Saint Jerome, On Illustrious Men, in Sinhala.
ඩෙක්ස්ටර්, සභාවට සම්බන්ධ ලේඛකයින් පිළිබඳ ක්රමානුකූල වාර්තාවක් සකස් කිරීමෙන් ට්රැන්ක්විලස් අනුගමනය කළ ක්රමය අනුකරණය කිරීමට ඔබ මා දිරිමත් කර ඇත. අන්යජාතීන් අතර ප්රසිද්ධ ලේඛකයින් සහ උගත් මිනිසුන් සඳහා ඔහු කළ දේට සමාන දෙයක් අපගේ සභාවේ ලේඛකයින් සඳහා මා කිරීමට ඔබට අවශ්යය. අපගේ ස්වාමීන්වහන්සේගේ දුක්විඳීමේ කාලයේ සිට අධිරාජ්යයා වූ තියඩෝසියස්ගේ පාලන සමයේ දහහතරවන වසර දක්වා, ශුද්ධලියවිල්ල සම්බන්ධයෙන් අමතක නොවන හෝ කැපී පෙනෙන ලේඛන කිහිපයක් නිර්මාණය කළ සියලු දෙනාගේ නම් සහ කෘති කෙටි නමුත් සම්පූර්ණ විස්තරයකින් ඔබට ලබා දෙන ලෙස ඔබ මගෙන් ඉල්ලා ඇත. ග්රීකයන් අතර පෙරිපැටටික් හර්මිපස්, කැරිස්ටස්හි ඇන්ටිගෝනස්, උගත් සැටිරස් සහ, සියල්ලටම වඩා උගත්, ඇරිස්ටොක්සෙනස් විසින් ඒ හා සමාන කෘති දැනටමත් සිදු කර ඇත. ලතින් ජාතිකයන් අතර, සමාන නාමාවලි වර්රෝ, සැන්ට්රා, නෙපොස්, හයිජිනස් සහ විශේෂයෙන් ට්රැන්ක්විලස් විසින් සාදන ලද අතර, ඔහුගේ ආදර්ශය මා අනුගමනය කිරීම දැන් ඔබගේ කැමැත්තය. එහෙත් එම ලේඛකයින් සේවය කළ තත්වයන් සහ මා සේවය කරන තත්වයන් එක හා සමාන නොවේ. පුරාණ ඉතිහාස, පැරණි වාර්තා සහ වංශකථා විවෘත කිරීමට ඔවුන්ට හැකි වීමේ වාසිය ඔවුන්ට තිබූ අතර, මෙම බහුල මූලාශ්රවලින් ඔවුන්ට විශාල හා සාරවත් තණබිමකින් මල් එකතු කරනවාක් මෙන් ඔවුන්ගේ ද්රව්ය රැස් කර ගත හැකිය. එවැනි පොහොසත් ක්ෂේත්රයකින් ඔවුන්ට අවම වශයෙන් සාහිත්ය ජයග්රහණයේ කුඩා ඔටුන්නක්වත් විය හැකිය. මා සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, අනුකරණය කළ හැකි පූර්වගාමියෙකු නොමැති බැවින්, කියමනට අනුව, නරකම ස්වාමියා, එනම් මා බැවින්, මා කුමක් කළ යුතුද? කෙසේ වෙතත්, යුසීබියස් පැම්ෆිලස් ඔහුගේ සභාවේ ඉතිහාසයේ පොත් දහයේ මට දැවැන්ත උපකාරයක් වී ඇති බව මා විවෘතව පිළිගත යුතුය. ඔවුන්ගේම කෘති ඔවුන්ගේ කතුවරුන් ජීවත් වූ සහ ලියූ කාල පරිච්ඡේද පිළිබඳ සාක්ෂි නිතර සපයන බැවින්, මා කතා කරන බොහෝ කතුවරුන්ගේ ලේඛනවලින්ද මට උපකාර ලැබී ඇත. එමනිසා, රෝම චතුර කථිකත්ව ශාස්ත්රයේ ඉහළම ස්ථානයේ සිටි ඔබේ සිසෙරෝ, ඔහුට පිළිකුල් නොකළ දෙයට සමාන දෙයක් ඉටු කිරීමට මට හැකි වන ලෙස මම ස්වාමීන් වන යේසුස් වහන්සේට යාච්ඤා කරමි. සිසෙරෝ, බෲටස් නම් ඔහුගේ කෘතියේ, ලතින් කථිකයන්ගේ නම් එකතු වී සටහන් කළේය. එලෙසම, මටත් සභාවට අයත් ලේඛකයින් සාර්ථකව ලැයිස්තුගත කළ හැකි යැයි මා බලාපොරොත්තු වන අතර, ඔබ මට ලබා දුන් දිරිගැන්වීම සහ ඉල්ලීමට සුදුසු ආකාරයෙන් මෙම කාර්යය ඉටු කළ හැකි යැයි මම බලාපොරොත්තු වෙමි. කෙසේ වෙතත්, තවමත් කෘති නිෂ්පාදනය කරන සමහර ලේඛකයින් අහම්බෙන් මෙම වෙළුමෙන් ඉවත් කර ඇත්නම්, ඔවුන් මට දොස් පැවරීමට වඩා තමන්ටම දොස් පවරාගත යුතුය. පළමුවෙන්ම, මම කිසිදා කියවා නැති කෘති ලේඛකයින් අතර, හිතාමතාම තම ලේඛන සඟවා තබා ගත් අය ගැන මට දැනගත නොහැකි විය. දෙවනුව, මා ලෝකයේ මෙම දූරස්ථ හා හුදෙකලා කොටසේ ජීවත් වන නිසා, වෙනත් පුද්ගලයින් හොඳින් දන්නා නමුත් මා සම්පූර්ණයෙන්ම නොදන්නා කෘති සහ කතුවරුන් සිටිය හැකිය. එහෙත් නිසැකවම, එවැනි මිනිසුන් ඔවුන්ගේ ලේඛනවලින් කැපී පෙනෙන විට, අප ඔවුන් ගැන සඳහන් නොකිරීමෙන් සිදුවන පාඩුව ගැන ඔවුන් එතරම් දුක් නොවනු ඇත. ක්රිස්තුස් වහන්සේ කෙරෙහි ප්රචණ්ඩ ලෙස සතුරු වන සෙල්සස්, පෝර්ෆිරි සහ ජූලියන් යන සියල්ලන්ටම මෙම කරුණ ඉගෙන ගැනීමට ඉඩ දෙන්න. ඔවුන්ගේ අනුගාමිකයින්ටද, විශේෂයෙන් සභාවට කිසිදා දාර්ශනිකයන්, කථිකයන්, විද්වතුන් සහ අව්යාජ දැනුමක් ඇති මිනිසුන් නොසිටි බව අඡාන ලෙස සිතන අයට එය ඉගෙන ගැනීමට ඉඩ දෙන්න. සභාව ආරම්භ කළ, ශක්තිමත් කළ, සංවර්ධනය කළ සහ අලංකාර කළ මිනිසුන් කී දෙනෙක් සිටියාද, ඔවුන් කෙබඳු ආකාරයේ මිනිසුන්ද යන්න ඔවුන් සොයා ගැනීමට ඉඩ දෙන්න. එවිට ඔවුන් අපගේ ඇදහිල්ල හුදෙක් ග්රාම්ය, සරල සහ නූගත් යැයි චෝදනා කිරීම නැවැත්විය යුතුය. ඒ වෙනුවට, නොදැනුවත්කම ඇත්තේ අපගේ ඇදහිල්ල සමග නොව ඔවුන් තුළ බව ඔවුන් හඳුනාගත යුතුය.
1. සීමොන් පේදුරු
යොහන්ගේ පුත් සීමොන් පේදුරු, ගලීල පළාතේ බෙත්සයිදා නම් ගම්මානයෙන් පැමිණියේය. ඔහු ප්රේරිත අන්දෘගේ සහෝදරයා වූ අතර ඔහු අපෝස්තුළුවරුන්ගේ ප්රධානියා විය. අන්තියෝකියේ සභාවේ රදගුරුවරයා ලෙස සේවය කිරීමෙන් පසුව සහ පොන්තස්, ගලාතිය, කපදෝසියාව, ආසියාව සහ බිතිනියාව පුරා විසිරී සිටි යුදෙව් ඇදහිලිවන්තයන්ට දේශනා කිරීමෙන් පසු, ඔහු අවසානයේ රෝමයට ගියේය. ඔහු සයිමන් මැගස් බලයෙන් පහ කිරීමේ අරමුණින් ක්ලෝඩියස් අධිරාජ්යයාගේ දෙවන වසරේදී රෝමයට පැමිණි අතර එහිදී ඔහු වසර විසිපහක් රදගුරු ධූරය දැරීය. ඔහුගේ නායකත්ව කාලය නීරෝගේ පාලන සමයේ අවසාන වසර දක්වා, එනම් දහහතරවන වසර දක්වා පැවතුණි. නීරෝ යටතේ ඔහුට ප්රාණ පරිත්යාගයේ ඔටුන්න හිමි විය. ඔහුගේ හිස පහළට තබා පාද ඉහළට ඔසවා කුරුසියකට සවි කරන ලදී. ඔහු මෙම අසාමාන්ය කුරුසියේ ඇණ ගැසීමේ ආකාරය පිළිගත්තේ ඔහු තම ස්වාමින් වහන්සේ සහ ගැලවුම්කරුවාණන් වහන්සේ මෙන් මරණයට පත්වීමට නුසුදුසු යැයි සැලකූ බැවිනි. පේදුරු කතෝලික එනම් විශ්වීය ලිපි ලෙස හඳුන්වන ලිපි දෙකක් ලිවීය. කෙසේ වෙතත්, දෙවන ලිපියේ ශෛලිය පළමු ලිපියට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වන බැවින්, දෙවන ලිපිය ඇත්ත වශයෙන්ම පේදුරු විසින්ම ලියන ලද්දක් දැයි බොහෝ අය ප්රශ්න කර ඇත. මාර්ක්ට අනුව ශුභාරංචියද පේදුරුට ආරෝපණය කර ඇත, මන්ද මාර්ක් ඔහුගේ ගෝලයෙකු සහ පරිවර්තකයෙකු වූ අතර ඔහු ඔහුගෙන් ඉගෙනගත් දේ වාර්තා කළේය. අනෙක් අතට, පේදුරු විසින් ලියන ලද බව කියන පොත් කිහිපයක් අපෝක්රිෆල් එනම් සැකසහිත ලෙස ප්රතික්ෂේප කර ඇති අතර ඒවා අව්යාජ ශුද්ධලියවිල්ල ලෙස නොපිළිගනු ලැබේ. මේවාට ඔහුගේ ක්රියා නම් පොතක්, ඔහුගේ සුවිශේෂය නම් තවත් එකක්, ඔහුගේ දේශනා කිරීම නම් තුන්වන එකක්, ඔහුගේ එළිදරව්ව නම් හතරවන එකක් සහ ඔහුගේ විනිශ්චය නම් පස්වන එකක් ඇතුළත් වේ. පේදුරු තුමාගේ මරණයෙන් පසුව රෝමයේ වතිකානුවේ, ජයග්රාහී ආකාරයෙන් තැන්පත් කරන ලදී. ඔහු මුළු ලෝකය පුරාම ඇදහිලිවන්තයන් විසින් ගෞරවයට පාත්ර කරනු ලැබේ.
2. ධර්මිෂ්ඨයා වන යාකොබ්
ස්වාමින් වහන්සේගේ සහෝදරයා ලෙස හඳුන්වනු ලබන සහ ධර්මිෂ්ඨයා යන අන්වර්ථ නාමය දරන ලද යාකොබ්, සමහරුන්ගේ මතයට අනුව, යෝසප්ට තවත් බිරිඳකගෙන් ලැබුණු පුත්රයෙකි. එහෙත් මට වඩාත් ඒත්තු ගැන්විය හැකි මතයට අනුව, ඔහු යොහන් ඔහුගේ ලේඛනවල සඳහන් කරන අපගේ ස්වාමීන්ගේ මවගේ සහෝදරිය වන මරියාගේ පුත්රයාය. අපගේ ස්වාමීන් වහන්සේගෙන් දුක් විඳීමට පසුව වහාම, ප්රේරිතයෝ යාකොබ් යෙරුසලමේ රදගුරුවරයා ලෙස පත් කළහ. ඔහු ලිව්වේ එක් ලිපියක් පමණක් වන අතර, මෙම ලිපිය කතෝලික එනම් විශ්වීය ලිපි හත අතරට ගණන් ගනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම ලිපිය පවා සමහරුන් විසින් ප්රශ්න කර ඇති අතර, ඔවුන් කියා සිටින්නේ වෙනත් කෙනෙකු එය යාකොබ්ගේ නමින් ප්රකාශයට පත් කළ බවත්, ක්රමයෙන්, වසර ගෙවී යන විට, එයට අධිකාරිය සහ පිළිගැනීම ලැබුණු බවත්ය. අපෝස්තලික යුගයට ආසන්නව ජීවත් වූ හෙගෙසිපස්, ඔහුගේ විවරණ නම් කෘතියෙහි පස්වන පොතේ යාකොබ් පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක වාර්තාවක් ලබා දෙයි. ඔහු පවසන්නේ අපෝස්තුළුවරුන්ට පසුව, ධර්මිෂ්ඨයා ලෙස හැඳින්වූ ස්වාමීන් වහන්සේගේ සහෝදරයා වන යාකොබ් යෙරුසලමේ සභාව භාරව පත් කරන ලද බවයි. ඇත්ත වශයෙන්ම, යාකොබ් යන නම ඇති බොහෝ මිනිස්සු සිටියහ, නමුත් මෙම විශේෂිත යාකොබ් ඔහුගේ උපතේ සිටම ශුද්ධ ලෙස සලකනු ලැබීය. ඔහු කිසි විටෙකත් මිදියුෂ හෝ මත්පැන් පානය කළේ නැත. ඔහු මස් කෑවේ නැත. ඔහු කිසි විටෙකත් රැවුල කැපුවේ නැත, ඔහුගේ ශරීරය ආලේපනවලින් ආලේප කළේ නැත, ස්නානය කළේ නැත. ශුද්ධ වූ ශුද්ධස්ථානයට ඇතුළු වීමේ වරප්රසාදය ඔහුට පමණක් හිමි විය. ඔහු ලොම් ඇඳුම් නොව කපු වස්ත්ර ඇඳ සිටියේය. ජනතාව වෙනුවෙන් යාච්ඤා කිරීම සඳහා ඔහු තනිවම දේවමාළිගාවට ගියේය. ඔහු බොහෝ කාලයක් යාච්ඤාවෙන් දණ ගසා ගත කළ නිසා, ඔහුගේ දණහිස් ඔටුවන්ගේ දණහිස් මෙන් දැඩි හා රළු වී ඇති බව කියනු ලැබේ. හෙගෙසිපස් යාකොබ් ගැන තවත් බොහෝ විස්තර වාර්තා කරයි, එහෙත් මෙහි විස්තර කිරීමට ඕනෑවට වඩා තිබේ. ජොසීෆස්, ඔහුගේ පුරාවෘත්ත කෘතියෙහි විසිවන පොතේ සහ ක්ලෙමන්ට්, ඔහුගේ සටහන් කෘතියෙහි හත්වන පොතේ යාකොබ් ගැන සඳහන් කරති. යුදයේ රජකම් කළ ෆෙස්ටස් මිය ගිය පසු, නීරෝ විසින් ඇල්බිනස් නමැත්තා ඔහුගේ ස්ථානය ගැනීමට යවන ලදී. ඇල්බිනස් එම පළාතට පැමිණීමට පෙර, උත්තම පූජකයා සහ අනනස්ගේ තරුණ පුත්රයා වූ අනනියස්, ඒ කාලයේ පැවති අවුල් සහගත තත්ත්වයෙන් ප්රයෝජන ගත්තේය. ඔහු මන්ත්රණ සභාවක් රැස් කර, ක්රිස්තුස් වහන්සේ දෙවියන් වහන්සේගේ පුත්රයා බව ප්රතික්ෂේප කරන ලෙස යාකොබ්ට බල කිරීමට ප්රසිද්ධියේ උත්සාහ කළේය. යාකොබ් ක්රිස්තුස් වහන්සේ ප්රතික්ෂේප කිරීම ප්රතික්ෂේප කළේය. එබැවින්, අනනියස් ඔහුට ගල් ගසා මරා දැමිය යුතු බවට නියෝග කළේය. යාකොබ් දේවමාළිගාවේ උස් ස්ථානයක සිට බිම හෙළනු ලැබීය. ඔහුගේ කකුල් කැඩී ගිය නමුත් ඔහු තවදුරටත් ජීවතුන් අතර සිටියේය. එම තත්වයේදී පවා, ඔහු තමන් කරන දේ තේරුම් නොගත් නිසා ස්වාමින් වහන්සේ තමාට හානි කරන අයට සමාව දිය යුතු බව පවසමින්, තම දෑත් ස්වර්ගය දෙසට ඔසවා යාච්ඤා කළේය. මෙයින් පසු, ෆුලර් කෙනෙක් ඔහුගේ හිසට ලී මුගුරකින් පහර දුන්නේය, එය සාමාන්යයෙන් ඇඳුම්වලට පහර දීමට සහ තද කිරීමට භාවිත කරනු ලැබිණි. මෙම පහරේ ප්රතිඵලයක් ලෙස, යාකොබ් මිය ගියේය. මෙම ජොසීෆස්ම ජනතාව විසින් යාකොබ් එතරම් අසාමාන්ය ශුද්ධකමකින් හා ගෞරවයෙන් සලකන ලද බවට පවසමින් සම්ප්රදාය ආරක්ෂා කරයි, බොහෝ දෙනෙකු විශ්වාස කළේ ඔහුගේ මරණය නිසා යෙරුසලමේ විනාශය සිදු වූ බවයි. ගලාතිවරුන්ට ලියූ ලිපියේ ප්රේරිත පාවුල් සඳහන් කරන්නේ යාකොබ් යනු, ප්රේරිතයන්ට අමතරව, ස්වාමින් වහන්සේගේ සහෝදරයා වන යාකොබ් තමා දුටු තැනැත්තා බව පවසමිනි. අපෝස්තුළුවරුන්ගේ ක්රියා පොතද ටික කලකට පසු එම සිදුවීමට සාක්ෂි දරයි. හෙබ්රෙව් භාෂාවට අනුව ශුභාරංචිය ලෙසද හැඳින්වෙන, මෑතකදී මා විසින් ග්රීක සහ ලතින් යන භාෂා දෙකටම පරිවර්තනය කරන ලද, ඔරිගන් නිතර භාවිත කළ ශුභාරංචියෙහි යාකොබ් පිළිබඳ විස්තරයක්ද අන්තර්ගත වේ. ගැලවුම්කරුවාණන් වහන්සේගේ නැවත නැඟිටීම විස්තර කිරීමෙන් පසු, ස්වාමින් වහන්සේ තම සොහොන් ඇඳුම් පූජකයාගේ සේවකයාට ලබා දීමෙන් පසු, යාකොබ්ට දර්ශනය වූ බව එහි සඳහන් වේ. (එයට හේතුව නම්, ස්වාමීන්ගේ කුසලානය පානය කළ පැයේ සිට ස්වාමින් වහන්සේ මළවුන් අතරින් නැවත නැඟිටිනවා දකින තුරු ඔහු රොටි කන්නේ නැති බවට යාකොබ් දිවුරුම් දී තිබිණි.) පසුව, එම ශුභාරංචියේම ස්වාමින් වහන්සේ මේසයක් සහ රොටි ගෙනෙන මෙන් ඉල්ලා සිටි බව සඳහන් වේ. එසේ රොටි ගෙන එන ලද අතර, ස්වාමින් වහන්සේ එයට ආශීර්වාද කර, එය කඩා, ධර්මිෂ්ඨ යාකොබ්ට දී, මනුෂ්ය පුත්රයා නිදා සිටින අය අතරින් නැඟිට ඇති බැවින් කන්න කියා ඔහුට කී සේක. එබැවින් යාකොබ් යෙරුසලමේ සභාව වසර තිහක් පාලනය කළ අතර, නීරෝගේ හත්වන වසර දක්වා එම තනතුරේ රැඳී සිටියේය. ඔහු භූමදාන කරන ලද්දේ ඔහු බිම හෙළනු ලැබූ ස්ථානය වන දේවමාළිගාව අසලමය. ඔහුගේ සොහොන් ගල සහ එහි සෙල්ලිපිය, ටයිටස් විසින් සිදු කරන ලද වැටලීම දක්වා සහ හැඩ්රියන්ගේ පාලන සමයේ අවසානය දක්වා ප්රසිද්ධව පැවතුණි. අපගේ සමහර ක්රිස්තියානි ලේඛකයින් කියා සිටියේ යාකොබ් ඔලිවට් කන්දේ භූමදාන කරන ලද බවයි, එහෙත් මෙම වාර්තාවට අනුව ඔවුන් වැරදිය.
3. මතෙව්
ලෙවී ලෙසද හැඳින්වූ මතෙව්, ප්රේරිතයෙකු වීමට පෙර අයකැමියෙකු විය. ඔහු ක්රිස්තුස් වහන්සේ පිළිබඳ ශුභාරංචියක් රචනා කර එය මුලින්ම යුදයේ හෙබ්රෙව් භාෂාවෙන් ප්රකාශයට පත් කළේය. ඔහු එය ලිව්වේ විශේෂයෙන් ක්රිස්තුස් වහන්සේ කෙරෙහි විශ්වාස කළ සහ චර්මච්ඡේදනය වූ ජනයාට අයත් යුදෙව් ජනතාව සඳහාය. පසුව, එම ශුභාරංචිය ග්රීක භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලදී, එහෙත් පරිවර්තනය කළේ කවුරුන්ද යන්න නිශ්චිත නැත. මුල් හෙබ්රෙව් අනුවාදය තවමත් සිසේරියාවේ පුස්තකාලයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එය පැම්ෆිලස් ඉතා පරිස්සමින් හා කඩිසරව රැස් කළ එකතුවකි. සිරියාවේ නගරයක් වන බෙරෝයාහි නාසරීන්වරුන්ගෙන් මෙම වෙළුම ගැන ඉගෙන ගැනීමට මට අවස්ථාව ලැබුණි, මන්ද ඔවුන් මෙම හෙබ්රෙව් ශුභාරංචිය භාවිත කළ බැවිනි. මතෙව්ගේ ශුභාරංචියේ එක් වැදගත් ලක්ෂණයක් නිරීක්ෂණය කළ යුතුය. එවැන්ජලිස්තවරයාම හෝ ඔහු හරහා කතා කරන අපගේ ස්වාමීන් වහන්සේ සහ ගැලවුම්කරුවාණන් වහන්සේ පැරණි ගිවිසුමෙන් සාක්ෂි හෝ පාඨ උපුටා දක්වන සෑම අවස්ථාවකම, ඔහු සෙප්තුවජින්තය ලෙස හඳුන්වන ග්රීක පරිවර්තකයන්ගේ අධිකාරයේ වචන අනුගමනය නොකරයි. ඒ වෙනුවට, ඔහු හෙබ්රෙව් පාඨය අනුගමනය කරයි. මේ අනුව, ඇතැම් පාඨවල ආකාර දෙකක් දක්නට ලැබේ. එක් අයෙකු, ඊජිප්තුවෙන් මම මගේ පුත්රයා කැඳවා ගත්තෙමි, යනුවෙන් පවසන අතර තවත් අයෙක්, මක්නිසාද ඔහු නාසරෙත්හි වැසියෙකු ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ, යනුවෙන් පවසයි.
4. යූද්
යාකොබ්ගේ සහෝදරයා වන යූද් කෙටි ලිපියක් ලිවීය. මෙම ලිපිය කතෝලික ලිපි හත අතරට ගණන් ගනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, යූද් ඒනොක්ගේ අපොක්රිෆල් පොතෙන් කාරණා උපුටා දක්වන බැවින්, බොහෝ අය ලිපිය ප්රතික්ෂේප කර හෝ එහි අධිකාරිය ප්රශ්න කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එහි දිගුකාලීන භාවිතය සහ කාලයත් සමග කිතුනුවන් එය පිළිගෙන ඇති නිසා, එය අධිකාරිය ලබා ඇති අතර ශුද්ධ ලියවිල්ලට ඇතුළත් කර ඇත.
5. පාවුල්
පාවුල් ප්රේරිතයන් දොළොස් දෙනාගේ මුල් සංඛ්යාවට අයත් නොවූවත්, ප්රේරිතයෙකි. ඔහු බෙන්ජමින් ගෝත්රයෙන් සහ යුදයේ ගිස්කලිස් නගරයෙන් පැමිණි අයෙකි. රෝමවරුන් එම නගරය අල්ලා ගත් විට, පාවුල් තම දෙමාපියන් සමග සිලීසියාවේ තාර්සස් වෙත ගියේය. පසුව ඔහුගේ දෙමව්පියෝ ඔහු නීතිය හැදෑරීම සඳහා යෙරුසලමට යැවූහ. එහිදී ඔහු ලූක්ද සඳහන් කරන ඉතා උගත් ගුරුවරයෙකු වූ ගමාලියෙල් යටතේ අධ්යාපනය ලැබීය. පාවුල් ප්රාණ පරිත්යාගික ස්තේපන්ගේ මරණය දුටු පසු සහ ක්රිස්තුස් වහන්සේ කෙරෙහි විශ්වාස කරන අයට පීඩා කිරීමට බලය පවරන උත්තම පූජකයාගෙන් ලිපි ලබා ගැනීමෙන් පසු, ඔහු දමස්කස් දෙසට ගමන් කළේය. ඔහු යන අතරතුර, දිව්යමය එළිදරව්වක් ඔහුව ඇදහිල්ලට ගෙන ආවේය. අපෝස්තුළුවරුන්ගේ ක්රියාවල දක්වා ඇති වාර්තාවට අනුව, කලින් ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ අනුගාමිකයන්ට පීඩා කළ මිනිසා දෙවියන් වහන්සේගේ කාර්යය සඳහා තෝරාගත් සහ පත් කරන ලද භාජනයක් බවට පරිවර්තනය විය. සයිප්රසයේ ආණ්ඩුකාර සර්ජියස් පාවුලස්, පාවුල්ගේ දේශනා කිරීම විශ්වාස කළ පළමුවන වැදගත් පුද්ගලයා විය. පාවුල් ඔහු ක්රිස්තුස් වහන්සේ කෙරෙහි ඇදහිල්ලට ගෙන ආ නිසා, පාවුල් ඔහුගෙන් පාවුලස් යන නම ලබා ගත්තේය. බාර්ණබස් ඔහු සමග එක් වූ පසු, පාවුල් බොහෝ නගර හරහා ගමන් කළේය. අවසානයේ ඔහු යෙරුසලමට ආපසු ගිය අතර, එහිදී පේදුරු, යාකොබ් සහ යොහන් විසින් අන්යජාතීන්ට ප්රේරිතයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. අපෝස්තුළුවරුන්ගේ ක්රියා පොත පාවුල්ගේ ජීවිතය හා දේවසේවය පිළිබඳ වඩාත් සම්පූර්ණ විස්තරයක් දැනටමත් ලබා දෙන බැවින්, මෙහි ප්රධාන සිදුවීම් පමණක් සඳහන් කරමි. අපගේ ස්වාමීන්වහන්සේගේ දුක් විඳීමෙන් පසු විසිපස්වන වසරේදී, එනම් නීරෝගේ දෙවන වසරේදී, යුදයේ ආණ්ඩුකාරවරයා වූ ෆෙස්ටස් ෆීලික්ස්ගෙන් පසු බලයට පත් වූ අවස්ථාවේදී, පාවුල්ව සිරකරුවෙකු ලෙස රෝමයට යවන ලදී. ඔහු එහි වසර දෙකක් රැඳී සිටියේ ඔහුට තවමත් නිදහස් අත්අඩංගුව ලබා දෙන ආකාරයේ භාරකාරත්වයක් යටතේය. එම කාලය තුළ ඔහු ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ පැමිණීම පිළිබඳ යුදෙව්වන් සමග දිනපතා විවාද කළේය. පාවුල්ගේ පළමුවන විත්ති ප්රකාශනය අතරතුර නීරෝගේ අධිකාරිය තවමත් ස්ථිරව ස්ථාපිත වී නොතිබූ බවත්, පසුකාලීන ඉතිහාසයන් ඔහු සිහිපත් කළ භයානක දුෂ්ටකම තවමත් සම්පූර්ණයෙන් පෙනෙන්නට නොතිබූ බවත් නිරීක්ෂණය කළ යුතුය. එහි ප්රතිඵලයක් වශයෙන්, නීරෝ ඔහුගේ පළමු නඩු විභාගයෙන් පසු පාවුල් නිදහස් කළ අතර, බටහිර ප්රදේශවල ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ ශුභාරංචිය දේශනා කිරීම දිගටම කරගෙන යාමට ඔහුට ඉඩ සැලසීය. පාවුල් විසින්ම තිමෝතිට ලියන ලද ඔහුගේ දෙවන ලිපියේ මෙම කාල පරිච්ඡේදය ගැන සඳහන් කරයි, ඔහු නැවත වරක් සිරගත කර මරණයට ළඟා වූ විට ලියන ලදී. ඔහුගේ පළමුවන විත්ති ප්රකාශනයේදී කිසිවෙකු ඔහු සමග නොසිටි බවත්, සෑම කෙනෙකුම ඔහු අතහැර දැමූ බවත්, එසේ වූවත් ස්වාමින් වහන්සේ ඔහු අසල සිට ඔහු ශක්තිමත් කළ බවත් ඔහු පවසයි. පාවුල්ගේ දේශනා කිරීම තුළින්, සියලු අන්යජාතීන්ට ඇසෙන පරිදි ක්රිස්තියානි පණිවිඩය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රකාශ කරන ලද අතර, ඔහු සිංහයාගේ මුඛයෙන් මුදා ගන්නා ලදී. සිංහයා පිළිබඳ සඳහන පැහැදිලිවම නීරෝ වෙත යොමු වන්නේ අධිරාජ්යයාගේ කෲරත්වය සහ ම්ලේච්ඡත්වය නිසාය. ස්වාමින් වහන්සේ ඔහු සිංහයාගේ මුඛයෙන් ගලවා ගත් බවත්, ඉන් ටික කලකට පසු ස්වාමින් වහන්සේ ඔහු සෑම නපුරු ක්රියාවකින්ම ගලවා ඔහුගේ ස්වර්ග රාජ්යය සඳහා ආරක්ෂා කරන බවත් පාවුල් නැවතත් පවසයි. තම ප්රාණ පරිත්යාගය ආසන්න බව පාවුල් දැනටමත් තේරුම් ගෙන සිටියේය. එම ලිපියේම ඔහු පවසන්නේ තමා දැනටමත් පූජා කරනු ලබන බවත් ඔහුගේ නික්ම යාමේ කාලය පැමිණ ඇති බවත්ය. එමනිසා, නීරෝගේ පාලන සමයේ දහහතරවන අවුරුද්දේදී, පේදුරු සමග එකම දිනයේ ක්රිස්තුස් වහන්සේ කෙරෙහි ඇදහිල්ල නිසා රෝමයේදීම පාවුල්ගේ හිස ගසා දමන ලදී. අපගේ ස්වාමීන්ගේ දුක් විඳීමෙන් වසර විසි හතකට පසු, ඔහු ඔස්ටියන් මාර්ගයේ තැන්පත් කරන ලදී. පාවුල් සභා හතකට ලිපි නවයක් ලිවීය. ඔහු එකක් රෝමවරුන්ට, දෙකක් කොරින්තිවරුන්ට, එකක් ගලාතිවරුන්ට, එකක් එපීසවරුන්ට, එකක් පිලිප්පිවරුන්ට, එකක් කොලොස්සිවරුන්ට සහ දෙකක් තෙසලෝනිකවරුන්ට ලිවීය. මේවාට අමතරව, ඔහු තම තනි ගෝලයන්ට ලිපි ලිවීය: ඒ දෙකක් තිමෝතිට, එකක් තීතස්ට සහ එකක් පිලෙමොන්ට වශයෙනි. හෙබ්රෙව්වරුන්ට ලියන ලද ලිපිය ලෙස හැඳින්වෙන ලිපිය සාමාන්යයෙන් පාවුල්ගේ කෘතියක් ලෙස නොසැලකේ, මන්ද එහි ශෛලිය හා භාෂාව ඔහුගේ අනෙකුත් ලිපිවලට වඩා වෙනස් බැවිනි. සමහරු, ටර්ටූලියන් අනුගමනය කරමින්, එය බාර්ණබස්ට ආරෝපණය කරති. තවත් සමහරු විශ්වාස කරන්නේ එවැන්ජලිස්ත ලූක් එය ලිවූ බවය, තවත් සමහරු එය පසුව රෝමයේ රදගුරුවරයා බවට පත් වූ ක්ලෙමන්ට්ට ආරෝපණය කළහ. එක් පැහැදිලි කිරීමකට අනුව, ක්ලෙමන්ට් පාවුල්ගේ සිතුවිලි සකස් කර ඔහුගේම භාෂාවෙන් ඒවා ප්රකාශ කළේය. තවත් හැකියාවක් නම්, පාවුල් විසින්ම ලිපිය ලියූ නමුත් ඔහු ලියන හෙබ්රෙව්වරුන් අතර ජනප්රිය නොවූ නිසා හිතාමතාම ඔහුගේ නම ආචාරයෙන් ඉවත් කර තිබීමයි. පාවුල් හෙබ්රෙව් ජාතිකයෙකු වූ අතර එම නිසා ඔහුගේ මව් භාෂාව වූ හෙබ්රෙව් භාෂාව දැන සිටි අතර ඔහුට එය ඉතා චතුර ලෙස ලිවිය හැකි විය. මෙම පැහැදිලි කිරීමට අනුව, හෙබ්රෙව් භාෂාවෙන් චතුර ලෙස ප්රකාශ කරන ලද අදහස් ග්රීක භාෂාවට වඩාත් අලංකාර ලෙස පරිවර්තනය කරන ලදී. හෙබ්රෙව්වරුන්ට ලියන ලද ලිපිය පාවුල්ගේ අනෙකුත් ලිපිවලට වඩා ශෛලීය වශයෙන් වෙනස් ලෙස පෙනෙන්නේ මන්දැයි මෙය පැහැදිලි කරයි. සමහර අය ලවෝදිසියානුවන්ට ආමන්ත්රණය කරන ලද ලිපියක්ද කියවති, එහෙත් මෙම ලිවීම සෑම කෙනෙකු විසින්ම ප්රතික්ෂේප කරනු ලබන අතර එය අව්යාජ ලෙස නොපිළිගනු ලැබේ.
6. බාර්ණබස්
සයිප්රසයෙන් පැමිණි සහ ලෙවීවරයෙකු වූ යෝසප් ලෙසද හැඳින්වූ බාර්ණබස්, පාවුල් සමග අන්යජාතීන්ට ප්රේරිතයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. ඔහු සභාවේ ආත්මික උපදෙස් සහ ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ප්රයෝජනවත් සහ වටිනා යැයි සැලකෙන එක් ලිපියක් ලිවීය. කෙසේ වෙතත්, මෙම ලිපිය ශුද්ධලියවිල්ලේ කොටසක් ලෙස පිළිගැනීමට වඩා අපෝක්රිෆල් ලේඛන අතර වර්ගීකරණය කර ඇත. පසුව මාර්ක් ලෙසද හැඳින්වූ යොහන් සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ මතභේදයක් නිසා බාර්ණබස් පාවුල්ගෙන් වෙන් විය. මෙය දෙදෙනා වෙන් වීමට හේතු වුවද, බාර්ණබස් තමාට භාර දුන් කාර්යය, එනම් ශුභාරංචිය දේශනා කිරීම විශ්වාසවන්තව දිගටම කරගෙන ගියේය.
7. ලූක්
ලූක් අන්තියෝකියේ වෛද්යවරයෙකු වූ බව ඔහුගේ ලේඛනවලින් තේරුම් ගත හැකිය. ග්රීක භාෂාව පිළිබඳ ඔහුගේ දැනුම සැලකිය යුතු මට්ටමක පැවතුණි. ඔහු ප්රේරිත පාවුල්ගේ අනුගාමිකයෙකු සහ සහකරුවෙකු බවට පත් වූ අතර ඔහුගේ ගමන් පුරා ඔහු සමග ගමන් කළේය. ලූක් ශුභාරංචියක් ලිවීය. ඒ ගැන එම පාවුල්ම මෙසේ පවසයි, සියලු සභා අතර ශුභාරංචියෙහි ප්රශංසාව ඇති සහෝදරයෙකු අපි ඔහු සමග යවමු. එසේම තවත් තැනක කොලොස්සිවරුන්ට පාවුල් මෙසේ ලියයි, ප්රේමණීය වෛද්යවරයා වන ලූක් ඔබට ආචාර කරයි. එසේම තිමෝතිට මෙසේ ලියයි. ලූක් පමණක් මා සමග සිටී. ලූක් තවත් විශිෂ්ට කෘතියක්ද රචනා කළ අතර, එයට ඔහු අපොස්තුළුවරුන්ගේ ක්රියා යන මාතෘකාව ලබා දුන්නේය. මෙම පොත පාවුල් රෝමයේ පදිංචිව සිටි දෙවන වසර දක්වා එහි ඓතිහාසික වාර්තාව දිගටම කරගෙන යයි, එය නීරෝගේ පාලන සමයේ සිව්වන වසරට අනුරූප වේ. මෙම අවසානයෙන්, පොත රෝමයේදී ලියා ඇති බව තේරුම් ගත හැකිය. මේ හේතුව නිසා, පාවුල්ගේ ක්රියා සහ තෙක්ලා මෙන්ම පාවුල් විසින් බව්තීස්ම කරන ලදැයි කියන සිංහයා පිළිබඳ කතාව, ව්යාජ ඒවා ලෙස සැලකිය යුතු අතර අව්යාජ ඒවා නොවේ. වෙනත් බොහෝ කාරණාවලදී පාවුල්ගේ වෙන් කළ නොහැකි සහකරු වූ ලූක්, එවැනි අසාමාන්ය සිදුවීම් ඇත්ත වශයෙන්ම සිදුවී ඇත්නම් ඒවා ගැන කිසිවක් දැන නොසිටි බව විශ්වාස කිරීම දුෂ්කරය.
එපමණක් නොව, ඒ කාලයේ ජීවත් වූ ටර්ටූලියන්, ආසියාවේ එක්තරා වැඩිමහල්ලෙකු ගැන සඳහන් කරයි, ඔහු ප්රේරිත පාවුල්ගේ අනුගාමිකයෙකු වන අතර, ඔහු පොතේ කතුවරයා ලෙස යොහන් දක්වයි. ඔහු පාවුල්ට ඇති ආදරය නිසා මෙය කළ බව ප්රකාශ කරමින්, ඔහු තම වැඩිමහල්ලා ධූරයෙන් ඉල්ලා අස්විය. සමහරු සිතන්නේ පාවුල් ඔහුගේ ලිපියේ මගේ ශුභාරංචියට අනුව, යනුවෙන් පවසන සෑම අවස්ථාවකම ඔහු අදහස් කරන්නේ ලූක්ගේ පොත බවයි. ලූක්ට ශුභාරංචි ඉතිහාසය උගන්වන ලද්දේ මාංසයෙන් ස්වාමින් වහන්සේ සමග නොසිටි ප්රේරිත පාවුල් විසින් පමණක් නොව, අනෙකුත් ප්රේරිතයන් විසින් බවත්ය. මෙය ඔහු තම කාර්යයේ ආරම්භයේදීම ප්රකාශ කරන්නේ, මුල සිටම ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන් සහ වචනයේ සේවකයින් වූ අපට භාර දුන් පරිදි, බවයි. එබැවින්, ඔහු සාක්ෂිකරුවන්ගෙන් අසා ඇති පරිදි ලූක් ශුභාරංචිය ලිවීය, එහෙත් ඔහු තමා දුටු දේවලින් අපොස්තුළුවරුන්ගේ ක්රියා රචනා කළේය. ලූක් කොන්ස්ටන්ටිනෝපල්හි තැන්පත් කරන ලදී. කොන්ස්ටන්ටියස්ගේ විසිවන වසරේදී, ඔහුගේ ඇටකටු ප්රේරිත අන්දෘගේ දේහය සමග එම නගරයට මාරු කරන ලදී.
8. මාර්ක්
පේදුරුගේ ගෝලයෙකු සහ පරිවර්තකයෙකු වූ මාර්ක්, රෝමයේ සහෝදරයන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි කෙටි ශුභාරංචියක් ලිවීය, පේදුරු පවසන දේ මූර්තිමත් කළේය. ක්ලෙමන්ට්ට අනුව, ඔහුගේ හයිපොටිපෝසස්හි හයවන පොතේ සහ හයිරපොලිස්හි රදගුරු පැපියස් පවසන පරිදි, පේදුරුම පසුව එය ප්රකාශයට පත් කිරීමට අවසර දුන් අතර සභාවලට එය ඔහුගේ අධිකාරිය දරන කෘතියක් ලෙස කියවීමට අවසර දුන්නේය. පේදුරු ඔහුගේ පළමුවන ලිපියේ මෙම මාර්ක් ගැනද සඳහන් කරයි, එම ලිපියේ ඔහු රෝමය සංකේතාත්මකව බබිලෝනියේ නාමයෙන් දක්වයි: ඔබ සමග තෝරාගත් බබිලෝනියේ සිටින ඇය ඔබට ආචාර කරයි, මගේ පුත් මාර්ක්ද එසේමය. පසුව මාර්ක් තමා ලියූ ශුභාරංචිය රැගෙන ඊජිප්තුවට ගියේය. ඔහු මුලින්ම ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේදී ක්රිස්තුස් වහන්සේ දේශනා කළේය. එහිදී ඔහු ධර්මනියාමක ඉගැන්වීම සහ විනයගරුක ජීවන තත්ත්වයෙන් ඉතා ප්රශංසනීය සභාවක් ස්ථාපිත කළේය. එය ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ අනෙකුත් අනුගාමිකයින්ට එහි ආදර්ශය අනුකරණය කිරීමට දිරිගැන්වීය. යුදෙව්වන් අතර වඩාත්ම උගත් අයෙකු වූ ෆිලෝ, ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ මුල්ම ක්රිස්තියානි ප්රජාව තවමත් එහි යුදෙව් චරිතයෙන් යමක් රඳවාගෙන සිටින බව දුටුවේය. එබැවින් ඔහු ඔවුන්ගේ ජීවන රටාව පිළිබඳ පොතක් ලිවීය. ලූක් පවසන පරිදි, යෙරුසලමේ ඇදහිලිවන්තයන් සියල්ල පොදුවේ තබා ගත් ආකාරය, එබැවින් ෆිලෝද උගත් මාර්ක් යටතේ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ඒ හා සමාන ජීවන රටාවක් අනුගමනය කරනු දුටු බව වාර්තා කළේය. මාර්ක් නීරෝගේ අටවන වසරේදී මිය ගියේය. ඔහු ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ තැන්පත් කරන ලද අතර, ඔහුගේ මරණයෙන් පසු අනියානස් ඔහුගෙන් පසු පත් විය.
9. යොහන් අපොස්තුළු තුමා
යේසුස් වහන්සේ වඩාත්ම ප්රේම කළ ප්රේරිතවරයා වූ යොහන් සෙබදීගේ පුත්රයා සහ යාකොබ්ගේ සහෝදරයා විය. අපගේ ස්වාමීන් වහන්සේගේ දුක් විඳීමෙන් පසු හෙරොද් හිස ගසා දැමූ ප්රේරිතවරයා යාකොබ්ය. මෑතකදී සියලුම එවැන්ජලිස්තවරුන්ගෙන්, ආසියාවේ රදගුරුවරුන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි, සෙරින්තස් සහ අනෙකුත් මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන්ට එරෙහිව සහ විශේෂයෙන් මරියාට පෙර ක්රිස්තුස් වහන්සේ නොසිටි බව ප්රකාශ කරන එබියොනයිට්වරුන්ගේ එවකට වර්ධනය වූ මූලධර්මයට එරෙහිව යොහන් ශුභාරංචියක් ලිවීය. මේ හේතුවෙන් යොහන් ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ දිව්යමය උපත සහ සදාකාලික පැවැත්ම අවධාරණය කළේය. එහෙත් මෙම කෘතිය ලිවීමට තවත් හේතුවක් ඇති බව කියනු ලැබේ, මන්ද ඔහු මතෙව්, මාර්ක් සහ ලූක් කියවූ විට, ඔහු ඔවුන්ගේ ඓතිහාසික වාර්තාවල ඉතිහාසයේ සාරය සැබවින්ම අනුමත කළ අතර ඔවුන් පැවසූ දේවල් සත්ය බවත් පිළිගත්තේය. එහෙත් ඔවුන්ගේ ආඛ්යානවල ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ දේවසේවයේ එක් වසරක ඉතිහාසයක් පමණක් ඇති බව ඔහු නිරීක්ෂණය කළේය. එනම් යොහන් බව්තීස්ත සිරගත කිරීමෙන් පසු ආරම්භ වී යොහන්ගේ මරණයෙන් අවසන් වූ වසරයි. එමනිසා, යොහන් එම කාල පරිච්ඡේදය පසු කළේය, මන්ද එය දැනටමත් අනෙකුත් අය විස්තර කර ඇති අතර, ඒ වෙනුවට ඔහු යොහන් බව්තීස්ත සිරගත කිරීමට පෙර පෙර කාල පරිච්ඡේදයට අයත් සිදුවීම් විස්තර කළේය. මේ ආකාරයෙන්, යොහන්ගේ ශුභාරංචිය සහ අනෙක් තුන අතර පෙනෙන වෙනස්කම් විරෝධතාවන් බව තේරුම් ගත හැකිය. යොහන් එක් ලිපියක්ද ලිවීය, එය මෙසේ ආරම්භ වේ: ආරම්භයේ සිට තිබූ දේ, අප අසා ඇති දේ, ජීවන වචනය සම්බන්ධයෙන් අපගේ ඇස්වලින් සහ අපගේ දෑතින් හසුරුවන ලද දේ. මෙම ලිපිය සභාව ගැන හෝ ඉගෙනීම ගැන උනන්දුවක් දක්වන සියලු දෙනා විසින් අගය කරනු ලැබේ. වැඩිමහල්ලා වන යොහන් ලියූ තවත් කෙටි ලිපි දෙකක්ද ඇත. ඉන් පළමුවැන්න වැඩිමහල්ලා, තෝරාගනු ලැබූ කාන්තාවට සහ ඇගේ දරුවන්ට, ලියන ලද්දක් වන අනෙක, වැඩිමහල්ලා, මා සැබවින්ම ප්රේම කරන ප්රේමවන්ත ගායස්ට, යන වචනවලින් ආරම්භ වේ. මෙම යොහන් සිහි කිරීම සඳහා එපීසයේ වෙනම සොහොනක් තවමත් ඇත. කෙසේ වෙතත්, සමහර අය විශ්වාස කළේ එකම යොහන් එවැන්ජලිස්තවරයාටම අයත් ස්මාරක දෙකක් ඇති බවයි. අපි මෙම ප්රශ්නය පසුව යොහන්ගේ ගෝලයෙකු වූ පැපියස් වෙත ළඟා වූ විට සලකා බලමු. නීරෝගෙන් පසු දහහතරවන වසරේදී, ඩොමිෂියන් කිතුනුවන්ට එරෙහිව තවත් දෙවන පීඩා කාල පරිච්ඡේදයක් ආරම්භ කළ විට, යොහන් පත්මොස් දූපතට පිටුවහල් කරන ලදී. එහි සිටියදී, ඔහු එළිදරව්ව ලිවීය. පසුව ජස්ටින් වන ප්රාණ පරිත්යාගිකයා සහ අයිරේනියස් මෙම පොත පැහැදිලි කරමින් විවරණ ලියූහ. එහෙත් ඩොමිටියන් මරණයට පත් කිරීමෙන් පසු සහ ඔහුගේ අධික කෲරත්වය හේතුවෙන් ඔහුගේ ක්රියාවන්, සෙනෙට් සභාව විසින් අවලංගු කිරීමෙන් පසු, යොහන් පර්ටිනැක්ස් යටතේ එපීසයට ආපසු ගියේය. ඔහු ට්රාජන් අධිරාජ්යයාගේ කාලය දක්වා එහි රැඳී සිටියේය. ඔහුගේ අවසාන කාලය තුළ, මුළු ආසියාව පුරා සභා ආරම්භ කර ගොඩනඟා, මහලු විය නිසා දුර්වල වූ ඔහු, අපගේ ස්වාමීන් වහන්සේ දුක් විඳීමෙන් පසු හැට අටවන වසරේදී මිය ගියේය. ඔහු එපීසය අසල තැන්පත් කරන ලදී.
10. හර්මාස්
ප්රේරිත පාවුල් රෝමවරුන්ට ලිඛිතව සඳහන් කරන ෆ්ලෙගොන්, හර්මීස්, පැට්රොබාස්, හර්මාස් සහ ඔවුන් සමග සිටින සහෝදරයන්ට ආචාර කරන්න, යනුවෙන් සඳහන් කරන හර්මාස්, පාස්ටර් ලෙස හඳුන්වනු ලබන පොතේ කතුවරයා ලෙස සැලකේ. එය ග්රීසියේ සමහර සභාවල ප්රසිද්ධියේ කියවනු ලැබේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, එය ප්රයෝජනවත් පොතක් වන අතර, පුරාණ ලේඛකයින් බොහෝ දෙනෙක් එයින් අධිකාරිය ලත් මූලාශ්රයක් ලෙස උපුටා දක්වති, කෙසේ වෙතත්, ලතින් භාෂාව කතා කරන කිතුනුවන් අතර, මෙම පොත සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ නොදන්නා කරුණකි.
11. යුදෙව් ජාතික ෆිලෝ
පූජක පන්තියට අයත් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියානු ජාතික ෆිලෝ යුදෙව්වෙකු, ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ මාර්ක් එවැන්ජලිස්තවරයා විසින් ආරම්භ කරන ලද මුල්ම ක්රිස්තියානි සභාව ගැන ලියූ නිසා, සභාවේ ලේඛකයින් අතරට ඇතුළත් කර ඇත. ඔහුගේ ලේඛනයේ, ෆිලෝ මෙම කිතුනුවන් ගැන ප්රශංසා කරමින් කතා කරයි. ඔහු කිතුනුවන් බොහෝ පළාත්වල සිටි බවත්, ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන ආරාම ලෙස හඳුන්වන බවත් ප්රකාශ කරයි. මෙයින් පෙනී යන්නේ මුලින් ක්රිස්තුස් වහන්සේ විශ්වාස කළ අයගේ සභාව දැන් පූජකයින් අනුකරණය කිරීමට උත්සාහ කළ ජීවන රටාවට සමාන ජීවන රටාවක් අනුගමනය කළ බවයි. එනම්, ඔවුන්ගෙන් කිසිවෙකු පොහොසත් නැත, දුප්පත්ද නැත, පවුල් විසින් පෞද්ගලික දේපළ අවශ්යතා ඇති අය අතර පොදුවේ බෙදා ගන්නා ලදී. ඔවුන්ට යාච්ඤා කිරීමට සහ ගීතිකා ගායනා කිරීමට, උපදෙස් ලබා ගැනීමට මෙන්ම දැඩි ආත්මික විනය සහ තපස් පිළිවෙත සඳහා ප්රමාණවත් නිදහසක් සහ කාලයක් තිබුණි. ලූක් ප්රකාශ කරන පරිදි ඔවුහු මුලින් යෙරුසලමේ සිටියහ. කායස් කැලිගුලාගේ පාලන සමයේදී, ෆිලෝ තම ජාතියේ නියෝජිතයා ලෙස යවන ලද රෝමයට ගිය බව කියනු ලැබේ. ක්ලෝඩියස්ගේ පාලන සමයේදී ඔහු දෙවන වරටත් රෝමයට ආපසු පැමිණි විට, ඔහු ප්රේරිත පේදුරු සමග එම නගරයේම කතා කළ බවත් පේදුරු මිත්රත්වය භුක්ති විඳි බවත් කියනු ලැබේ. මේ හේතුව නිසා, මාර්ක් පේදුරුගේ ගෝලයෙකු වූ නිසා ෆිලෝ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ මාර්ක්ගේ අනුගාමිකයන්ට ප්රශංසා කළ බවත් ඔවුහු පවසති. ෆිලෝගේ කීර්තිමත් සහ ගණන් කළ නොහැකි කෘති ප්රමාණයක් තිබේ. ඒ අතර මෝසෙස්ගේ පොත් පහ පිළිබඳ ලියවිලි; භාෂා ව්යාකූලත්වය පිළිබඳ කෘතියක්; සොබාදහම සහ නව නිපැයුම් පිළිබඳ පොතක්; අපගේ ඉන්ද්රියන් ආශා කරන දේවල් සහ ඔවුන් ප්රතික්ෂේප කරන දේවල් සාකච්ඡා කරන කෘතියක්; ඉගෙනීම පිළිබඳ පොතක්; දිව්යමය දේවල උරුමක්කාරයා පිළිබඳ පොතක්; සමාන හා ප්රතිවිරුද්ධ බෙදීම පිළිබඳ කෘතියක්; ගුණධර්ම තුනක් පිළිබඳ පොතක්; ශුද්ධලියවිල්ලේ බොහෝ මිනිසුන්ගේ නම් වෙනස් කිරීමට හේතුව පැහැදිලි කරන කෘතියක්; ගිවිසුම් පිළිබඳ පොත් දෙකක්; ප්රඥාවන්ත මිනිසෙකුගේ ජීවිතය පිළිබඳ පොතක්; යෝධයන් පිළිබඳ කෘතියක්; සහ දෙවියන් වහන්සේ විසින් සිහින එවන ආකාරය පැහැදිලි කරන පොත් පහක් ඇත. ඔහු නික්මයාම පිළිබඳ ප්රශ්න සහ පිළිතුරු අන්තර්ගත පොත් පහක්, මණ්ඩපය සහ දසවචනය පිළිබඳ පොත් හතරක් සහ පූජා, පොරොන්දු සහ ශාප, දේවාරක්ෂාව, යුදෙව්වන්, පුද්ගලයෙකු ජීවත් විය යුතු ආකාරය, ඇලෙක්සැන්ඩර් සහ ගොළු සතුන්ට පවා තර්කානුකූල ආකාරයක් ඇති බවට කරන ප්රකාශය පිළිබඳ වෙනත් කෘතිද ලිවීය. ඔහුගේ අනෙකුත් ලේඛන අතර සෑම අඥානයෙකුම වහලෙකු විය යුතු බවට තර්ක කරන කෘති සහ කිතුනුවන්ගේ ජීවිත සම්බන්ධයෙන් ක්රියා කරන කෘතිද විය. දෙවැන්නෙහි ඔහු කලින් සඳහන් කළ අපෝස්තලික මිනිසුන්ගේ ජීවිත විස්තර කළේය. මෙම ජනයා සැබවින්ම දිව්යමය ජීවිතය ප්රගුණ කරන අයයි. මන්ද ඔවුහු සත්යයෙන් දිව්යමය දේවල් ගැන මෙනෙහි කර දෙවියන් වහන්සේට යාච්ඤා කරන අයයි. තවත් කාණ්ඩ යටතේ, ඔහු කෘෂිකර්මාන්තය පිළිබඳ පොත් දෙකක් සහ බේබදුකම පිළිබඳ පොත් දෙකක්ද ලිවීය. ඔහුගේ දක්ෂතාවය පෙන්නුම් කරන තවත් බොහෝ කෘති අපගේ අතට පත්වී නැත. ග්රීකයන් අතර ෆිලෝ ගැන ප්රසිද්ධ කියමනක් තිබුණි: ප්ලේටෝ දාර්ශනිකකරණය කළේය, නැතහොත් ෆිලෝ ප්ලේටෝකරණය කළේය, එනම්, ප්ලේටෝ ෆිලෝ අනුගමනය කළේය, නැතහොත් ෆිලෝ, ප්ලේටෝ අනුගමනය කළේය. මෙම ප්රකාශනයේ තේරුම ප්ලේටෝගේ අදහස් ෆිලෝගේ අදහස්වලට සමාන වූ බවයි, නැතහොත් ෆිලෝගේ අදහස් ප්ලේටෝගේ අදහස්වලට සහ භාෂාවට ඉතා විශාල වශයෙන් සමාන විය.
12. තරුණ සෙනෙකා
කෝර්ඩෝවා සිට පැමිණි ලුසියස් ඇනයියස් සෙනෙකා, ස්ටොයික් සමාජයේ ගෝලයෙකු වූ අතර කවියෙකු වූ ලූකන්ගේ මාමා විය. සෙනෙකා ඉතා විනයගරුක හා සංයමයෙන් යුත් ජීවිතයක් ගත කිරීම සඳහා ප්රසිද්ධ විය. පාවුල් සෙනෙකාට ලියූ ලිපි සහ සෙනෙකා පාවුල්ට ලියූ ලිපි යන මාතෘකා යටතේ සංසරණය වන ලිපි නොතිබුණේ නම් මා ඔහු ශුද්ධවන්තයින් කාණ්ඩයට ඇතුළත් නොකළ යුතුය. බොහෝ අය මෙම ලිපි කියවූහ. මෙම ලිපිවලට අනුව, සෙනෙකා ඒ කාලයේ නීරෝගේ උපදේශකයෙකු වූ අතර රෝම ලෝකයේ බලවත්ම මිනිසුන්ගෙන් කෙනෙකු විය. ඔහුගේ ලිපි හුවමාරුවේදී ඔහු පවසන්නේ ක්රිස්තියානීන් අතර පාවුල් දැරූ ස්ථානයක් තම රටවැසියන් අතර දැරීමට තමා කැමති වූ බවයි. පේදුරු සහ පාවුල්ගේ ප්රාණ පරිත්යාගයට වසර දෙකකට පෙර නීරෝ විසින් සෙනෙකා මරණයට පත් කරන ලදී.
13. ජොසීෆස්
මතියස්ගේ පුත්රයා සහ යෙරුසලමේ පූජකයෙකු වූ ජොසීෆස්, වෙස්පේසියන් සහ ඔහුගේ පුත් ටයිටස් විසින් අල්ලා ගන්නා ලද අතර පසුව පිටුවහල් කරන ලදී. රෝමයට ගිය පසු, ජොසීෆස්, යුදෙව්වන්ගේ වහල්භාවය පිළිබඳ පොත් හතක්, වෙස්පේසියන් සහ ටයිටස් අධිරාජ්යයන්ට ඉදිරිපත් කළේය. මෙම පොත් මහජන පුස්තකාලයේ තබා ඇත. ජොසීෆස්ගේ දක්ෂතාව නිසා, රෝමයේ ප්රතිමාවක් ඉදිකිරීමට සුදුසු යැයි සලකනු ලැබීය. ඔහු පුරාවස්තු පොත් විස්සක් ලිවීය. ඒවා ලෝකයේ නිර්මාණය හා මුල්ම ඉතිහාසයෙන් ආරම්භ වී ඩොමිටියානු සීසර්ගේ පාලන සමයේ දහහතරවන වසර දක්වා කාලය දක්වයි. ඔහු ඇපියන්ට එරෙහිව පුරාවස්තු නමින් පොත් දෙකක්ද ලිවීය. ඇපියන් යනු කැලිගුලාගේ පාලන සමයේදී ෆිලෝට එරෙහිව අන්යජාතීන්ගේ නීත්යනුකූලව යවන ලද නියෝජිතයෙකු ලෙස ක්රියා කළ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ව්යාකරණඥයෙකි. ඔහු යුදෙව් ජාතියට අපහාස කිරීමක් අන්තර්ගත පොතක්ද ලිවීය. පාලකයන් සහ පාලන බලය සමග සම්බන්ධ ප්රඥාව පිළිබඳ ජොසීෆස් තවත් පොතක් ලිවීය. මෙම කෘතිය විශේෂයෙන් අගය කරනු ලබන්නේ එහි මැකබීස්වරුන්ගේ ප්රාණ පරිත්යාග පිළිබඳ වාර්තාවක් ඇතුළත් වන බැවිනි. ඔහුගේ පුරාවස්තු පිළිබඳ අටවන පොතේ ඔහු වඩාත් විවෘතව පිළිගන්නේ ක්රිස්තුස් වහන්සේ පරිසිවරුන් විසින් මරා දමන ලද්දේ උන් වහන්සේගේ ප්රාතිහාර්යයන්ගේ ශ්රේෂ්ඨත්වය නිසා බවය. එසේම යොහන් බව්තීස්ත සැබවින්ම අනාගතවක්තෘවරයෙකු බවත්, යෙරුසලමේ විනාශය සිදු වූයේ යාකොබ් ප්රේරිතයා මරා දැමූ නිසා බවත් ඔහු පවසයි. ඔහු ස්වාමින් වහන්සේ ගැනද මේ ආකාරයෙන් ලිවීය: මේ කාලයේදීම යේසුස් සිටියේය, ඇත්ත වශයෙන්ම ඔහු මිනිසෙකු ලෙස හැඳින්වීමට සුදුසු නම් ඔහු ප්රඥාවන්ත මිනිසෙකු විය. මක්නිසාද ඔහු කැපී පෙනෙන ප්රාතිහාර්යයන් සිදු කළ අයෙකු සහ කැමැත්තෙන් සත්යය පිළිගත් අයගේ ගුරුවරයෙකු විය. ඔහුට යුදෙව්වන් සහ අන්යජාතීන් යන දෙඅංශයෙන්ම බොහෝ අනුගාමිකයෝ සිටියහ. ඔහු ක්රිස්තුස් යැයි විශ්වාස කරන ලදී. අපගේ යුදෙව් ප්රධානීන්ගේ ඊර්ෂ්යාව නිසා පිලාත් ඔහු කුරුසියේ ඇණ ගැසුවේය. කෙසේ වෙතත්, ආරම්භයේ සිටම ඔහුට ප්රේම කළ අය අවසානය දක්වා ඔහුට විශ්වාසවන්තව සිටියහ. මන්ද තුන්වන දිනයේදී ඔහු ජීවතුන් අතර ඔවුන්ට දර්ශනය විය. මෙම සිදුවීම් සහ වෙනත් අපූරු දේවල් යන බොහෝ දේ, ඔහු ගැන අනාවැකි පැවසූ අනාගතවක්තෘවරුන්ගේ ගීතවල සහ ඔහුගේ නමින් නම් කරන ලද කිතුනුවන්ගේ නිකාය අද දක්වාම පවතී, යනුවෙන් ජොසීෆස් පවසයි.
14. ජස්ටස්
ගලීලයේ පළාතේ ටයිබීරියස්හි ජස්ටස් ද යුදෙව් කටයුතු පිළිබඳ ඉතිහාසයක් ලිවීමට උත්සාහ කළේය. ඔහු ශුද්ධලියවිලි පිළිබඳ කෙටි විවරණ කිහිපයක්ද ලිවීමට උත්සාහ කළ නමුත් ජොසීෆස් ඔහුට ව්යාජ ලෙස ලියූ බවට චෝදනා එල්ල කරයි. ජස්ටස් ජීවත් වූයේ සහ ලිව්වේ ජොසීෆස් ජීවත් වූ කාලයට ආසන්න වශයෙන් සමාන කාල පරිච්ඡේදයක බව දන්නා කරුණකි.
15. ක්ලෙමන්ට් පාප් වහන්සේ
ක්ලෙමන්ට් ගැන ප්රේරිත පාවුල් පිලිප්පිවරුන්ට ලියමින්, ක්ලෙමන්ට් සහ මගේ සෙසු සේවකයින් සමග ජීවන පොතේ නම් ලියා ඇත, යනුවෙන් පවසයි. පේදුරුගෙන් පසු රෝමයේ සිව්වන රදගුරුවරයා ලෙස ක්ලෙමන්ට් සැලකේ, ඇත්ත වශයෙන්ම අනුප්රාප්තිය පළමුව පේදුරු, දෙවන ලීනස්, තුන්වන ඇනක්ලෙටස් සහ සිව්වන ක්ලෙමන්ට් ලෙස ගණන් ගනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ ලතින් ලේඛකයින් විශ්වාස කරන්නේ ක්ලෙමන්ට් ප්රේරිත පේදුරුට පසු දෙවන රදගුරුවරයා බවයි. රෝම සභාව වෙනුවෙන් ක්ලෙමන්ට් කොරින්ති සභාවට විශේෂයෙන් වටිනා ලිපියක් ලිවීය. එය සමහර ස්ථානවල නමස්කාරයේදී ප්රසිද්ධියේ කියවනු ලැබේ. එහි ශෛලිය සාම්ප්රදායිකව පාවුල් සමග සම්බන්ධ වී ඇති හෙබ්රෙව්වරුන්ට ලියූ ලිපියට සමාන බව පෙනේ. කෙසේ වෙතත්, යම් සමානකමක් තිබුණද, ක්ලෙමන්ට්ගේ ලිපිය හෙබ්රෙව් භාෂාවෙන් එහි බොහෝ අදහස් මෙන්ම එහි සැකැස්ම සහ වචන අනුපිළිවෙල තෝරා ගැනීමේදී වෙනස් වේ. එබැවින් සමානකම විශේෂයෙන් ශක්තිමත් නොවේ. ක්ලෙමන්ට්ගේ නමින් දෙවන ලිපියක්ද ඇත, එහෙත් පෙර ලේඛකයෝ එය ප්රතික්ෂේප කළහ. පේදුරු සහ ඇපියන් අතර ආරවුල නමින් දිගු කෘතියක්ද තිබුණි. එහෙත් එය යුසේබියස් ඔහුගේ සභා ඉතිහාසයේ තුන්වන පොතේ ප්රතික්ෂේප කරයි. ට්රාජන්ගේ පාලන සමයේ තුන්වන වසරේදී ක්ලෙමන්ට් මිය ගියේය. රෝමයේ ඉදිකරන ලද දේවස්ථානයක් අද දක්වා ඔහුගේ නමේ මතකය ආරක්ෂා කරයි.
16. අන්තියෝකියේ ඉග්නේෂස්
ඉග්නේෂස් යනු පේදුරුගෙන් පසු අන්තියෝකියේ සභාවේ තුන්වන රදගුරුවරයා විය. ට්රාජන් අධිරාජ්යයා යටතේ හිංසා පීඩා අතරතුර, ඉග්නේෂස් වන සතුන්ට විසි කිරීමට නියම කරන ලදී. ඉග්නේෂස්, සිරකරුවෙකු ලෙස රෝමයට යවන ලදී. ඉග්නේෂස් ඔහුගේ ගමනේදී, යොහන්ගේ ශිෂ්ය පොලිකාප් රදගුරුවරයා වූ ස්මර්ණාව දක්වා පැමිණි විට ලිපි කිහිපයක් ලිවීය. ඔහු එපීසවරුන්ට එක් ලිපියක්ද, මැග්නීසියානුවන්ට තවත් ලිපියක්ද, ට්රැලියන්වරුන්ට තෙවන ලිපියක්ද, රෝමවරුන්ට සිව්වන ලිපියක්ද ලිවීය. ස්මර්ණාවෙන් පිටව ගිය පසු, ඔහු ෆිලඩෙල්ෆියන්වරුන්ට සහ ස්මර්ණියන්ස්වරුන්ටද ලිවීය. ඔහු විශේෂයෙන් පොලිකාප්ට ලියමින්, අන්තියෝකියේ සභාව ඔහුගේ රැකවරණයට භාර කළේය. පොලිකාප්ට ලියූ මෙම අවසාන ලිපියේදී ඔහු ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ පුද්ගලයා සම්බන්ධයෙන් මා මෑතකදී පරිවර්තනය කළ ශුභාරංචියට සාක්ෂි දෙමින්, නැවත නැඟිටීමෙන් පසු මම ක්රිස්තුස් වහන්සේ මාංසයෙන් දුටුවෙමි, උන් වහන්සේ සිටින බව මම විශ්වාස කරමි, යනුවෙන් පැවසීය. පේදුරු සහ පේදුරු සමග සිටි අය වෙත පැමිණි විට, යේසුස් වහන්සේ ඔවුන්ට මෙසේ පැවසූ සේක: බලන්න! මා ස්පර්ශ කරන්න, මම ශරීරයක් නැති ආත්මයක් නොවන බව බලන්න, ක්ෂණයකින් ඔවුහු උන් වහන්සේ ස්පර්ශ කළ අතර විශ්වාස කළහ. එපමණක් නොව, එවැනි මිනිසෙකු ගැන සහ ඔහු රෝමවරුන්ට ලියූ ලිපිය ගැන අප සඳහන් කර ඇති බැවින්, උපුටා දැක්වීම් කිහිපයක් ලබා දීම සුදුසුය: සිරියාවේ සිට රෝමය දක්වා පවා මම වන සතුන් සමග, ගොඩබිම සහ මුහුදෙන්, රාත්රියේ සහ දිවා කාලයේදී සටන් කරමි, දිවියන් දස දෙනෙකු මැද බඳිනු ලැබ සිටියෙමි, එනම්, මා ආරක්ෂා කරන සහ ඔවුන්ට හොඳින් සලකන විට පමණක් නරක අතට හැරෙන සොල්දාදුවන්ය. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන්ගේ වැරදි සැලකීම යම් ආකාරයක මගේ පාසල් ගුරුවරයාය, එහෙත් ඔවුන්ගේ වැරදි නිසා මම යුක්ති සහගත නොවෙමි. මා වෙනුවෙන් සූදානම් කර ඇති වන සතුන් හමුවීම ගැන මට ප්රීතියක් ලැබේවා; ඔවුහු මා ඉක්මනින් ගිල දැමීමට සූදානම් වේත්වායි මම යාච්ඤා කරමි; ඔවුන් බියෙන් ස්පර්ශ කිරීමට ප්රතික්ෂේප කළ සමහරෙකුට මෙන් ඔවුන් මට සලකන්නේ නැති වන පරිදි ඉක්මනින් මා ගිල දැමීමට පවා මම ඔවුන් පොලඹවන්නෙමි. සතුන් මා ගිල දැමීමට අකමැති නම්, මම ඔවුන්ට මා ගිල දැමීමට බල කරමි. මගේ දරුවෙනි, මට සුදුසු දේ මම දනිමි. දැන් මම ගෝලයෙකු වීමට පටන් ගනිමි, යේසුස් ක්රිස්තුස් වහන්සේ වෙත ළඟා වීමට හැකි වන පරිදි දෘශ්යමාන දේවල් කෙරෙහි ඇති බැඳීම අත්හැරීමට කැමැත්තෙමි. ගින්න සහ කුරුසිය සහ වන සතුන්ගේ ප්රහාර, ඇටකටු කැඩීම, අත් පා කපා දැමීම, තලා දැමීම – මුළු ශරීරයෙන්ම, යක්ෂයාගේ වධ හිංසා විඳීමට මට ඉඩ හරින්න. ක්රිස්තුස් වහන්සේ තුළ ඇති ප්රීතියට මට ළඟා විය හැකි නම් පමණක් මේ සියල්ල මා පිටට පැමිණේවා. ඉග්නේෂස් වන මෘගයන්ට ආහාර පිණිස දමනු ලැබූ අතර, සිංහයන්ගේ ගර්ජනා හඬ ඇසූ විට, ප්රාණ පරිත්යාගශීලී වීමේ ජ්වලිතයෙන්, ඔහු මෙසේ පැවසීය: මම ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ ධාන්යය වෙමි. ලෝකයේ ආහාරය වන පිණිස මම වන මෘගයන්ගේ දත්වලින් පොඩි වී සිටිමි. ට්රාජන්ගේ එකොළොස්වන අවුරුද්දේදී ඔහු මරණයට පත් කරන ලදී. ඔහුගේ දේහය අන්තියෝකියට ගෙන යන ලද අතර, එහිදී ඒවා ඩැෆ්නිටික් ගේට්ටුවෙන් පිටත සුසාන භූමියේ තැන්පත් කරන ලදී.
17. පොලිකාප්
පොලිකාප් ප්රේරිත යොහන්ගේ ගෝලයෙක් විය. යොහන් විසින්ම ඔහු ස්මර්ණාවේ රදගුරුවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. පොලිකාප්, මුළු ආසියාවේම ප්රධානියා විය. එහිදී ඔහු ප්රේරිතයන්ගෙන් සමහරෙකු සහ ස්වාමින් වහන්සේ දුටු අයගෙන් ගුරුවරුන්ගෙන් මෙන් ඉගෙන ගත්තේය. පාස්කුව සැමරිය යුතු නිසි දිනය පිළිබඳ යම් යම් ප්රශ්න නිසා, ඔහු අධිරාජ්යයා වූ ඇන්ටෝනිනස් පියස්ගේ කාලයේ රෝමයට ගියේය. ඇනිසෙටස් එම නගරයේ සභාව පාලනය කළේය. රෝමයේ සිටියදී, පොලිකාප් මාර්සියන් සහ වැලන්ටිනස්ගේ ඉගැන්වීම්වලින් රැවටී සිටි බොහෝ ඇදහිලිවන්තයන් නැවත ක්රිස්තියානි ඇදහිල්ලට ගෙන ආවේය. එක් අවස්ථාවක මාර්සියන් අහම්බෙන් පොලිකාප් මුණගැසී “ඔබ අප හඳුනනවාද?” යැයි විමසීය. පොලිකාප් පිළිතුරු දුන්නේ, යක්ෂයාගේ කුලුඳුලා මම දනිමි, යනුවෙනි. පසුව, මාකස් ඇන්ටෝනිනස් සහ ලුසියස් ඕරේලියස් කොමෝඩස්ගේ පාලන සමයේදී, පොලිකාප් ප්රාණ පරිත්යාගී විය. මෙය නීරෝට පසුව සිදු වූ සිව්වන පීඩාව ලෙස ගණන් ගන්නා ලදී. ස්මර්ණාහි නඩු විභාගයක් පැවැත්වූ ප්රොකොන්සල්වරයා විසින් නෘත්යාගාරයේදී/ඇම්ෆිතියේටර්හිදී ඔහුට විරුද්ධව කෑගසන සියලු දෙනා ඉදිරියේ, ඔහු පුලුස්සා දමන ලදී. ඔහු පිලිප්පිවරුන්ට ඉතා වටිනා ලිපියක් ලිවීය. එය අද දක්වා ආසියාවේ රැස්වීම්වලදී කියවනු ලැබේ.
18. පැපියස්
ආසියාවේ හයිරාපොලිස්හි රදගුරුවරයා වූ යොහන්ගේ ශිෂ්ය පැපියස්, වෙළුම් පහක් පමණක් ලියා ඇති අතර, ඒවා ඔහු අපගේ ස්වාමීන්වහන්සේගේ වචන ප්රකාශ කිරීම, ලෙස නම් කළේය. මෙම කෘතියේදී, ඔහු විවිධ මත අනුගමනය නොකළ නමුත් අධිකාරිය සඳහා අපෝස්තුළුවරුන් සිටින බව ඔහුගේ පෙරවදනෙහි ප්රකාශ කළ විට, ඔහු මෙසේ පැවසීය: අන්දෘ සහ පේතෘස් පැවසූ දේ, පිලිප්, තෝමස්, යාකොබ්, යොහන්, මතෙව් හෝ අපගේ ස්වාමීන්වහන්සේගේ ගෝලයන් අතර වෙනත් කෙනෙකු පැවසූ දේ, ස්වාමින්වහන්සේගේ ගෝලයන් වන ඇරිස්ටියන් සහ වැඩිමහල් යොහන් පැවසූ දේ මම සලකා බැලුවෙමි, ඔවුන්ගේ පොත්වල මට කියවීමට එතරම් දෙයක් නැත, ඔවුන්ගේ ජීවමාන හඬ අද දක්වාම කතුවරුන් තුළම ඇසෙයි. මෙම නාමාවලිය මගින් පෙනෙන්නේ ගෝලයන් අතර තබා ඇති යොහන්, ඔහුගේ ගණන් බැලීමේදී ඇරිස්ටියන්ට පසුව ඔහු තබන වැඩිමහල්ලා වන යොහන්ට සමාන නොවන බවයි. ඉහත සඳහන් කළ මතය නිසා අපි මෙය කියමු, එහිදී යොහන්ගේ අවසාන ලිපි දෙක අපෝස්තුළුවරයාගේ නොව වැඩිමහල්ලාගේ කෘතියක් බව බොහෝ දෙනා විසින් ප්රකාශ කරනු ලැබ ඇති බවයි. ඔහු අපගේ ස්වාමීන්වහන්සේගේ දෙවන පැමිණීම හෙවත් සහස්රය ප්රකාශයට පත් කළ බව කියනු ලැබේ. නැවත නැඟිටීමෙන් පසු ස්වාමින් වහන්සේ ශුද්ධවන්තයන් සමග මාංසයෙන් රජකම් කරන බව පවසන අයිරීනියස් සහ අපොලිනාරිස් සහ තවත් අය ඔහු අනුගමනය කරති. ටර්ටූලියන්ද ඇදහිලිවන්තයින්ගේ බලාපොරොත්තුව, ඔහුගේ කෘතියේදී මෙන්ම පෙටෝහි වික්ටෝරිනස් සහ ලැක්ටැන්ටියස් යන අයද මෙම මතය අනුගමනය කරති.
19. ක්වඩ්රාටස්
ඇතන්ස්හි රදගුරුවරයා වූ පබ්ලියස්, ක්රිස්තුස් වහන්සේ කෙරෙහි ඇදහිල්ල නිසා ප්රාණ පරිත්යාගයෙන් ඔටුනු පැලඳීමෙන් පසුව, අපෝස්තුළුවරුන්ගේ ගෝලයෙකු වූ ක්වඩ්රාටස් ඔහුගේ ස්ථානයට ස්ථානයට පත් කරන ලදී. ඔහුගේ ඇදහිල්ල සහ කාර්යන් මගින් එහි මහත් බිය නිසා විසිරී සිටි සභාව නැවත රැස් කරන ලදී. එලියුසීනියානු අබිරහස් දැකීමට හැඩ්රියන් ඇතන්ස්හි ශීත කාලය ගත කළ විට සහ ග්රීසියේ පූජනීය අබිරහස් සියල්ලම පාහේ ආරම්භ කරන ලද විට, කිතුනුවන්ට වෛර කළ අය අධිරාජ්යයාගේ උපදෙස් නොමැතිව ඇදහිලිවන්තයන්ට හිරිහැර කිරීමට අවස්ථාව ලබා ගත්හ. මෙම අවස්ථාවේදී ඔහු අපගේ ආගම වෙනුවෙන් රචනා කරන ලද, අත්යවශ්ය, හොඳ තර්කයෙන් හා ඇදහිල්ලෙන් පිරුණු සහ අපෝස්තලික ඉගැන්වීමට සුදුසු කෘතියක් හැඩ්රියන්ට ඉදිරිපත් කළේය. එම කෘතියේ ඔහුගේ යුගයේ පෞරාණිකත්වය නිදර්ශනය කරමින්, ඔහු පවසන්නේ යුදයේ විවිධ රෝගවලින් පීඩා විඳි බොහෝ දෙනෙකු ස්වාමින් වහන්සේ විසින් සුව කරනු ලැබූ ආකාරය මෙන්ම මළවුන්ගෙන් උත්ථාන වූ සමහර අය ඔහු දැක ඇති බවයි.
20. ඇරිස්ටයිඩ්ස්
ඉතා දක්ෂ ඇතීනියානු දාර්ශනිකයෙකු සහ ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ ගෝලයෙකු වූ ඇරිස්ටයිඩ්ස්, ඔහුගේ දාර්ශනික මතය රඳවා ගනිමින්, ක්වඩ්රාටස් ඔහුගේ ඉදිරිපත් කළ අවස්ථාවේදීම හැඩ්රියන්ට කෘතියක් ඉදිරිපත් කළේය. මෙම කෘතියේ අපගේ මූලධර්මය පිළිබඳ ක්රමානුකූල ප්රකාශයක් අන්තර්ගත විය, එනම්, කිතුනුවන්ට සමාව අයැදීමක් වන අතර එය තවමත් පවතින අතර දාර්ශනිකයන් විසින් ඔහුගේ ප්රතිභාවෙහි සිහිවටනයක් ලෙස සලකනු ලැබේ.
21. අග්රිපා කැස්ටර්
බැසිලිඩීස් නම් මිථ්යාදෘෂ්ටිකයා ශුභාරංචියට එරෙහිව ලියා ඇති වෙළුම් විසිහතර දැඩි ලෙස ප්රතික්ෂේප කරමින්, ඔහුගේ සියලු අබිරහස් හෙළි කරමින් සහ අනාගතවක්තෘවරුන් වන බාර්කබ්බාස් සහ බාර්චොබ් සහ අසන්නන් භීතියට පත් කරන අනෙකුත් සියලුම ම්ලේච්ඡ නම් සහ ග්රීකයන්ගේ ගණන් බැලීම්වලට අනුව වර්ෂය අන්තර්ගත විය යුතු යැයි සැලකෙන ඔහුගේ උත්තරීතර දෙවියන් වන අබ්රැක්සාස් ගණන් කරමින් ලිවීය. හැඩ්රියන්ගේ පාලන සමයේදී බැසිලිඩීස් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේදී මිය ගිය අතර, ඔහුගෙන් ඥානවාදී නිකායන් ඇති විය. මෙම කුණාටු සහිත කාලයේදීත්, යුදෙව් පාර්ශ්වයේ නායකයා වූ කොචෙබාස් කිතුනුවන් විවිධ වධ හිංසාවලට ලක් කළේය.
22. හෙගෙසිපස්
අපෝස්තලික යුගයට සමීපයේ ජීවත් වූ හෙගෙසිපස්, අපගේ ස්වාමීන්වහන්සේගේ දුක් විඳීමේ සිට ඔහුගේම කාලය දක්වා සභාවේ සියලුම සිදුවීම් පිළිබඳ ඉතිහාසයක් ලියමින්, පාඨකයාට ප්රයෝජනවත් බොහෝ දේ රැස් කරමින්, සරල ශෛලියකින් වෙළුම් පහක් රචනා කළේය. එසේ ඔහු සැලකූ අයගේ ජීවිත පිළිබඳ කතා කිරීමේ විලාසය නිරූපණය කිරීමට උත්සාහ කළේය. පේදුරුට පසු දසවන රදගුරුවරයා වූ ඇනිසෙටස්ගේ කාලයේ ඔහු රෝමයට ගිය බවත්, ඇනිසෙටස් යටතේ කලින් උපස්ථායකයෙකු වූ එම නගරයේ රදගුරුවරයා වූ එලියුතේරියස්ගේ කාලය දක්වා එහි සිටි බවත් ඔහු පවසයි. එපමණක් නොව, පිළිමවලට එරෙහිව තර්ක කරමින්, ඔහු ඉතිහාසයක් ලිවීය, ඒවා මුලින්ම ඇති වූයේ කුමන දෝෂයකින්ද යන්න පෙන්වන අතර, මෙම කෘතියෙන් ඔහු සමෘද්ධිමත් වූයේ කුමන යුගයේදීද යන්න පෙන්නුම් කරයි. ඔහු පවසන්නේ, ඔවුන් තමුන්ගේ මළවුන් සඳහා ස්මාරක සහ දේවාල ඉදිකරන ලද බවයි. එනම් අද දක්වා අප දකින පරිදි, හැඩ්රියන් අධිරාජ්යයාගේ සේවකයෙකු වූ ඇන්ටිනස්ගේ පිළිමය, ඔහුගේ ගෞරවය සඳහා ක්රීඩාද සමරනු ලැබූ අතර, ඔහුගේ නම දරන නගරයක් සහ පූජකයන් ස්ථාපිත කරන ලද දේවමාළිගාවක් වැනි දේ ඉදි කරන ලදී. හැඩ්රියන් අධිරාජ්යයා ඇන්ටිනස් කෙරෙහි ඇල්මක් දැක්වූ බව කියනු ලැබේ.
23. ප්රාණ පරිත්යාගිකයෙක්වන ජස්ටින්
දාර්ශනිකයෙකු වූ සහ දාර්ශනිකයෙකුගේ ඇඳුමින් සැරසුණු, පලස්තීනයේ නගරයක් වන නියාපොලිස්හි පුරවැසියෙකු වූ සහ ප්රිස්කස් බැකියස්ගේ පුත්රයා වූ ජස්ටින්, ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ ආගම වෙනුවෙන් වෙහෙස මහන්සි වී වැඩ කළේය. එසේම ඔහු ඇන්ටෝනිනස් පියස් සහ ඔහුගේ පුතුන්ට සහ සෙනෙට් සභාවට ජාතීන්ට එරෙහිව ලියන ලද කෘතියක් භාර දුන් අතර කුරුසියේ අප කීර්තිය ප්රතික්ෂේප කළේ නැත. ඔහු මෙම ඇන්ටෝනිනස්ගේ අනුප්රාප්තිකයින් වන මාකස් ඇන්ටෝනිනස් වේරස් සහ ලුසියස් ඕරේලියස් කොමෝඩස් යන අයටද තවත් පොතකින් ඇමතුවේය. ඔහුගේ ජාතීන්ට එරෙහිව, යන පොතේ තවත් වෙළුමක්ද පවතී, එහිදී ඔහු යක්ෂයන්ගේ ස්වභාවය සාකච්ඡා කරයි, ජාතීන්ට එරෙහිව හතරවන වෙළුමක් ඔහු ප්රතික්ෂේප කිරීම, යන මාතෘකාව යටතේ සාකච්ඡා කරයි, එසේම දෙවියන් වහන්සේගේ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ තවත් වෙළුමක් සහ ඔහු සාල්ට්ස්, යන මාතෘකාව යටතේ තවත් පොතක්, යුදෙව්වන්ගේ නායකයා වූ ට්රිෆෝට එරෙහිව ඔහු පැවැත්වූ ආත්මය පිළිබඳ තවත් පොතක්, යුදෙව්වන්ට එරෙහි සංවාදය පිළිබඳ තවත් පොතක් සහ මාර්ෂියන්ට එරෙහි කැපී පෙනෙන වෙළුම්ද ඇත. ඒ පිළිබඳ ඉරනේයස් මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන්ට එරෙහි යන සිව්වන පොතේද සඳහන් කරයි. එසේම ඔහු සියලු මිථ්යාදෘෂ්ටීන්ට එරෙහිව, යන පොතේ ඇන්ටෝනිනස් පියස් වෙත යොමු කරන ලද සමාව අයැදීමේ දී සඳහන් කරන තවත් පොතක් ඇත.
ඔහු රෝම නගරයේ διατριβάς සිරගත කර, කෑදරකම සහ මරණයට ඇති බිය නිසා කිතුනුවන්ට එරෙහිව බොහෝ අපහාසාත්මක දේවල් පැවසූ ක්රෙසන්ස් නම් නරුමයා වරදකරු කළ පසු, ඔහු සුඛෝපභෝගීත්වයට සහ කාමයන්ට කැපවී සිටින බව ඔප්පු කළ අතර, අවසානයේ කිතුනුවෙකු බවට චෝදනා කරමින්, ක්රෙසන්ස්ගේ උත්සාහයන් සහ උපායන් මගින් ඔහු ක්රිස්තුස් වහන්සේ වෙනුවෙන් තම රුධිරය වැගිරෙව්වේය.
24. මෙලිටෝ
ආසියාවේ මෙලිටෝ, සාර්දිස්හි රදගුරුවරයා, ෆ්රොන්ටෝ කථිකයාගේ ගෝලයෙකු වූ අධිරාජ්යයා වන මාකස් ඇන්ටෝනිනස් වෙරස් වෙත ක්රිස්තියානි ධර්මය වෙනුවෙන් පොතකින් ආමන්ත්රණය කළේය. ඔහු තවත් දේවල්ද ලිවීය, ඒවා අතර පහත දැක්වෙන පොත් ඇත: පාස්කුව පිළිබඳ පොත් දෙකක්, අනාගතවක්තෘවරුන්ගේ ජීවිත පිළිබඳ එක් පොතක්, සභාව පිළිබඳ එක් පොතක්, ස්වාමීන් වහන්සේගේ දවස පිළිබඳ එක් පොතක්, ඇදහිල්ල පිළිබඳ එක් පොතක්, ගීතාවලිය පිළිබඳ එක් පොතක්, ඉන්ද්රියන් පිළිබඳ එක් පොතක්, ආත්මය සහ ශරීරය පිළිබඳ එක් පොතක්, බව්තීස්මය පිළිබඳ එක් පොතක්, සත්යය පිළිබඳ එක් පොතක්, ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ පරම්පරාව පිළිබඳ එක් පොතක්, ඔහුගේ අනාවැකිය පිළිබඳ එක් පොතක්, ආගන්තුක සත්කාරය පිළිබඳ සහ යතුර ලෙස හැඳින්වෙන තවත් පොතක්, යක්ෂයා පිළිබඳ එක් පොතක්, යොහන්ගේ එළිදරව්ව පිළිබඳ එක් පොතක්, දෙවියන් වහන්සේගේ ශාරීරික බව පිළිබඳ එක් පොතක් සහ එක්ලොග් පොත් හයක් වශයෙනි. ඔහුගේ දක්ෂ කථික ප්රතිභාව ගැන, ටර්ටූලියන්, මොන්ටානස් වෙනුවෙන් සභාවට එරෙහිව ලියූ පොත් හතේ, ඔහු අපෙන් බොහෝ දෙනෙකු විසින් අනාගතවක්තෘවරයෙකු ලෙස සලකනු ලැබූ බව උපහාසාත්මකව පවසයි.
25. අන්තියෝකියේ තියෝෆිලස්
මාකස් ඇන්ටෝනිනස් වෙරස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී අන්තියෝකියේ සභාවේ හයවන රදගුරුවරයා වූ තියෝෆිලස්, මාර්සියන්ට එරෙහිව Against Marcion නම් පොතක් රචනා කළ අතර එය තවමත් පවතී. එසේම ඔහු ඔටෝලිකස්ට වෙළුම් තුනක් සහ හර්මොජීනස්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටියට එරෙහිව එක් පොතක් සහ සභාවේ දියුණුව සඳහා හොඳින් ගැළපෙන අනෙකුත් කෙටි හා අලංකාර නිබන්ධනද රචනා කළේය. ඔහුගේ නමින්, ඉහත කෘතිවල අලංකාරය සහ ප්රකාශන හැකියාව සමග ශෛලිය හා භාෂාවෙන් අනුරූප නොවන බව මට පෙනෙන පරිදි, මම ශුභාරංචිය පිළිබඳ සහ සලමොන්ගේ හිතෝපදේශ පිළිබඳ විවරණ කියවා ඇත්තෙමි.
26. ඇපොලිනාරිස් ක්ලෝඩියස්
ආසියාවේ හයිරාපොලිස්හි රදගුරුවරයා වූ ඇපොලිනාරිස්, මාකස් ඇන්ටෝනිනස් වෙරස්ගේ පාලන සමයේදී සමෘද්ධිමත් වූ අතර, ඔහු කිතුනුවන්ගේ ඇදහිල්ල වෙනුවෙන් කැපී පෙනෙන වෙළුමක් ලිවීය. මොන්ටානස් ප්රිස්කා සහ මැක්සිමිලා සමග ආරම්භ කරන අවස්ථාවේ ලියා ඇති ඔහුගේ ජාතීන්ට එරෙහිව, යන තවත් පොත් පහක්ද පවතී, සත්යයට එරෙහිව සහ කැටෆ්රිජියන්වරුන්ට එරෙහිව යන පොත් දෙකක්ද ඇත.
27. කොරින්තියේ ඩයොනිසියස්
කොරින්ති සභාවේ රදගුරුවරයා වූ ඩයොනිසියස් ඉතා දක්ෂ කථිකයෙකු හා කාර්මිකයෙකු වූ අතර, ඔහු තම ලිපි මගින් ඔහුගේම නගරයේ සහ පළාතේ ජනතාවට පමණක් නොව අනෙකුත් පළාත්වල සහ නගරවල ජනතාවටද ඉගැන්වීය. මෙයින් එකක් ලැසිඩමෝනියානුවන්ට, අනෙක ඇතීනියානුවන්ට, තෙවනුව නිකොමීඩියානුවන්ට, හතරවන එක ක්රීට්වරුන්ට, පස්වන එක ඇමස්ට්රිනාහි සභාවට සහ පොන්ටස්හි අනෙකුත් සභාවලට, හයවන එක ග්නෝසියානුවන්ට සහ එම නගරයේම පිනයිටස් රදගුරුවරයාට, හත්වන එක රෝමවරුන්ට, ඔවුන්ගේ රදගුරුවරයා වන සෝටර්ට, අටවන එක ශුද්ධ කාන්තාවක් වන ක්රිසොෆෝරාට ආමන්ත්රණය කර ඇත. ඔහු මාකස් ඇන්ටෝනිනස් වෙරස් සහ ලුසියස් ඕරේලියස් කොමෝඩස්ගේ පාලන සමයේදී සමෘද්ධිමත් විය.
28. පිනිටස්
ග්නෝසස් නගරයේ රදගුරුවරයා වූ ක්රීට්හි පිනිටස්, කොරින්තියේ රදගුරුවරයා වූ ඩයොනිසියස් වෙත අතිශයින් අලංකාර ලිපියක් ලිවීය, එහි ඔහු උගන්වන්නේ ජනතාව සදහටම කිරිවලින් පෝෂණය නොවිය යුතු බවත්, අහම්බෙන් ඔවුන් ළදරුවන් සිටියදීම අවසාන දිනය ඔවුන් අබිබවා නොයන ලෙසත්, ඔවුන් ආත්මික මහලු වියට යාමට හැකි වන පරිදි ඝන ආහාරවලින්ද පෝෂණය කළ යුතු බවත්ය.
ඔහු මාකස් ඇන්ටෝනිනස් වේරස් සහ ලුසියස් ඕරේලියස් කොමෝඩස් යටතේ සමෘද්ධිමත් විය.
29. ටාෂියන්
කථිකත්වය උගන්වමින් සිටියදී, කථික ශාස්ත්ර කලාවේ සුළු කීර්තියක් දිනා ගත් ටාෂියන්, ජස්ටින් මාටර්ගේ අනුගාමිකයෙකු වූ අතර ඔහු තම ස්වාමියාගේ පැත්ත හැර නොයන තාක් කල් කැපී පෙනුණි. එහෙත් පසුව, කථිකත්වයේ අහංකාර බවින් උඩඟු බවට පත් වී, ඔහු එන්ක්රටයිට්වරුන්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටිය ලෙස හැඳින්වෙන නව මිථ්යාදෘෂ්ටියක් ආරම්භ කළේය. පසුව සෙවරස් එය කෙතරම් ප්රඥාවන්ත ලෙස වර්ධනය කළද යත්, මෙම පක්ෂයේ මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන් අද දක්වා සෙවේරියානුවන් ලෙස හැඳින්වේ. ටාෂියන් ගණන් කළ නොහැකි තරම් වෙළුම්වලට අමතරව ලිවීය. ඉන් එකක්, ජාතීන්ට එරෙහිව වඩාත් සාර්ථක පොතක්, තවමත් පවතී, මෙය ඔහුගේ සියලු කෘති අතරින් වඩාත්ම වැදගත් ලෙස සැලකේ. ඔහු මාකස් ඇන්ටෝනිනස් වේරස් සහ ලුසියස් ඕරේලියස් කොමෝඩස්ගේ පාලන සමයේදී සමෘද්ධිමත් විය.
30. ක්රීට්හි පිලිප්
පිලිප් රදගුරුවරයා, එනම් ගෝර්ටිනා නගරයේ, ඩයොනිසියස් එම නගරයේම සභාවට ලියූ ලිපියේ සඳහන් කරන පිලිප්, මාර්සියන්ට එරෙහිව අපූරු පොතක් ප්රකාශයට පත් කළ අතර මාකස් ඇන්ටෝනිනස් වේරස් සහ ලුසියස් ඕරේලියස් කොමෝඩස්ගේ කාලයේ සමෘද්ධිමත් විය.
31. මුසානස්
සභාවේ මූලධර්ම පිළිබඳ ලියූ අය අතර සැලකිය යුතු අයෙකු නොවන මුසානස්, මාකස් ඇන්ටෝනිනස් වේරස්ගේ පාලන සමයේදී, සභාවෙන් ඉවත් වී එන්ක්රටීට්වරුන්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටියට හැරුණු ඇතැම් සහෝදරයන්ට පොතක් ලිවීය.
32. මොඩෙස්ටස්
මාකස් ඇන්ටෝනිනස් සහ ලුසියස් ඕරේලියස් කොමෝඩස්ගේ පාලන සමයේදී මොඩෙස්ටස් විසින් Against Marcion, එනම් මාසියොන්ට එරෙහිව නමින් පොතක් රචනා කරන ලද අතර එය තවමත් පවතී. ඔහුගේ නමින් තවත් සමහර රචනා ඇති නමුත් විද්වතුන් විසින් ඒවා ව්යාජ ලෙස සලකනු ලැබේ.
33. බාර්ඩෙසේන්ස්
මෙසපොතේමියාවේ බාර්ඩෙසේන්ස් කීර්තිමත් මිනිසුන් අතර ගණන් ගනු ලැබේ. ඔහු මුලින් වැලන්ටිනස්ගේ අනුගාමිකයෙකු වූ අතර පසුව ඔහුගේ විරුද්ධවාදියා විය. එසේම ඔහුම නව මිථ්යාදෘෂ්ටියක් ආරම්භ කළේය. ඔහු අතිදක්ෂයෙකු සහ තර්කයේ දැඩි ලෙස සිටි බවට සිරියානුවන් අතර කීර්තියක් ඇත. ඔහුගේ කාලයේ ඇති වූ මිථ්යාදෘෂ්ටීන් සියල්ලටම පාහේ එරෙහිව ඔහු කෘති රාශියක් ලිවීය. මේවා අතර, වඩාත් කැපී පෙනෙන හා ශක්තිමත් කෘතියක් වන්නේ ඉරණම පිළිබඳ මාකස් ඇන්ටෝනිනස් වෙත ඔහු ආමන්ත්රණය කළ කෘතිය සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන් සිරියානු භාෂාවෙන් ග්රීක භාෂාවට පරිවර්තනය කළ පීඩා පිළිබඳ තවත් බොහෝ වෙළුම්ය. ඇත්ත වශයෙන්ම එම පරිවර්තනයේ එතරම් බලයක් සහ දීප්තියක් දිස්වන්නේ නම්, එය මුල් පිටපතේ කෙතරම් විශිෂ්ට විය යුතුද?
34. වික්ටර් පාප් වහන්සේ
රෝමයේ දහතුන්වන රදගුරුවරයා වූ වික්ටර්, පාස්කු ආරවුල සහ තවත් කුඩා කෘති කිහිපයක්, ලිවීය. ඔහු සෙවරස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී වසර දහයක් සභාව පාලනය කළේය.
35. ඉරේනියස්
ගෝල්හි ලියොන්ස් සභාව පාලනය කළ රදගුරුවරයා වූ පොතිනස් යටතේ සේවය කළ වැඩිමහල්ලෙකු වූ ඉරේනියස්, සභාවට අදාළ යම් යම් කරුණු නිසා එම ස්ථානයේ දිවි පිදූවන් විසින් නීත්යනුකූල නියෝජිතයෙකු ලෙස රෝමයට යවන ලදී. එහිදී ඔහු රදගුරු එලියුතේරියස් වෙත ඔහුගේම නමින් ලියන ලද ලිපි කිහිපයක් ඉදිරිපත් කළ අතර ඒවා ගෞරවයට පාත්ර විය. පසුව, පොතිනස් වයස අවුරුදු අනූවක් පමණ වූ විට, ක්රිස්තුස් වහන්සේ වෙනුවෙන් ප්රාණ පරිත්යාගයේ ඔටුන්න හිමි වූ විට, ඔහු වෙනුවට ඉරේනියස් පත් කරන ලදී. ඔහු අප කලින් සඳහන් කළ වැඩිමහල්ලා සහ ප්රාණ පරිත්යාගික පොලිකාප්ගේ ගෝලයෙකු වූ බව ද නිසැකය. ඔහු මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන්ට එරෙහිව පොත් පහක්, ජාතීන්ට එරෙහිව කෙටි වෙළුමක් සහ විනය පිළිබඳ තවත් එකක් මෙන්ම ඔහුගේ සහෝදර මාර්සියානස් වෙත අපෝස්තලික දේශනා කිරීම පිළිබඳ ලිපියක් සහ විවිධ නිබන්ධන අන්තර්ගත පොතක් රචනා කළේය. ඔහු බ්ලාස්ටස් භේදය පිළිබඳ සහ ෆ්ලොරිනස් වෙත රාජාණ්ඩුව පිළිබඳ හෝ දෙවියන් වහන්සේ නපුරේ කතුවරයා නොවන බවට ද ලිවීය. ඔහු ඔග්ඩෝඩ් පිළිබඳ විශිෂ්ට විවරණයක් තවදුරටත් ඉදිරිපත් කළ අතර, එහි අවසානයේ ඔහු අපෝස්තලික යුගයට ආසන්නව ජීවත් වූ බව පෙන්වමින් ඔහු මෙසේ ලිවීය: අපගේ ස්වාමීන් වන යේසුස් ක්රිස්තුස් වහන්සේ විසින් සහ උන්වහන්සේ ජීවමාන සහ මළවුන් විනිශ්චය කරන උන්වහන්සේගේ තේජාන්විත පැමිණීම මගින් මෙම පොත පිටපත් කරන ඕනෑම අයෙකුට මෙසේ පවසමි. ඔබ එය පිටපත් කළ පසු, ඔබ එය ප්රවේශමෙන් සංසන්දනය කර ඔබ ඔබේ පිටපත් කර ඇති පිටපතට අනුව එය නිවැරදි කරන ලෙසත්, ඔබ එය ඔබේ ආදර්ශයෙන් සොයා ගන්නා ආකාරයටම මෙම දිවුරුම පිටපත් කරන ලෙසත් ආයාචනා කරමි. ඔහුගේ අනෙකුත් ලේඛනද සංසරණයේ පවතී, එනම්, රෝම රදගුරු වික්ටර් වෙත යොමු කරන ලද කෘතියක්, පාස්කු මතභේදය පිළිබඳ, එහිදී ඔහු සහෝදරත්වයේ එකමුතුකම විනාශ කිරීමට ඉක්මන් නොවන්නැයි ඔහුට අනතුරු අඟවයි. ඇත්ත වශයෙන්ම වික්ටර් විශ්වාස කළේ ආසියාවේ සහ නැගෙනහිරින් යුදෙව්වන් සමග නව සඳෙහි දහහතරවන දින පාස්කු උත්සවය සැමරූ බොහෝ රදගුරුවරුන් හෙළා දැකිය යුතු බවයි. එහෙත් මෙම රදගුරුවරුන්ගෙන් වෙනස් වූ අය පවා වික්ටර්ගේ මතයට සහාය නොදැක්වූහ. මාකස් ඇන්ටෝනිනස් වෙරස්ගෙන් පසු බලයට පත් වූ කොමෝඩස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී ඉරේනියස් ප්රධාන වශයෙන් සමෘද්ධිමත් විය.
36. පැන්ටේනස්
ස්ටොයික් ගුරුකුලයට අයත් දාර්ශනිකයෙකු වූ පැන්ටේනස්, පුරාණ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියානු සිරිතට අනුව, ශුද්ධලියවිල්ල සහ ලෞකික සාහිත්යය යන දෙකෙහිම ඉතා විචක්ෂණශීලී සහ පාණ්ඩිත්යයක් ඇති අයෙකු විය. එම ජාතියේ නියෝජිතයින්ගේ ඉල්ලීම පරිදි, ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ඩිමෙට්රියස් රදගුරුවරයා විසින් ඔහු ඉන්දියාවට යවන ලදී. එහිදී දොළොස් දෙනාගෙන් එක් අයෙකු වූ බර්තොලමෙව්, මතෙව්ගේ ශුභාරංචියට අනුව ස්වාමීන් වන යේසුස් වහන්සේගේ පැමිණීම දේශනා කර ඇති බව ඔහුට පෙනී ගිය අතර, ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවට නැවත පැමිණි විට ඔහු හෙබ්රෙව් අක්ෂරවලින් ලියා ඇති මෙය රැගෙන ආවේය. ශුද්ධලියවිල්ල පිළිබඳ ඔහුගේ විවරණ බොහොමයක් තවමත් පවතී, එහෙත් ඔහුගේ ජීවමාන ඉගැන්වීමේ හඬ සභාවලට ඊටත් වඩා ප්රයෝජනවත් විය. ඔහු සෙවරස් අධිරාජ්යයාගේ සහ කැරකල්ලා යන වාසගම ඇති ඇන්ටෝනිනස්ගේ පාලන සමයේදී ඉගැන්වීය.
37. රෝඩෝ
ආසියාවෙන් පැමිණි රෝඩෝ, රෝමයේදී අප ඉහත සඳහන් කළ ටාෂියන් විසින් ශුද්ධලියවිලි පිළිබඳ උපදෙස් ලබා දෙන ලදුව, බොහෝ ලේඛන ප්රකාශයට පත් කළේය. විශේෂයෙන් මාර්සියන්ට එරෙහිව, නම් කෘතිය ප්රකාශයට පත් කළේය. මෙම කෘතියේදී ඔහු මාර්සියන්වරුන් එකිනෙකාගෙන් මෙන්ම සභාවෙන්ද වෙනස් වන ආකාරය පැහැදිලි කරයි. තවත් මිථ්යාදෘෂ්ටිකයෙකු වූ වයස්ගත ඇපෙල්ස් වරක් ඔහු සමග සාකච්ඡාවක නිරත වූ බවත්, තමා නමස්කාර කරන දෙවියන් වහන්සේ තමා නොදන්නා බව ඇපෙල්ස් පිළිගත් නිසා රෝඩෝ ඇපෙල්ස්ට සමච්චල් කළ බවත් ඔහු විස්තර කරයි. කැලිස්ටියන්ට ආමන්ත්රණය කළ එම පොතේම, ඔහු රෝමයේ ටාෂිියන්ගේ ශිෂ්යයෙකු වූ බව ප්රකාශ කළේය. ඔහු මැවීමේ හය දින/Against the Six of Mariation සහ ෆ්රිජියන්වරුන්ට එරෙහිව/Aginist the Phrygians නම් වැදගත් කෘතියක්ද අලංකාර නිබන්ධනද රචනා කළේය. කොමෝඩස් සහ සෙවරස්ගේ පාලන සමයේදී ඔහු සමෘද්ධිමත් විය.
38. ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ක්ලෙමන්ට්
ඇලෙක්සැන්ඩ්රියානු සභාවේ වැඩිමහල්ලෙකු සහ අප දැනටමත් සඳහන් කර ඇති පැන්ටේනස්ගේ ගෝලයෙකු වන ක්ලෙමන්ට්, ඔහුගේ ගුරුවරයාගේ මරණයෙන් පසු ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ දේවධර්ම පාසල මෙහෙයවූ අතර ඔහු කැටචෙට්වරුන්ගේ ගුරුවරයා විය. ඔහු ශුද්ධලියවිල්ල සහ ලෞකික සාහිත්යය යන දෙකෙහිම වාචිකත්වය සහ ඉගෙනීමෙන් පිරුණු විශිෂ්ට පොත් ලිවීය. ඒවා අතර පොත් අටකින් සමන්විත ස්ට්රෝමාටා, පොත් අටකින් යුත් හයිපොටයිපොසස්, පොත් අටකින් යුත් ජාතීන්ට එරෙහිව එක් පොතක්, අධ්යාපනය පිළිබඳ පොත් තුනක්, පාස්කුව පිළිබඳ, උපවාසය පිළිබඳ විමර්ශනය, සහ ධනවත් මිනිසා බේරා ගන්නේ කුමක්ද යන මාතෘකාවෙන් යුත් තවත් කෘතියක්ද විය. ඔහු අපහාසය පිළිබඳ එක් පොතක් සහ සභාවේ කැනනයන් සහ යුදෙව්වන්ගේ වැරදි අනුගමනය කරන අයට එරෙහිව යන එක් පොතක්ද ලිවීය. ඔහු යෙරුසලමේ රදගුරු ඇලෙක්සැන්ඩර් වෙත ආමන්ත්රණය කළ එක් පොතක් යොමු කළේය. ඔහු තම ස්ට්රෝමාටා වෙළුම්වල ටාෂියන්ගේ කෘතිය ගැනද සඳහන් කරයි. ඉහත සඳහන් කළ ජාතීන්ට එරෙහිව සහ මට සොයා ගැනීමට නොහැකි වූ කෘතියක් වන කැසියානස්ගේ කාලානුක්රමය ගැනද සඳහන් කළේය. ඔහු ඒ හා සමානව ජාතීන්ට එරෙහිව ලියූ ඇතැම් යුදෙව් ලේඛකයින් වන ඇරිස්ටෝබුලස්, ඩිමෙට්රියස් සහ යුපොලෙමස් ගැන සඳහන් කළේය. ඔවුහු ජොසීෆස්ගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරමින් මෝසෙස්ගේ සහ යුදෙව් ජනතාවගේ ප්රමුඛත්වය පවත්වා ගත්හ. පසුව නාර්කිසස් සමග සභාව පාලනය කළ යෙරුසලමේ රදගුරු ඇලෙක්සැන්ඩර් විසින් ලියන ලද ඇස්ක්ලෙපියඩ්ස් පාපොච්චාරණය කිරීම පිළිබඳ ලියන ලද ලිපියක්ද ඇත. එය අන්තියෝකියන්වරුන්ට සුබ පැතුම් ලිපියක් ලෙස ආමන්ත්රණය කරන ලද අතර, එහි අවසානයේ ඔහු මෙසේ පවසයි: ගෞරවනීය සහෝදරවරුනි, මෙම ලියවිලි මම ඔබට එවා ඇත්තේ ආශීර්වාද ලත් වැඩිමහල්ලා වන ක්ලෙමන්ට් විසිනි. ඔහු කීර්තිමත් සහ අනුමත කරන ලද මිනිසෙකි. ඔබත් හොඳින් දන්නා අයෙකි. එසේම දැන් ඔබ ඔහු සමග වඩා හොඳින් දැන හඳුනා ගනු ඇත. ඔහු දෙවියන් වහන්සේගේ විශේෂ රැකවරණයෙන් මෙහි පැමිණි විට, දෙවියන් වහන්සේගේ සභාව ශක්තිමත් කර වැඩි කළ මිනිසෙකි. ඔරිගන් ඔහුගේ ගෝලයෙකු වූ බව දන්නා කරුණකි. සෙවරස් සහ ඔහුගේ පුත් ඇන්ටෝනිනස්ගේ පාලන සමයේදී ක්ලෙමන්ට් සමෘද්ධිමත් විය.
39. මිල්ටියාඩ්ස්
මොන්ටානස්, ප්රිස්කා සහ මැක්සිමිලාට එරෙහිව රෝඩෝ ලියූ කෘතියේ මිල්ටියාඩ්ස් ගැන විස්තරයක් දැක්වෙන අතර, ජාතීන්ට සහ යුදෙව්වන්ට එරෙහිව අනෙකුත් පොත් සමග මෙම ජනතාවට එරෙහිව සැලකිය යුතු වෙළුමක් ලිවීය. ඔහු එවකට පාලනය කළ අධිරාජ්යයන්ට සමාව අයැදීමක්ද ඉදිරිපත් කළේය. මාකස් ඇන්ටෝනිනස් සහ කොමෝඩස්ගේ පාලන සමයේදී ඔහු සමෘද්ධිමත් විය.
40. එපීසයේ ඇපලෝනියස්
අති දක්ෂ මිනිසෙකු වූ ඇපලෝනියස්, මොන්ටානස් , ප්රිස්කා සහ මැක්සිමිලාට එරෙහිව කැපී පෙනෙන හා දිගු පොතක් රචනා කළේය. එහි ඔහු ප්රකාශ කරන්නේ මොන්ටානස් සහ ඔහුගේ උමතු අනාගතවක්තෘවරියන් එල්ලී මැරණු බවයි. ප්රිස්කා සහ මැක්සිමිලා සම්බන්ධයෙන් පහත සඳහන් ප්රකාශ ඇතුළුව තවත් බොහෝ කාරණාද ඔහු වාර්තා කරයි: ඔවුන් තෑගි පිළිගත් බව ඔවුන් ප්රතික්ෂේප කරන්නේ නම්, තෑගි ලබන අය අනාගතවක්තෘවරුන් නොවන බව ඔවුන් පිළිගත යුතුය. ඔවුන් තෑගි ලබාගෙන ඇති බව සාක්ෂිකරුවන් දහසක් මගින් මම ඔප්පු කරමි. මන්ද අනාගතවක්තෘවරුන් සැබවින්ම අනාගතවක්තෘවරුන් බව පෙන්වනු ලබන්නේ වෙනත් ගුණාංගවලිනි. මට මේ දෙය පවසන්න, අනාගතවක්තෘවරයෙකු ඔහුගේ හිසකෙස් සායම් කරනවාද? අනාගතවක්තෘවරයෙකු ඇගේ ඇසිපිය ඇස් ආලේපන මගින් පාට කරයිද? අනාගතවක්තෘවරියක මිල අධික ඇඳුම් සහ වටිනා ආභරණවලින් සැරසී සිටීද? අනාගතවක්තෘවරියක දාදු කැට සහ සූදු සෙල්ලම් කරනවාද? ඔහු පොලිය පිළිගන්නවාද? එවැනි දේවල්වලට අවසර දිය යුතුද නැද්ද යන්න ප්රතිචාර දැක්වීමට ඔවුන්ට පවසන්න. ඔවුන් මේ දේවල් කරන බව ඔප්පු කිරීම මගේ කාර්යය වනු ඇත. එම කෘතියේම ඔහු පවසන්නේ, ඔහු එය ලියන අවස්ථාවේදී, කැටෆ්රිජියන්වරුන්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටිය ආරම්භයේ සිට වසර හතළිහක් ගත වී ඇති බවයි. ටර්ටූලියන් සභාවට එරෙහිව එක්ස්ටසි ගැන ලියූ වෙළුම් හයට හත්වන පොතක් එකතු කළ අතර, මෙම අතිරේක පොත විශේෂයෙන් ඇපලෝනියස්ට එරෙහිව යොමු කළේය. එහිදී ඇපලෝනියස් ප්රතික්ෂේප කළ සියල්ල ආරක්ෂා කිරීමට ඔහු උත්සාහ කරයි. කොමෝඩස් සහ සෙවරස්ගේ පාලන සමයේදී ඇපලෝනියස් සමෘද්ධිමත් විය.
41. අන්තියෝකියේ සෙරපියන්
කොමෝඩස් අධිරාජ්යයාගේ එකොළොස්වන අවුරුද්දේ අන්තියෝකියේ රදගුරුවරයා ලෙස පත් කරන ලද සෙරපියන්, මොන්ටානස්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටිය සම්බන්ධයෙන් කැරිකස් සහ පොන්තියුස් වෙත ලිපියක් ලිවීය. එහි ඔහු පැවසුවේ, එපමණක් නොව, මෙම ව්යාජ ඉගැන්වීමේ උමතුව, එනම් නව අනාවැකියක් ඉගැන්වීම, මුළු ලෝකය පුරාම හෙළා දකින බව ඔබ දැනගත යුතු බවයි. එබැවින් ඔහු ආසියාවේ හයිරපොලිස්හි රදගුරුවරයා වූ අති ශුද්ධ වූ අපොලිනාරිස්ගේ ලිපි ඔවුන්ට යවා ඇති බවත්ය. පීඩා කාලයකදී යුදෙව්වන් වෙත ගොස් සිටි ඩොම්නස් වෙත ඔහු වෙළුමක්ද ලිවීය. තවත් කෘතියක් පේතෘස් නමින් සංසරණය වූ ශුභාරංචිය ගැනය. මෙම කෘතිය සිලිසියාවේ රොසෙන්ස් සභාවට යොමු කරන ලද අතර, එම පොත කියවීමෙන් එහි සාමාජිකයින් මිථ්යාදෘෂ්ටියට යොමු කරන ලදී. එහි කතුවරයාගේ තපස් ජීවන රටාවට අනුකූල වන ඔහුගේ කෙටි ලිපි කිහිපයක්ද මෙහි සහ තැනින් තැන දක්නට ලැබේ.
42. සෙනෙට් සභික ඇපලෝනියස්
කොමෝඩස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී රෝම සෙනෙට් සභිකයෙකු වූ ඇපලෝනියස්, ඔහුගේ වහලෙකු විසින් කිතුනුවෙකු ලෙස හෙළා දකින ලදී. ඔහු තම ඇදහිල්ල පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීමක් ලබා ගැනීමට අවසර ලබා ගත් අතර කැපී පෙනෙන පොතක් රචනා කළේය. එය ඔහු සෙනෙට් සභාව ඉදිරියේ කියෙව්වේය. කෙසේ වෙතත්, සෙනෙට් සභාවේ නියෝගය අනුව, ඔහු ක්රිස්තුස් වහන්සේ වෙනුවෙන් හිස ගසා දමන ලදී. ඔවුන් අතර තිබූ පුරාණ නීතියකට අනුව, ඔවුන්ගේ විනිශ්චය සභාව ඉදිරියට ගෙන එන ලද කිතුනුවන් ඔවුන්ගේ ඇදහිල්ල අත් නොහැරිය යුතු බව ප්රකාශ විය.
43. සිසේරියාවේ තියෝෆිලස්
සෙවේරස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී, කලින් ටුරිස් ස්ට්රැටෝනිස් ලෙස හැඳින්වූ නගරය වන පලස්තීනයේ සිසේරියාවේ රදගුරුවරයා වන තියෝෆිලස්, අනෙකුත් රදගුරුවරුන් සමග එක්ව, මාසයේ දහහතර වන දින යුදෙව්වන් සමග පාස්කු උත්සවය සැමරූ අයට එරෙහිව ඉතා ප්රයෝජනවත් සිනොඩිකල් ලිපියක් ලිවීය.
44. බැසිලස්
කොරින්තියේ රදගුරුවරයා වන බැසිලස්, එම සෙවේරස් අධිරාජ්යයා යටතේම මහත් ගෞරවයට පාත්ර විය. අකායාහි සිටි සියලුම රදගුරුවරුන්ගේ නියෝජිතයා ලෙස ක්රියා කරමින්, ඔහු පාස්කුව පිළිබඳ අලංකාර කෘතියක් රචනා කළේය.
45. එපීසයේ පොලික්රටීස්
එපීසයේ රදගුරුවරයා වන පොලික්රටීස්, ආසියාවේ අනෙකුත් රදගුරුවරුන් සමග එක්ව, පුරාණ චාරිත්රයක් අනුගමනය කරමින්, මාසයේ දහහතර වන දින යුදෙව්වන් සමග පාස්කු උත්සවය සැමරූ අතර, රෝමයේ රදගුරුවරයා වන වික්ටර්ට එරෙහිව සිනොඩිකල් ලිපියක් ලිවීය. මෙම ලිපියෙන් ඔහු ප්රකාශ කරන්නේ ඔහු ප්රේරිත යොහන්ගේ සහ පුරාණ ඇදහිලිවන්තයන්ගේ අධිකාරිය අනුගමනය කරන බවයි. මෙම ලිපියෙන් අපි පහත කෙටි පාඨ ලබා දෙමු: එබැවින් අපි භාවිතයට අනුව දිනය සමරන්නෙමු, එය උල්ලංඝනය නොකර, එයට කිසිවක් එකතු නොකර හෝ එයින් කිසිවක් ඉවත් නොකර, එම දිනය පවත්වමු. මක්නිසාද ආසියාවේ අයගේ ශ්රේෂ්ඨතම ශුද්ධවන්තයන්ගේ දේහය ඇත. උන් වහන්සේ ස්වර්ගයෙන් තේජසින් පැමිණ සියලු ශුද්ධවන්තයන්ට ජීවනය දෙන විට, ඔවුන් ස්වාමින් වහන්සේගේ දවසේදී නැවත නැඟිටුවනු ඇත. මා අදහස් කරන්නේ හයිරපොලිස්හි නිදා සිටින ප්රේරිතයන් දොළොස් දෙනාගෙන් එක් අයෙකු වන පිලිප් සහ ඔවුන්ගේ මරණය දක්වා කන්යාවන් වූ ඔහුගේ දියණියන් දෙදෙනා සහ ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේගෙන් පිරුණු එපීසයේදී මියගිය ඔහුගේ තවත් දියණියක ගැනය. අපගේ ස්වාමීන්වහන්සේගේ ළය මත හිඳගෙන උන්වහන්සේගේ උත්තම පූජකයා වූ යොහන්ද, ප්රාණ පරිත්යාගිකයා සහ වෛද්යවරයා යන දෙදෙනාම, නළලේ රන් නළල් පටි පැලඳගෙන, එපීසයේදී නින්දට වැටුණි. රදගුරු සහ ප්රාණ පරිත්යාගිකයා වූ පොලිකාප්, ස්මර්ණාහිදී මිය ගියේය. රදගුරු සහ ප්රාණ පරිත්යාගිකයා වූ යුමේනියාවේ ත්රේසියාස්, එම ස්මර්ණාහිම තැන්පත් කරනු ලැබ ඇත. ලවෝදීසියාවෙහි නිදා සිටින රදගුරු සහ ප්රාණ පරිත්යාගිකයා වන සාගරිස් හෝ ආශීර්වාද ලත් පැපිරස් සහ ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේ තුළ නපුංසකයා වූ මෙලිටෝ, ස්වාමින් වහන්සේට නිරන්තරයෙන් සේවය කළ, සාර්දිස්හි තැන්පත් කරන ලද අතර, ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ පැමිණීමේදී නැවත නැඟිටීම බලාපොරොත්තුවෙන් සිටි අයෙකි. ඔවුන් ගැන මා සඳහන් කළ යුත්තේ ඇයි? මේ සියල්ලෝම මාසයේ දහහතර වන දින පාස්කු දිනය සැමරූහ. කිසි විටෙකත් එවැන්ජලිකල් සම්ප්රදායෙන් ඉවත් නොවී සභාවේ කැනොනය අනුගමනය කළහ. මමත්, පොලික්රටීස්, ඔබගේ සියලු සේවකයන් අතර කුඩාම තැනැත්තා, (මගේ ඥාතීන් හත් දෙනෙකු රදගුරුවරුන් වූ අතර, මම අටවැන්නා වූ බැවින්) මගේ ඥාතීන්ගේ මූලධර්ම ඉගැන්වීමට අනුව, මමද එය අනුගමනය කර ඇත්තෙමි. යුදෙව් ජනතාව මුහුන් ඉවත දැමීම සැමරූ විට සෑම විටම පාස්කු උත්සවය සැමරුවෙමි. එබැවින් සහෝදරවරුනි, ස්වාමින් වහන්සේ තුළ හැටපස් හැවිරිදි වියේ පසුවන, ලෝකයේ සෑම ප්රදේශයකින්ම පැමිණි බොහෝ සහෝදරයන්ගෙන් උපදෙස් ලබා ඇති, සියලු ශුද්ධලියවිලි පරීක්ෂා කර බැලූ පසු, අපට තර්ජනය කරන අයට මම බිය නොවෙමි. මන්ද මගේ පූර්වගාමීන් පැවසුවේ මිනිසුන්ට වඩා දෙවියන් වහන්සේට කීකරු වීම සුදුසු බවයි. මිනිසාගේ දක්ෂතාවය සහ අධිකාරිය කුඩා උදාහරණයකින් පෙන්වීමට මම මෙම පාඨය උපුටා දැක්වුවෙමි. ඔහු යෙරුසලමේ නාර්කිසස්ගේ කාලයේ සෙවරස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී සමෘද්ධිමත් විය.
46. හෙරක්ලිටස්
කොමෝඩස් සහ සෙවරස්ගේ පාලන සමයේදී හෙරක්ලිටස්, ක්රියා සහ ලිපි පිළිබඳ විවරණ ලිවීය.
47. යෙරුසලමේ මැක්සිමස්
නපුරේ ආරම්භය කුමක්ද ? සහ පදාර්ථය දෙවියන් වහන්සේ විසින් නිර්මාණය කරන ලද්දක්ද යන ප්රසිද්ධ ප්රශ්න කැපී පෙනෙන වෙළුමකින් ඉදිරිපත් කළේය.
48. කැන්ඩිඩස්
ඉහත සඳහන් කළ අධිරාජ්යයන්ගේ පාලන සමයේදී කැන්ඩිඩස්, මැවීමේ දින හය පිළිබඳ අතිශයින් ප්රශංසනීය නිබන්ධන ප්රකාශයට පත් කළේය.
49. ඇපියන්
සෙවරස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී ඇපියන්, මැවීමේ දින හය පිළිබඳ නිබන්ධන රචනා කළේය.
50. සෙක්ස්ටස්
සෙවරස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී සෙක්ස්ටස්, නැවත නැඟිටීම පිළිබඳ පොතක් ලිවීය.
51. අරාබියනස්
එම අධිරාජ්යයා යටතේම සිටි අරාබියනස්, ක්රිස්තියානි ධර්මය පිළිබඳ කුඩා කෘති කිහිපයක් ප්රකාශයට පත් කළේය.
52. යූදස්
දානියෙල්හි සඳහන් සති හැත්තෑව ගැන ජූදස් දීර්ඝ ලෙස සාකච්ඡා කළ අතර, සෙවරස්ගේ දසවන වසර දක්වා ඔහුගේ වාර්තාව ගෙනහැර දක්වමින්, පැරණි කාලවල කාලානුක්රමයක් රචනා කළේය. මෙම කෘතිය සම්බන්ධයෙන් ඔහු වැරදිකරුවෙකු ලෙස වරදකරු කරනු ලබන්නේ, අන්ත-ක්රිස්තුස්ගේ පැමිණීම ඔහුගේම කාලය තුළ සිදුවනු ඇතැයි ඔහු අනාවැකි පළ කළ බැවිනි. එහෙත් එසේ වූයේ පීඩාවල බරපතලකම ලෝකයේ අවසානය ළඟා වෙමින් පවතින බව පෙන්නුම් කරන බව ඔහුට පෙනී ගිය බැවිනි.
53. ටර්ටූලියන්
වික්ටර් සහ ඇපලෝනියස්ගෙන් පසු ලතින් ලේඛකයින් අතර ප්රධානියා ලෙස සැලකෙන ටර්ටූලියන් වැඩිමහල්ලා, අප්රිකානු පළාතේ කාර්තේජ් නගරයෙන් පැමිණියේය. ඔහු ප්රොකොන්සල්වරයෙකුගේ හෝ සෙන්චූරියන්වරයෙකුගේ පුත්රයෙකු වූ අතර තියුණු හා ජවසම්පන්න චරිතයක් ඇති මිනිසෙකි. ඔහු ප්රධාන වශයෙන් සෙවරස් අධිරාජ්යයාගේ සහ ඇන්ටෝනිනස් කැරකල්ලාගේ පාලන සමයේදී සමෘද්ධිමත් වූ අතර බොහෝ පොත් ලිවීය. ඒවා දැනටමත් බොහෝ දෙනෙකුට හුරුපුරුදු බැවින් අපි ඒවා නොසලකා හරිමු. ඉතාලියේ කොන්කෝඩියා නගරයක මහලු මිනිසෙකු වූ පාවුල් කෙනෙකු මම දැක ඇත්තෙමි, ඔහු ඉතා තරුණ වියේදී, ආශීර්වාද ලත් සයිප්රියානු ජාතිකයාගේ ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කළ අතර, ඔහු ඒ වන විටත් මහලු වියේ පසුවිය. ටර්ටූලියන් කියවීමෙන් තොරව එක දවසක්වත් ගත නොකිරීමට සයිප්රියන් පුරුදු වී සිටි බවත්, ටර්ටූලියන් යන අර්ථය ඇති මට ස්වාමියා දෙන්න, කියා සයිප්රියන් නිතරම ඔහුට පැවසූ බවත් පාවුල් පැවසීය. ටර්ටූලියන් මැදිවිය දක්වා සභාවේ ප්රධානියා ලෙස කටයුතු කළේය. පසුව, රෝම සභාවේ පූජකයන්ගේ ඊර්ෂ්යාව සහ අයුතු සැලකිලි නිසා ඔහු මොන්ටානස්ගේ ඉගැන්වීම්වලට ඇද වැටුණු අතර ඔහුගේ බොහෝ ලේඛනවල නව අනාවැකිය ගැන සඳහන් කරයි.
එපමණක් නොව, ඔහු සෘජුවම සභාවට එරෙහිව පොත් රචනා කළේය: නිහතමානිකම පිළිබඳ, පීඩා පිළිබඳ, උපවාස පිළිබඳ, ඒක විවාහය, එක්ස්ටසි යන පොත් හයක් සහ ඇපලෝනියස්ට එරෙහිව ලියූ හත්වන පොත ඒ අතර වේ. ඔහු ජරාජීර්ණ මහලු විය දක්වා ජීවත් වූ බවත්, තවදුරටත් අප අතර නැති කෙටි කෘති රාශියක් රචනා කළ බවත් කියනු ලැබේ.
54. ඔරිගන්
සෙවරස් පර්ටිනැක්ස්ගේ පාලන සමයේ දහවන වර්ෂයේදී කිතුනුවන්ට එරෙහිව පීඩාවක් ඇති වූ විට ඇඩමන්තියස් යන වාසගම දරන ඔරිගන්ට වයස අවුරුදු දාහතක් පමණ විය. ඔහුගේ පියා වන ලියොනිඩස්, ක්රිස්තුස් වහන්සේ වෙනුවෙන් ප්රාණ පරිත්යාගයේ ඔටුන්න හිමි කර ගත් අතර, ඔරිගන් සහ ඔහුගේ සහෝදරයන් හය දෙනා සහ වැන්දඹු මව දරිද්රතාවයේ පසු වූහ. මන්ද ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ ප්රකාශ කිරීම හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ දේපළ රාජසන්තක කර තිබූ බැවිනි. වයස අවුරුදු දහඅටක් වන විට, ඔහු ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ විසිරී තිබූ සභාවල නවකයින්ට/කැටචෙට්වරුන්ට උපදෙස් දීමේ කාර්යය භාර ගත්තේය. පසුව, එම නගරයේ රදගුරුවරයා වූ ඩිමෙට්රියස්, ඔහු වැඩිමහල්ලා වන ක්ලෙමන්ට්ගේ අනුප්රාප්තිකයා ලෙස පත් කළ අතර, ඔහු වසර ගණනාවක් සමෘද්ධිමත් විය. ඔහු මැදිවියට පැමිණි විට, අකායා සභාවන් බොහෝ මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන්ගෙන් කැලඹී සිටි බැවින්, ඔහු සභාවේ ලිපියක අධිකාරිය යටතේ පලස්තීනය හරහා ඇතන්ස් දෙසට ගමන් කළේය. එහිදී ඔහු සිසේරියාවේ සහ යෙරුසලමේ රදගුරුවරුන් වන තියෝක්ටිස්ටස් සහ ඇලෙක්සැන්ඩර් විසින් වැඩිමහල්ලා ලෙස පත් කරන ලදී. මෙය ඩිමෙට්රියස් ඔහු සමග අමනාප වීමට හේතු වූ අතර, ඩිමෙට්රියස් දැඩි ලෙස කෝපයට පත් වූ අතර ඔරිගන්ගේ කීර්ති නාමයට හානි කිරීමට උත්සාහ කරමින් ඔහු සෑම තැනකම ලිවීය. සිසේරියාවට යාමට පෙර ඔරිගන් රදගුරු සෙෆිරිනස් යටතේ රෝමයේ සිටි බව ඔබ දන්නා කරුණකි. ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවට ආපසු පැමිණි වහාම, ඔහු කැටචෙට් පාසලේ ඔහුගේ සහායකයා ලෙස දාර්ශනිකයෙකුගේ ඇඳුම් ඇඳගත් හෙරක්ලස් වැඩිමහල්ලා ලෙස පත් කළේය. ඩිමෙට්රියස්ගෙන් පසු හෙරක්ලස් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියා සභාවේ රදගුරුවරයා බවට පත්විය. සිසේරියාවේ රදගුරුවරයා වූ ෆර්මිලියානස්, කැපඩෝසියාවේ සියලුම රදගුරුවරුන් සමග එක්ව ඔහුගේ පැමිණීමට කැමති වීම, ඔවුන් බැලීමට ඔහුට ආරාධනා කිරීම සහ සැලකිය යුතු කාලයක් ඔහුට සංග්රහ කිරීම මගින් ඔරිගන්ගේ අසාමාන්ය කීර්තිය පෙන්නුම් කෙරේ. පසු කාලයකදී, ඔහු ශුද්ධ ස්ථාන නැරඹීමට පලස්තීනයට ගිය විට, ඔහු සිසේරියාවට පැමිණ ශුද්ධලියවිල්ලෙන් ඔරිගන්ගෙන් දීර්ඝ උපදෙස් ලබා ගත්තේය. ආගමික නැඹුරුවක් ඇති කාන්තාවක් වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්යයාගේ මව වූ මමියාගේ ඉල්ලීම පරිදි, ඔහු අන්තියෝකියට ගිය අතර, එහිදී ඔහුට මහත් ගෞරවයෙන් සලකනු ලැබීමෙන් ඔහුගේ කීර්තිමත් බව පෙන්නුම් වේ. ඔහු කිතුනුවෙකු වූ පළමුවන රෝම පාලකයා වූ පිලිප් අධිරාජ්යයාට සහ ඔහුගේ මවට ලිපි යැවීය; මෙම ලිපි තවමත් පවතී. එපමණක් නොව, ඔරිගන් ශුද්ධලියවිල්ල අධ්යයනය කිරීම සඳහා ඉතා උනන්දුවෙන් කැප වූ බවත්, ඔහුගේම යුගයේ සහ ජනතාවගේ පිළිවෙතට පටහැනිව, ඔහු හෙබ්රෙව් භාෂාව ඉගෙන ගත් බවත් නොදන්නේ කවුද? සෙප්තුවාජින්තයේ පරිවර්තනය ගෙන, ඔහු අනෙක් පරිවර්තනද එක් කෘතියකට එකතු කළේය. එනම් පොන්තස්හි ආගමට හැරුණු අකිලා, එබොනයිට් ජාතික තියඩෝටියන් සහ එම නිකායේම සාමාජිකයෙකු වූ සිමාකස්, මතෙව්ට අනුව ශුභාරංචිය පිළිබඳ විවරණද රචනා කළ අතර, ඔහු තම ඉගැන්වීම ස්ථාපිත කිරීමට උත්සාහ කළේය. එ් ගැන නොදන්නේ කවුරුන්ද? මේවාට අමතරව, ඔහුගේ පුස්තකාලයෙන් අපට ලැබුණු ඔහු පස්වන, හයවන සහ හත්වන පරිවර්තනයක් සඳහා මහත් උනන්දුවෙන් සෙවූ අතර, ඒවා අනෙකුත් සංස්කරණ සමග ප්රවේශමෙන් සංසන්දනය කළේය. පෝලාට ලියූ ලිපි වෙළුම්වල මෙන්ම වර්රෝගේ කෘතිවලට එරෙහිව මා රචනා කළ ලිපියක ඔහුගේ කෘතිවල නාමාවලියක් මා දැනටමත් සපයා ඇති බැවින්, මම දැනට මෙම විෂය ගැන සඳහන් කරමි. කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ අසාමාන්ය හා ප්රතිභාව, ගැන සඳහන් කිරීමට මා අසමත් විය නොහැකිය. ඔහු අපෝහකය, ජ්යාමිතිය, අංක ගණිතය, සංගීතය, ව්යාකරණ සහ තර්ක ශාස්ත්ර කලාව පිළිබඳ දැනුමක් ඇති අයෙකු විය. එහි ප්රතිඵලයක් වශයෙන්, ඔහු ලෞකික සාහිත්යයේ කඩිසර සිසුන්ද ආකර්ෂණය කර ගත්තේය. ඔහු ඔවුන්ට දිනපතා ඉගැන්වූ අතර, ඔහුට සවන් දීමට පැමිණි සමූහයා අපූරු විය. මෙම ලෞකික සාහිත්යය ඉගෙනීමේ මාධ්යයන් තුළින්, ඔහු ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ ඇදහිල්ල තුළ ඔවුන් ස්ථිරව ස්ථාපිත කරනු ඇතැයි යන බලාපොරොත්තුවෙන් ඔහු මෙම සිසුන් පිළිගත්තේය. කිතුනුවන්ට එරෙහිව සහ ඔහු විසින් මරා දමන ලද පිලිප්ගේ ආගමට එරෙහිව උමතු වූ ඩෙසියස් යටතේ ඇති කරන ලද එම පීඩාවේ කෲරත්වය ගැන කතා කිරීම අනවශ්යය. මෙම පීඩාව අතරතුර රෝම සභාවේ රදගුරු ෆේබියන්ස් රෝමයේදී මිය ගිය අතර, යෙරුසලමේ සහ අන්තියෝකියේ සභාවල පාප්වරුන් වන ඇලෙක්සැන්ඩර් සහ බැබිලස් ක්රිස්තුස් වහන්සේ ප්රකාශ කළ නිසා සිරගත කරන ලදී. මෙම සිදුවීම් අතරතුර ඔරිගන්ගේ ස්ථාවරය සම්බන්ධයෙන් සිදු වූ දේ ඉගෙන ගැනීමට යමෙකුට අවශ්ය නම්, පළමුව ඔරිගන්ගේම ලිපිවලින්, පීඩාවෙන් පසු විවිධ පුද්ගලයින්ට යවන ලද අතර, දෙවනුව සිසේරියාවේ යුසේබියස්ගේ සභාවේ ඉතිහාසයේ හයවන පොතෙන් සහ ඔරිගන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා යුසේබියස් රචනා කළ වෙළුම් හයෙන් ඔහුට එය පැහැදිලිව ඉගෙනගත හැකිය.
ඔරිගන් ගැලස් සහ වොලුසියානස්ගේ කාලය දක්වා, එනම් ඔහුගේ හැට නවවන වසරට ළඟා වන තෙක් ජීවත් විය. ඔහු ටයර්හිදී මිය ගිය අතර, එම නගරයේම ඔහු තැන්පත් කරන ලදී.
55. අම්මෝනියස්
පුළුල් දාර්ශනික ඉගෙනීමක් ඇති දක්ෂ මිනිසෙකු වූ අම්මෝනියස් එම කාලය තුළම ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේදී කැපී පෙනුණි. ඔහුගේ බුද්ධිමය දක්ෂතාව පිළිබඳ බොහෝ වැදගත් සිහිවටන අතර ඔහු විසින් රචනා කරන ලද මෝසෙස් සහ යේසුස් වහන්සේගේ සමගිය, යන විස්තීර්ණ කෘතිය සහ ඔහු විසින් සකස් කරන ලද ශුභාරංචි කැනන කෘතියද වේ. එය ඔහු විසින් සකස් කරන ලද අතර පසුව සිසේරියාවේ යුසේබියස් විසින් එය සකස් කරන ලදී. කිතුනුවෙකු වූ පසු නැවතත් මිථ්යාදෘෂ්ටිකයෙකු බවට පත් වූ බවට පෝර්ෆිරි ඔහුට බොරු චෝදනා කළේය, එහෙත් අම්මෝනියස් ඔහුගේ ජීවිතයේ අවසානය දක්වාම කිතුනුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ බව නිසැකය.
56. අම්බ්රෝස් උපස්ථායකවරයා
මුලින් මාර්සියෝනයිට්වරයෙකු වූ නමුත් පසුව ඔරිගන් විසින් නිවැරදි කරන ලද අම්බ්රෝසියස්, සභාවේ උපස්ථායකයෙකු ලෙස සේවය කළ අතර, ස්වාමින් වහන්සේගේ ඇදහිල්ල ප්රකාශ කරන්නෙකු ලෙස තේජාන්විතව කැපී පෙනුණි. වැඩිමහල්ලා වන ප්රොටොක්ටෙටස් සමග එක්ව ඔරිගන් ඔහුගේ ප්රාණ පරිත්යාගය පිළිබඳ, පොත ඔහුට කැප කළේය. ඔහුගේ කඩිසරකම, මූල්ය සම්පත් සහ නොපසුබට උත්සාහයේ උපකාරයෙන්, ඔරිගන් ඉතා විශාල වෙළුම් සංඛ්යාවක් නියම කළේය. උතුම් චරිතයක් ඇති මිනිසෙකුට සුදුසු පරිදි, ඔහුට සාහිත්යමය හැකියාවක් ඇති බව ඔරිගන් වෙත ඔහු ලියූ ලිපිවලින් පෙන්නුම් කෙරේ. එපමණක් නොව, ඔහු ඔරිගන්ගේ මරණයට පෙර මිය ගිය අතර, ඔහු බොහෝ දෙනෙකු විසින් හෙළා දකිනු ලැබේ. මන්ද ධනවත් මිනිසෙකු වුවද, ඔහු මිය යන විට ඔහුගේ කැමැත්තෙන් ඔහුගේ පැරණි සහ අසරණ මිතුරා සිහිපත් නොකළ බැවිනි.
57. ට්රිෆෝ
ඔරිගන්ගේ ශිෂ්යයෙකු වූ ට්රිෆෝ, ඔරිගන්ගේ ඉතිරිව ඇති ලිපි කිහිපයක් ආමන්ත්රණය කර ඇති අතර, ඔහුගේ බොහෝ ලේඛන විවිධ ස්ථානවල පෙන්නුම් කරන පරිදි, ශුද්ධලියවිලි පිළිබඳ ඉතා උගත් අයෙකු විය. ඔහුගේ බොහෝ කෘති මෙහි සහ එහි ස්ථානවල දක්නට ලැබේ. විශේෂයෙන් ඔහු විසින් රචනා කරන ලද ද්විතීය කථාවේ රතු වැස්සිය සහ උත්පත්ති පොතේ වාර්තා කර ඇති පරිදි ආබ්රහම් විසින් පරෙවියා සහ කැස්බෑවන් සමග පූජා කරන ලද අර්ධයන් පිළිබඳ යන පොත ඇත
58. මිනුසියස් ෆීලික්ස්
රෝමයේ කීර්තිමත් උපදේශකයෙකු වන මිනුසියස් ෆීලික්ස්, කිතුනුවෙකු සහ අන්යජාතිකයෙකු අතර ඔක්ටේවියස් නමින් සාකච්ඡාවක් නිරූපණය කරන සංවාදයක් රචනා කළ අතර, ඔහුගේ ඉරණම පිළිබඳ හෝ ගණිතඥයින්ට එරෙහිව, නමින් තවත් කෘතියක්ද සංසරණය වේ. එහෙත් මෙය දක්ෂ මිනිසෙකුගේ කෘතියක් වුවද, ඉහත සඳහන් කළ කෘතිය සමග එය ශෛලියෙන් අනුරූප වන බව මට නොපෙනේ. ලැක්ටැන්ටියස්ද ඔහුගේ ලේඛනවල මෙම මිනුසියස් ගැන සඳහන් කරයි.
59. ගායස් පාප් වහන්සේ
සෙෆිරිනස්ගේ කාලයේ, එනම් සෙවරස්ගේ පුත් ඇන්ටෝනිනස්ගේ පාලන සමයේදී රෝමයේ රදගුරුවරයා වූ ගායස්, මොන්ටානස්ගේ අනුගාමිකයෙකු වූ ප්රොකුලස්ට එරෙහිව ඉතා කැපී පෙනෙන තර්කයක් ඉදිරිපත් කළ අතර, නව අනාවැකිය ආරක්ෂා කිරීමේදී ඔහු කඩිමුඩියේ ක්රියා කළ බවට ඔහු වරදකරු බව ඔප්පු කළේය. එම වෙළුමේම, පාවුල්ගේ ලිපි දහතුනක් පමණක් ගණන් කරමින්, ඔහු පවසන්නේ, දැන් හෙබ්රෙව්වරුන්ට ලෙස හඳුන්වන දහහතර වන ලිපිය ඔහු විසින් ලියන ලද්දක් නොවන බවත්, රෝමවරුන් අතර අද දක්වාම පාවුල් අපෝස්තුළුවරයා විසින් ලියන ලද බවට සලකනු නොලබන බවත්ය.
60. බෙරිලස්
අරාබියේ බොස්ට්රාහි රදගුරුවරයා වූ බෙරිලස්, ටික කලක් සභාව තේජාන්විතව පාලනය කිරීමෙන් පසු, අවසානයේ ක්රිස්තුස් වහන්සේ මාංසවත් වීමට පෙර සිටි බව ප්රතික්ෂේප කරන මිථ්යාදෘෂ්ටියට වැටුණි. ඔරිගන් විසින් නිවැරදි කරන ලද ඔහු විවිධ කෙටි කෘති, විශේෂයෙන් ලිපි රචනා කළ අතර, එහිදී ඔහු ඔරිගන්ට ස්තුති කරයි. ඔරිගන් විසින් ඔහුට ලියන ලද ලිපිද සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, ඔරිගන් සහ බෙරිලස් අතර සංවාදයක්ද ඇත. මමියාගේ පුත් ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ සහ ඔහුගෙන් පසු බලයට පත් මැක්සිමිනස් සහ ගෝර්ඩියනස්ගේ පාලන සමයේදී ඔහු කැපී පෙනුණි.
61. හිපොලිටස්
සභාවක බිෂොප්වරයෙකු වන හිපොලිටස් (මට සොයා ගැනීමට නොහැකි වූ නගරයේ නම), ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්යයාගේ පළමුවන වසර දක්වා ඔහු ඉදිරියට ගෙන ගිය පාසකු මංගල්යය සහ කාලානුක්රමික වගු පිළිබඳ ගණනය කිරීමක් ලිවීය. ඔහු ග්රීකයන් ἐ κκαιδεκαετηρίδα ලෙස හැඳින්වූ අවුරුදු දහසයක චක්රය ගැනද සාකච්ඡා කළේය. එම පාස්කු මංගල්යය සම්බන්ධයෙන් දහනව වසරක චක්රයක්, එනම් ἐ ννεακαιδεκαετηρίδα රචනා කළ යුසේබියස් වෙත ඉඟිය ලබා දුන්නේය. ඔහු ශුද්ධලියවිලි පිළිබඳ විවරණ කිහිපයක් ලිවීය, ඒවා අතර පහත දැක්වේ: මැවීමේ දින හය, නික්මයාම, ගීතිකා, උත්පත්ති, සෙකරියා, ගීතාවලිය, යෙසායා, දානියෙල්, එළිදරව්ව, හිතෝපදේශ, දේශනාකාරයා, සාවුල්, පිතෝනිසා, අන්ත-ක්රිස්තුස්, නැවත නැඟිටීම, මාර්සියන්ට එරෙහිව, පාස්කුව, සියලු මිථ්යාදෘෂ්ටීන්ට එරෙහිව සහ අපගේ ස්වාමීන් සහ ගැලවුම්කරුවාගේ ප්රශංසාව පිළිබඳ අනුශාසනාවක් ආදියයි. එහිදී ඔහු ඔරිගන් ඉදිරියේ සභාවේ කතා කරන බව පෙන්නුම් කරයි. මාර්සියන්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටියෙන් ඔරිගන් විසින් සැබෑ ඇදහිල්ලට පරිවර්තනය කරන ලද බව අප පවසා ඇති ඇම්බ්රෝසියස්, හිපොලිටස්ගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරමින් ශුද්ධලියවිලි පිළිබඳ විවරණ ලිවීමට ඔරිගන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ඔහුට ශුද්ධලියවිලි පිළිබඳ විවරණ හත් දෙනෙකු සහ ඊටත් වඩා, ලේකම්වරුන් හත් දෙනෙකු සහ ඊටත් වඩා, ඔවුන්ගේ වියදම් සමග, සහ ඊටත් වඩා, අසාමාන්ය ජ්වලිතයකින්, ඔහුගෙන් දිනපතා වැඩ ඉල්ලා සිටියේය. ඒ නිසා ඔරිගන් ඔහුගේ එක් ලිපියක ඔහු ඔහුගේ කාර්ය භාරකරු ලෙස හඳුන්වයි.
62. කපදෝසියාවේ ඇලෙක්සැන්ඩර්
කපදෝසියාවේ රදගුරුවරයා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් ශුද්ධ භූමිය නැරඹීමට ආශාවෙන් යෙරුසලමට පැමිණියේ, ඒ වන විටත් මහලු මිනිසෙකු වූ මෙම නගරයේ රදගුරුවරයා වූ නාර්කිසස් සභාව පාලනය කළ කාලයේදීය. නාර්කිසස්ට සහ ඔහුගේ පූජක පක්ෂයට බොහෝ දෙනෙකුට හෙළි වූයේ පසුදා උදෑසන නගරයට රදගුරුවරයෙකු ඇතුළු වන බවත්, ඔහු පූජ්ය සිංහාසනයේ සහායකයෙකු විය යුතු බවත්ය. එසේ සිදු වූයේ, පුරෝකථනය කර තිබූ පරිදිම වන අතර, පලස්තීනයේ සියලුම රදගුරුවරුන් එක්රැස් වූ විට, නාර්කිසස් විශේෂයෙන් දැඩි ලෙස අවධාරණය කළ විට, ඇලෙක්සැන්ඩර් යෙරුසලමේ සභාවේ සුක්කානම භාර ගත්තේය. ඇන්ටිනොයිට්වරුන්ට ලියන ලද ඔහුගේ එක් ලිපියක අවසානයේ, සභාවේ සාමය පිළිබඳ, ඔහු මෙසේ පවසයි. මා ඉදිරියේ මෙහි රදගුරු පදවිය දැරූ, දැන් මා සමග ඔහුගේ යාච්ඤා හරහා තම තනතුර ක්රියාත්මක කරන, වයස අවුරුදු එකසිය දහසයක් පමණ වන නාර්කිසස්, ඔබට ආචාර කරන අතර, මා සමග එක් මනසක් ඇති කර ගන්නා ලෙස ඔබෙන් ඉල්ලා සිටී. ඔහු ඉහත සඳහන් කළ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ වැඩිමහල්ලා වූ ක්ලෙමන්ට්ගේ අතින් අන්තියෝකියන්වරුන්ට තවත් ලිපියක් ලිවීය. ඩිමෙට්රියස්ගේ සාක්ෂියට අනුව ඔහු ඔරිගන් වැඩිමහල්ලා ලෙස පත් කර ඇති බව පෙන්නුම් කරමින් ඔරිගන්ට සහ ඔරිගන් වෙනුවෙන් ඩිමෙට්රියස්ට එරෙහිව තවත් එකක් ලිවීය. විවිධ පුද්ගලයින් අමතා ඔහු ලියූ තවත් ලිපි ද තිබේ. ඩෙසියස් යටතේ හත්වන පීඩාවේදී, අන්තියෝකියේ බැබිලස් සිසේරියාවට ගෙනැවිත් සිරගත කිරීමෙන් පසු මරණයට පත් කරන ලද අවස්ථාවේදී, ක්රිස්තුස් වහන්සේ ප්රකාශ කිරීම වෙනුවෙන් ඔහුට ප්රාණ පරිත්යාගයේ ඔටුන්න හිමි විය.
63. අප්රිකානුවන් වන ජූලියස්
මැක්රිනස්ගෙන් පසු බලයට පත් වූ මාකස් අවුරේලියස් ඇන්ටෝනිනස්ගේ පාලන සමයේදී, ජූලියස් අප්රිකානස්, තවමත් පවතින කාලානුක්රමය පිළිබඳ වෙළුම් පහක් ලිවීය. ඔහු එමාස් නගරය ප්රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා කොමිස් ලබා ගත් අතර, එම නගරය පසුව නිකොපොලිස් ලෙස හැඳින්විණි. සුසානාගේ ප්රශ්නය සම්බන්ධයෙන් ඔරිගන් වෙත ඔහු ලියූ ලිපියක් තිබේ. එහිදී මෙම කතාව හෙබ්රෙව් භාෂාවේ අන්තර්ගත නොවන බවත්, ප්රිනොස් සහ ප්රිසායි, ෂිනෝස් සහ ෂිසායි යන වචනවල වචන යෙදීම සම්බන්ධයෙන් හෙබ්රෙව් නිරුක්තියට අනුකූල නොවන බවත් තර්ක කර ඇත. මෙයට පිළිතුරු වශයෙන්, ඔරිගන් වියත් ලිපියක් ලිවීය. ඇරිස්ටයිඩ්ස් වෙත යවන ලද ඔහුගේ තවත් ලිපියක් පවතින අතර, එහි ඔහු මතෙව් සහ ලූක් විසින් වාර්තා කර ඇති පරිදි අපගේ ගැලවුම්කරුවාණන් වහන්සේගේ පෙළපතේ දක්නට ලැබෙන විෂමතා පිළිබඳ සැලකිය යුතු ලෙස සාකච්ඡා කරයි.
64. ජෙමිමස්
අන්තියෝකියේ සභාවේ ප්රධානියා වූ ජෙමිනස්, ඔහුගේ දක්ෂතාවයේ සිහිවටන කිහිපයක් රචනා කළේය. ඔහු අධිරාජ්යයා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් සහ ඔහුගේ නගරයේ රදගුරු සෙබෙනස්ගේ කාලයේදී, විශේෂයෙන් හෙරක්ලස් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ සභාවේ පාප්තුමා ලෙස පත් කරන ලද කාලය තුළ සමෘද්ධිමත් විය.
65. ග්රෙගරි තවුමතුර්ගස්
පසුව පොන්ටස්හි නියෝකේසාරියාවේ රදගුරුවරයා වූ ග්රෙගරි ලෙස හැඳින්වූ තියඩෝරස්, ඉතා තරුණ වියේදී, ඔහුගේ සහෝදර ඇතෙනෝඩෝරස් සමග, ග්රීක සහ ලතින් සාහිත්යය හැදෑරීම සඳහා කපදෝසියාවේ සිට බෙරිටස් වෙත සහ එතැන් සිට පලස්තීනයේ සිසේරියාවට ගියේය. ඔරිගන් මෙම මිනිසුන්ගේ කැපී පෙනෙන ස්වාභාවික හැකියාව වටහා ගත් විට, ඔහු දර්ශනය හැදෑරීමට ඔවුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. එම ඉගැන්වීමේදී ඔහු ක්රමයෙන් ක්රිස්තුස් වහන්සේ කෙරෙහි ඇදහිල්ල පිළිබඳ විෂය ඔවුන්ගේ ඉගැන්වීම්වලට හඳුන්වා දුන් අතර, ඔවුන්ද ඔහුගේ අනුගාමිකයන් බවට පත් කළේය. මේ අනුව, ඔහු විසින් වසර පහක් තිස්සේ උපදෙස් දෙන ලද ඔවුන්, ඔහු විසින් ඔවුන්ගේ මව වෙත ආපසු යවන ලදී. තියඩෝරස් පිටත්ව යන විට, ඔරිගන්ට ස්තුති ප්රකාශනයක් ලියා, ඔරිගන්ම පැමිණ සිටි විශාල සභාවක් ඉදිරියේ එය ඉදිරිපත් කළේය. මෙම ප්රකාශනය අද දක්වාම පවතී. ඔහු කෙටි, එහෙත් ඉතා වටිනා, දේශනාකාරයා පිළිබඳ පරාවර්තනයක්ද ලිවීය. එසේම පොදු වාර්තාව ඔහුගේ අනෙකුත් ලිපි ගැන, විශේෂයෙන් රදගුරුවරයා ලෙස ඔහු සභාවල මහා තේජස සඳහා සිදු කළ ලකුණු සහ අරුමපුදුම දේ ගැන කතා කරයි.
66. කොර්නේලියස්වන පාප් වහන්සේ
රෝමයේ රදගුරු කොර්නේලියස්, තවමත් පවතින සයිප්රියන්ගේ ලිපි අටක් ලිවීය, අන්තියෝකියේ සභාවේ රදගුරු ෆේබියස් වෙත, රෝම, ඉතාලි සහ අප්රිකානු කවුන්සිල පිළිබඳ සහ තවත් එකක් නොවාෂියන් සහ ඇදහිල්ලෙන් වැටී සිටි අය පිළිබඳ, තෙවනුව කවුන්සිලයේ ක්රියා පිළිබඳ සහ සිව්වන, ඉතා දිගු එකක්, එම ෆේබියස් වෙත ඉතා සමීපව ලිපියක් ලිවීය. එහි නොවාෂියන් මිථ්යාදෘෂ්ටියේ හේතු සහ එයට එරෙහි අනර්ථය අන්තර්ගත විය. ඔහු ගැලස් සහ වොලුසියානස් යටතේ වසර දෙකක් සභාව පාලනය කළේය. ඔහු ක්රිස්තුස් වහන්සේ වෙනුවෙන් ප්රාණ පරිත්යාගයේ ඔටුන්න ලබා ගත් අතර, ඔහුගෙන් පසු ලුසියස් පත් විය.
67. සිප්ප්රියන්
අප්රිකාවේ සිප්ප්රියන්, මුලදී තර්ක ශාස්ත්ර කලාව පිළිබඳ ගුරුවරයෙකු ලෙස ප්රසිද්ධ වූ අතර, පසුව, ඔහුට ඔහුගේ වාසගම ලැබුණු වැඩිමහල්ලා වන සීසිලියස්ගේ ඒත්තු ගැන්වීම හරහා, කිතුනුවෙකු බවට පත් විය. ඔහු ඔහුගේ සියලු දේපළ දුප්පතුන්ට ලබා දුන්නේය. වැඩි කල් නොගොස් ඔහු වැඩිමහල්ලා තනතුරට ඇතුළත් කරන ලද අතර, කාර්තේජ්හි රදගුරුවරයා ලෙසද පත් කරන ලදී. ඔහුගේ ප්රතිභාව විසින් නිර්මාණය කරන ලද කෘතිවල නාමාවලියක් සෑදීම අනවශ්යය, මන්ද ඒවා සූර්යයාට වඩා කැපී පෙනේ. අටවන පීඩාවේදී, කොර්නේලියස් රෝමයේදී මරණයට පත් කරන ලද දිනයේම, එහෙත් එම වසරේම නොව, වැලේරියන් සහ ගැලියනස් අධිරාජ්යයන් යටතේ ඔහු මරණයට පත් කරන ලදී.
68. පොන්තියුස්
සයිප්රියානු උපස්ථායක පොන්ටියස්, ඔහුගේ මරණය සිදු වූ දිනය දක්වා ඔහු සමග පිටුවහල් කිරීම බෙදා ගනිමින්, සයිප්රියානු ජීවිතය සහ මරණය පිළිබඳ කැපී පෙනෙන වෙළුමක් සකස් කළේය.
69. ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ඩයොනිසියස්
ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ රදගුරු ඩයොනිසියස්, ඔහු වැඩිමහල්ලෙකුව සිටියදී, හෙරක්ලස් යටතේ කැටෙකෙටිකල් පාසල භාරව සිටි අතර, ඔරිගන්ගේ වඩාත්ම කීර්තිමත් ගෝලයා විය. මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන් නැවත බව්තීස්ම කිරීම සම්බන්ධයෙන් සයිප්රියානු මූලධර්මයට සහ අප්රිකානු සිනොඩ් සභාවට එකඟ වෙමින්, ඔහු විවිධ පුද්ගලයින්ට බොහෝ ලිපි යැවූ අතර, ඒවා තවමත් පවතී; ඔහු එකක් අන්තියෝකියේ සභාවේ රදගුරු ෆේබියස්ට, පසුතැවීම ගැන, අනෙක හිපොලිටස් අතින් රෝමවරුන්ට, ස්තේපන්ගෙන් පසු පත් වූ සයිස්ටස්ට ලිපි දෙකක්, රෝමයේ සභාවේ වැඩිමහල්ලන් වූ ෆිලෙමොන් සහ ඩයොනිසියස්ට ලිපි දෙකක් සහ පසුව රෝමයේ රදගුරුවරයා වූ එම ඩයොනිසියස්ට තවත් ලිපි ලිවීය; එසේම නොවාෂියන් ඔහුගේ කැමැත්තට එරෙහිව රෝමයේ රදගුරුවරයා ලෙස පත් කර ඇති බවට ඔවුන්ගේ ප්රකාශය සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරමින් නොවාෂියන්ට ලිවීය. මෙම ලිපියේ ආරම්භය මෙසේය: ඔහුගේ සහෝදරයා වන නොවාෂියන්ට, සුබ පැතුම්. ඔබ පවසන පරිදි, ඔබ අකමැත්තෙන් පැවිදි වූවා නම්, ඔබ කැමැත්තෙන් ඉවත් වූ විට ඔබ එය ඔප්පු කරනු ඇත. ඔහුගේ තවත් ලිපියක් වන ඩයොනිසියස් සහ දිදිමස් වෙත සහ පාස්කු උත්සවය පිළිබඳ බොහෝ උත්සව ලිපි ප්රකාශන ශෛලියකින් ලියා ඇත. ඉන් පිටුවහල් කිරීම ගැන එක් පොතක් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ සභාවටද, එකක් ඊජිප්තුවේ රදගුරු හයිරැක්ස් වෙත, තවත් එකක් මරණීයභාවය, සබත් දවස සහ ව්යායාම ශාලාව පිළිබඳ, එකක් හර්මමොන්ට සහ තවත් සමහර පොත් ඩෙසියස්ගේ පීඩාව පිළිබඳ ලියා ඇත. එසේම ඔහුගේ ලේඛන අතර ශරීරයේ වසර දහස් ගණනක පාලනය ප්රකාශ කළ නෙපොස් රදගුරුවරයාට එරෙහිව පොත් දෙකක් ඇත. වෙනත් කරුණු අතර ඔහු යොහන්ගේ එළිදරව්ව පිළිබඳ ප්රවේශමෙන් සාකච්ඡා කළේය. එසේම බර්නිස්හි රදගුරුවරයා වන සබෙලියස් සහ අම්මොන්ට එරෙහිව සහ ටෙලිස්ෆරස්ට එරෙහිව සහ යුප්රානෝර්ට එරෙහිව, රෝමයේ රදගුරුවරයා වන ඩයොනිසියස්ට, ලවෝදිසිසියානුවන්ට පසුතැවීම පිළිබඳ, ඔරිගන්ට පොත් හතරක්ද ලිවීය. ප්රාණ පරිත්යාගය, ආර්මේනියානුවන්ට පසුතැවීම, වරද කිරීමේ අනුපිළිවෙල පිළිබඳ, තිමෝතිට සොබාදහම පිළිබඳ, යුප්රානෝර්ට පෙලඹවීම පිළිබඳ ලිපි, බැසිලිඩීස් වෙත බොහෝ ලිපිද ලියා ඇත. ඉන් එකක ඔහු දේශනාකාරයා පිළිබඳ විවරණ ලිවීමටද පටන් ගත් බව පවසයි. ඔහුගේ මරණයට දින කිහිපයකට පෙර, සමෝසාටාහි පාවුල්ට එරෙහිව ඔහු ලියූ කැපී පෙනෙන ලිපියද සංසරණයේ පවතී. ඔහු ගැලියෙනස්ගේ දොළොස්වන වසරේදී මිය ගියේය.
70. නොවාෂියානස්
රෝමයේ වැඩිමහල්ලෙකු වූ නොවාෂියානස්, කොර්නේලියස් විසින් අල්ලාගෙන සිටි පූජක පුටුව පැහැර ගැනීමට උත්සාහ කළ අතර, පසුතැවිලි වූ ඇදහිල්ල අත්හළ අය පිළිගැනීම ප්රතික්ෂේප කිරීමෙන් නොවාෂියානුවන්ගේ හෝ ග්රීක භාෂාවෙන් ඔවුන් හඳුන්වන පරිදි කැතාරිවරුන්ගේ මූලධර්මය ස්ථාපිත කළේය. මෙම මූලධර්මයේ ආරම්භකයා වන නොවාටස්, සයිප්රියානු වැඩිමහල්ලෙකි. ඔහු පාස්කුවේදී, සබත් දවසේදී, චර්මඡේදනයේදී, පූජකත්වයේදී, යාච්ඤාවේදී, යුදෙව්වන්ගේ ආහාරයේදී, ජ්වලිතයේදී, ඇටලස්හිදී සහ තවත් බොහෝ දේ ලිවීය. විශේෂයෙන් ත්රිත්වය පිළිබඳ, යන මහා වෙළුම, ටර්ටූලියන්ගේ කෘතියේ සාරාංශයක් වන අතර, එය බොහෝ දෙනෙක් සයිප්රියන්ට වැරදි ලෙස ආරෝපණය කරති.
71. මැල්චියන්
අන්තියෝකියේ සභාවේ ඉතා දක්ෂ වැඩිමහල්ලෙකු වූ මැල්චියන්, එම නගරයේම ඉතා සාර්ථක ලෙස කථික තර්ක ශාස්ත්රය ඉගැන්වූ අතර, සමෝසාටාහි පෝල් සමග සාකච්ඡාවක් පැවැත්වීය. ඔහු අන්තියෝකියේ සභාවේ රදගුරුවරයා ලෙස ආටෙමොන් මූලධර්මය හඳුන්වා දුන් අතර, මෙම සාකච්ඡාව ලේඛකයින් විසින් පිටපත් කරන ලදී. මෙම සංවාදය වර්තමානයේදී ද පවතී, එසේම මන්ත්රණ සභාව වෙනුවෙන් ඔහු විසින් ලියන ලද තවත් දිගු ලිපියක් රෝමයේ සහ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ රදගුරුවරුන් වන ඩයොනිසියස් සහ මැක්සිමස් වෙත යොමු කර ඇත. ඔහු ක්ලෝඩියස් සහ ඕරේලියානස් යටතේ සමෘද්ධිමත් විය.
72. ආර්කෙලාස්
මෙසපොතේමියාවේ රදගුරුවරයා වන ආර්කෙලාස්, පර්සියාවෙන් පැමිණි විට මැනිචේයස් සමග කළ සාකච්ඡාව පිළිබඳ සිරියැක් භාෂාවෙන් පොතක් රචනා කළේය. මෙම පොත ග්රීක භාෂාවට පරිවර්තනය කර ඇති අතර, එය බොහෝ දෙනෙකු සතුව ඇත.
ඕරේලියානස් සහ ටැසිටස්ගෙන් පසු පත් වූ ප්රොබස් අධිරාජ්යයා යටතේ ඔහු සමෘද්ධිමත් විය.
73. ඇනටෝලියස්
සිරියාවේ ලවෝදීසියාවෙහි රදගුරුවරයා වූ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ඇනටෝලියස්, ප්රොබස් සහ කාරස් අධිරාජ්යයන් යටතේ සමෘද්ධිමත් විය. ඔහු අංක ගණිතය, ජ්යාමිතිය, තාරකා විද්යාව, ව්යාකරණ, තර්ක ශාස්ත්ර කලාව සහ අපෝහකය පිළිබඳ අසාමාන්ය දැනුමක් ඇති මිනිසෙකි. පාස්කු උත්සවයේදී, සහ ඔහුගේ අංක ගණිත ආයතන පිළිබඳ පොත් දහයෙන් අපට ඔහුගේ බුද්ධිමය ප්රතිභාවේ ශ්රේෂ්ඨත්වය පිළිබඳ අදහසක් අපට ලබා ගත හැකිය.
74. පෙටෝහි වික්ටෝරිනස්
පෙටෝහි රදගුරුවරයා වූ වික්ටෝරිනස්, ලතින් සහ ග්රීක භාෂා එක හා සමානව හොඳින් දැන සිටියේ නැත. මේ හේතුව නිසා ඔහුගේ කෘති, එහි චින්තනයෙන් උතුම් වුවද, ඒවායේ ශෛලියෙන් පහත්ය. ඒවා පහත දැක්වේ: උත්පත්ති, නික්මයාම, ලෙවී කථාව, යෙසායා, එසකියෙල්, හබක්කුක්, දේශනාකාරයා, ගීතිකා ගීතය, යොහන්ගේ එළිදරව්ව, සියලු මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන්ට එරෙහිව සහ තවත් බොහෝ දේ පිළිබඳ විවරණ. ඔහුගේ ජීවිතයේ අවසානයේ ඔහුට ප්රාණ පරිත්යාගයේ ඔටුන්න හිමි විය.
75. පැම්ෆිලස්
සිසේරියාවේ යුසේබියස් රදගුරුවරයාගේ අනුශාසක පැම්ෆිලස් වැඩිමහල්ලා, පූජනීය සාහිත්යය කෙරෙහි ඇති ඇල්මෙන් කොතරම් දැවුණාද යත්, ඔහු ඔරිගන්ගේ කෘතිවලින් වැඩි කොටසක් ඔහුගේම අතින් පිටපත් කළ අතර, මෙම ලේඛන තවමත් සිසේරියාවේ පුස්තකාලයේ සංරක්ෂණය කර ඇත. ඔහුගේම අතින් ලියන ලද දොළොස් දෙනා පිළිබඳ, ඔරිගන්ගේ විවරණ වෙළුම් විසිපහක් මා සතුව ඇත. ඒවා මම ඉතා ප්රීතියෙන් වැලඳගෙන ආරක්ෂා කරමි. ඒවා මා සතුව ඇති බව මම සලකමි. ප්රාණ පරිත්යාගිකයෙකුගේ එක් ලිපියක් තිබීම එතරම් සතුටක් නම්, ඔහුගේ රුධිරයෙන් ලියා ඇති බව මට පෙනෙන තරම් දහස් ගණනක් පේළි තිබීම ඊට වඩා කොතරම් උතුම්ද? යුසේබියස් තමාගේම ලිවීමට පෙර ඔහු ඔරිගන් වෙනුවෙන් සමාව අයැදීමක් ලිවීය. මැක්සිමිනස්ගේ හිංසා පීඩා අතරතුර පලස්තීනයේ සිසේරියාවේදී ඔහු මරණයට පත් කරන ලදී.
76. පියෙරියස්
කැරස් සහ ඩයොක්ලෙටියන් පාලන සමයේදී ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ සභාවේ ප්රධානියා වූ පියෙරියස්, තියෝනාස් එකම සභාවේ රදගුරුවරයා ලෙස පාලනය කළ කාලයේදී, ඉතා සාර්ථක ලෙස ජනතාවට ඉගැන්වූ අතර, භාෂාවේ එතරම් දියුණුවක් ලබා ගත් අතර සෑම ආකාරයකම විෂයයන් පිළිබඳ බොහෝ නිබන්ධන ප්රකාශයට පත් කළේය. ඒවා තවමත් පවතී. ඔහු ඔරිගන් ජූනියර් ලෙස හැඳින්විණි. ඔහු තම ස්වයං විනය සඳහා කැපී පෙනුණි. ඔහු ස්වේච්ඡාවෙන් දරිද්රතාවයට කැප වූ අතර අපෝහක කලාව පිළිබඳ හොඳින් දැන සිටියේය. පීඩාවෙන් පසු, ඔහු තම ජීවිතයේ ඉතිරි කාලය රෝමයේ ගත කළේය. ඔහුගේ ප්රොපේත හොසියා පිළිබඳ යන දිගු නිබන්ධනයක් පවතී. එය අභ්යන්තර සාක්ෂිවලින් පාස්කු උත්සවයේදී ඉදිරිපත් කර ඇති බව පෙනේ.
77. ලුසියානස්
අන්තියෝකියේ සභාවේ ප්රධානියා වූ ලුසියානස්, ශුද්ධලියවිලි අධ්යයනය කිරීමේදී කොතරම් කඩිසරද යත්, දැන් පවා ශුද්ධලියවිලිවල සමහර පිටපත්වල ලුසියන්ගේ නම දක්නට ලැබේ. ඔහුගේ කෘති, ඇදහිල්ල පිළිබඳ සහ විවිධ පුද්ගලයින්ට ලියන ලද කෙටි ලිපි තවමත් පවතී. මැක්සිමිනස්ගේ පීඩාව අතරතුර ක්රිස්තුස් වහන්සේ ප්රකාශ කිරීම නිසා ඔහු නිකොමීඩියාහිදී මරණයට පත් කරන ලද අතර, බිතිනියාවේ හෙලෙනොපොලිස්හි තැන්පත් කරන ලදී.
78. ෆිලියාස්
ත්මුයිස් ලෙස හඳුන්වන ඊජිප්තු නගරයේ පදිංචිකරුවෙකු වූ ෆිලියාස්, වංශවත් පවුලකට අයත් සහ සැලකිය යුතු ධනයක් හිමි අයෙකු විය. ඔහු රදගුරුවරයෙකු බවට පත් වූ පසුව දිවි පිදූවන්ට ප්රශංසා කරමින් සියුම් ලෙස ලියා ඇති කෘතියක් රචනා කළ අතර, පූජා ඔප්පු කිරීමට බල කිරීමට උත්සාහ කළ විනිසුරුවරයාට එරෙහිව තර්ක කරමින් ලිවීය. ඔහු නිකොමීඩියාහිදී ලුසියානස් මරණයට පත් කරන ලද එම පීඩාවේදීම ක්රිස්තුස් වහන්සේ වෙනුවෙන් හිස ගසා දමන ලදී.
79. ආර්නෝබියස්
ඩයොක්ලෙෂියන් පාලන සමයේදී අප්රිකාවේ සිකාහි ආර්නෝබියස් ඉතා සාර්ථක කථික ශාස්ත්ර කලාව පිළිිබඳ ගුරුවරයෙකු විය. ඔහු සෑම තැනකම දක්නට ලැබෙන ජාතීන්ට එරෙහිව, යන වෙළුම් ලිවීය.
80. ලැක්ටැන්ටියස්
ඩයෝක්ලෙටියන්ගේ පාලන සමයේදී, ආර්නෝබියස්ගේ ගෝලයෙකු වූ ලැක්ටැන්ටියස් ලෙසද හැඳින්වෙන ෆර්මියානස්, ෆ්ලේවියස් නම් ව්යාකරණ ශිල්පියා සමග නිකොමීඩියා වෙත කැඳවන ලදී. ඔහුගේ වෛද්ය විද්යාව පිළිබඳ කාව්යය තවමත් පවතී. ඔහු එහි කථික ශාස්ත්ර කලාව ඉගැන්වීය. එහෙත් එය ග්රීක නගරයක් වූ බැවින් ඔහුට සිසුන් ස්වල්පයක් සිටි බැවින් ඔහු ලිවීමට යොමු විය. ඔහු අප්රිකාවේ තරුණයෙකු ලෙස ලියූ ඔහුගේ භෝජන සංග්රහයක් සහ අප්රිකාවේ සිට නිකොමීඩියා දක්වා ගමනක ගමන් විස්තරයක් ෂඩාස්ර ගණනින් ලියා ඇති අතර, ව්යාකරණයා/The Grammarian ලෙස හැඳින්වෙන තවත් පොතක් සහ දෙවියන් වහන්සේගේ උදහස සහ ජාතීන්ට එරෙහි දිව්යමය ආයතන පිළිබඳ ඉතාමත් අලංකාර පොතක්, පොත් හතක් සහ එකම කෘතියේ එක් වෙළුමක සාරාංශයක්, මාතෘකාවක් නොමැතිව, ඇස්ක්ලෙපියඩ්ස් වෙත පොත් දෙකක්, පීඩා පිළිබඳ එක් පොතක්, ප්රොබස් වෙත හසුන් පොත් හතරක්, සෙවරස් වෙත හසුන් පොත් දෙකක්, ඔහුගේ ශිෂ්ය ඩිමෙට්රියස් වෙත හසුන් පොත් දෙකක් සහ දෙවියන් වහන්සේගේ කාර්යය හෝ මිනිසාගේ නිර්මාණය පිළිබඳ යන එකම පොත අප සතුව ඇත. ඔහුගේ අතිශය මහලු වියේදී ඔහු ගෝල්හි කොන්ස්ටන්ටයින්ගේ පුත්රයෙකු වූ ක්රිස්පස් සීසර්ගේ උපදේශකයෙකු ලෙස කටයුතු කළේය. පසුව ඔහුගේ පියා විසින් ඔහු මරණයට පත් කරන ලදී.
81. සිසේරියාවේ යුසේබියස්
පලස්තීනයේ සිසේරියාවේ රදගුරුවරයා වූ යුසේබියස් දිව්යමය ශුද්ධලියවිලි අධ්යයනය කිරීමට කඩිසර වූ අතර, ප්රාණ පරිත්යාගික පැම්ෆිලස් සමග එක්ව ශුද්ධ බයිබලය පිළිබඳ වඩාත් කඩිසර විමර්ශනය කළ අයෙකි. ඔහු වෙළුම් විශාල සංඛ්යාවක් ප්රකාශයට පත් කළ අතර, ඒවා අතර පහත දැක්වේ: ශුභාරංචියේ නිරූපණ, පොත් විස්ස, ශුභාරංචිය සඳහා සූදානම් කිරීම් පොත් පහළොවක්, තියෝෆනි පොත් පහක්, සභාවේ ඉතිහාසය පොත් දහයක්, විශ්ව ඉතිහාසයේ වංශකථාව සහ මෙම අවසාන කෘතියේ සාරාංශයක්. එසේම, ශුභාරංචි අතර විෂමතා, යෙසායා පිළිබඳ, පොත් දහයක්, සමහරු සිතන පරිදි, ඒ කාලයේ සිසිලියේ ලියමින් සිටි පෝර්ෆිරිට එරෙහිව, පොත් විසිපහක්, මාතෘකා පොතක්, ඔරිගන් සඳහා සමාව අයැදීමේ පොත් හයක්, පැම්ෆිලස්ගේ ජීවිතය පිළිබඳ පොත් තුනක්, ප්රාණ පරිත්යාගිකයන් පිළිබඳ වෙනත් කෙටි කෘති, ගීතාවලිය එකසිය පනහක් පිළිබඳ අතිශයින් උගත් විවරණ සහ තවත් බොහෝ දේ ලිවීය. ඔහු ප්රධාන වශයෙන් සමෘද්ධිමත් වූයේ මහා කොන්ස්ටන්ටයින් සහ කොන්ස්ටන්ටියස්ගේ පාලන සමයේදීය. ඔහුගේ වාසගම පැම්ෆිලස් පැන නැගුණේ ප්රාණ පරිත්යාගික පැම්ෆිලස් සමග ඇති මිත්රත්වයෙන්ය.
82. රෙටිසියස්
ඒඩුයි අතර ඕටූන්හි රදගුරුවරයෙකු වූ රෙටිසියස්, කොන්ස්ටන්ටයින්ගේ පාලන සමයේදී ගෝල්හි විශාල කීර්තියක් අත්කර ගත්තේය. මම ඔහුගේ සලමොන්ගේ ගීතිකාව සහ නොවේෂියන්ට එරෙහිව යන විවරණ කියවා ඇත්තෙමි. එහෙත් මේවාට අමතරව, ඔහුගේ කෘති කිසිවක් මට හමු නොවීය.
83. මෙතෝඩියස්
ලයිසියාවේ සහ පසුව ටයර්හි ඔලිම්පස්හි රදගුරුවරයා වූ මෙතෝඩියස්, ඔප දැමූ සහ තාර්කික ශෛලියකින් ලියා ඇති පෝර්ෆිරිට එරෙහිව පොත් රචනා කළේය. එසේම කන්යාවන් දස දෙනෙකුගේ භෝජන සංග්රහයක්, ඔරිගන්ට එරෙහිව නැවත නැඟිටීම පිළිබඳ විශිෂ්ට කෘතියක් මෙන්ම පයිතොනිසා සහ නිදහස් කැමැත්ත යන විවරණ මෙන්ම ඔරිගන්ට එරෙහිව යන විශිෂ්ට කෘතියක්ද රචනා කළේය. ඔහුගේ උත්පත්ති සහ ගීතාවලිය පිළිබඳ ගීතය සහ තවත් බොහෝ දේ පුළුල් ලෙස කියවනු ලැබේ. මෑත කාලීන පීඩා අවසානයේ හෝ, අනෙක් අය ප්රකාශ කරන පරිදි, ඩෙසියස් සහ වැලේරියානස්ගේ පාලන සමයේදී, ඔහු ග්රීසියේ චාල්සිස්හි ප්රාණ පරිත්යාගයෙන් ඔටුනු පලඳවන ලදී.
84. යුවෙන්කස්
උතුම් පවුලක අයෙකු මෙන්ම වැඩිමහල්ලෙකු වූ ස්පාඤ්ඤ ජාතික යුවෙන්කස්, ශුභාරංචි හතර වචනයෙන් වචනයට පාහේ ෂඩාස්රාකාර පදවලට පරිවර්තනය කරමින්, පොත් හතරක් රචනා කළේය. ඔහු සක්රමේන්තු අනුපිළිවෙල සම්බන්ධයෙන් එම අංශයෙන්ම තවත් කෘති කිහිපයක් ලිවීය. කොන්ස්ටන්ටිනස්ගේ පාලන සමයේදී ඔහු සමෘද්ධිමත් විය.
85. යුස්ටැතියස්
සිරියාවේ බෙරෝයාහි සහ පසුව අන්තියෝකියේ රදගුරුවරයෙකු වූ සයිඩ්හි පැම්ෆිලියානු ජාතික යුස්ටැතියස් සභාව පාලනය කළේය. ඔහු ඒරියන්වරුන්ගේ මූලධර්මයට එරෙහිව බොහෝ කෘති රචනා කළ අතර, කොන්ස්ටන්ටියස් අධිරාජ්යයා යටතේ ත්රේස්හි ට්රජනොපොලිස් වෙත පිටුවහල් කරන ලදී. ඔහු අද දක්වාම එහි සිටී. ඔහුගේ කෘති ආත්මය පිළිබඳ, ඔරිගන්ට එරෙහි වෙන්ට්රිලොක්විසම් පිළිබඳ ලිපි ඇත. සඳහන් කිරීමට තරම් බොහෝ නැත.
86. මාර්සෙලස්
රදගුරුවරයා වූ මාර්සෙලස්, කොන්ස්ටන්ටිනස් සහ කොන්ස්ටන්ටියස්ගේ පාලන සමයේදී සමෘද්ධිමත් වූ අතර විවිධ යෝජනා සහ විශේෂයෙන් ඒරියන්වරුන්ට එරෙහිව බොහෝ වෙළුම් රචනා කළේය. ඔහුට එරෙහිව ඇස්ටීරියස් සහ ඇපලෝනාරියස්ගේ කෘති සංසරණය වෙමින් පවතින අතර, ඒවා ඔහුට සබෙලියන්වාදයට චෝදනා කරයි. හිලරි ද ඔහුගේ ඒරියන් විරෝධී කෘතියේ හත්වන පොතේ ඔහු මිථ්යාදෘෂ්ටිකයෙකු ලෙස සඳහන් කරයි, එහෙත් ඔහු මෙම චෝදනාවට එරෙහිව තමාම ආරක්ෂා කර ගන්නේ රෝමයේ සහ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ජුලියස් සහ අතනාසියස් රදගුරුවරුන් ඔහු සමග සන්නිවේදනය කළ බව පවසමිනි.
87. ඇතනේසියස්
රදගුරු ඇතනේසියස්, ඒරියන්වරුන්ගේ උපක්රමවලින් දැඩි පීඩනයට ලක්ව, ගෝල් අධිරාජ්යයා වූ කොන්ස්ටන්ස් වෙත පලා ගියේය. ලිපි සමග එතැනින් ආපසු පැමිණ, අධිරාජ්යයාගේ මරණයෙන් පසු, නැවතත් පලා යාමේ රැකවරණය ලබා ගනිමින්, ජෝවියන් නැවත සභාවට පැමිණ වැලන්ස්ගේ පාලන සමයේදී මිය යන තෙක් සැඟවී සිටියේය. ඔහු විසින් ලියන ලද විවිධ කෘති සංසරණයේ පවතී; ජාතීන්ට එරෙහිව පොත් දෙකක්, වැලන්ස් සහ උර්සාසියස්ට එරෙහිව එක් පොතක්, කන්යාභාවය පිළිබඳ, ඒරියානුවන්ගේ පීඩා පිළිබඳ බොහෝ පොත්, ගීතාවලියේ මාතෘකා සහ ඇන්තනි පූජකවරයාගේ ජීවිතය පිළිබඳ, උත්සව ලිපි සහ වෙනත් කෘති සඳහන් කිරීමට ඕනෑවට වඩා වැඩිය.
88. ඇන්ටෝනියස්
ඇතනේසියස් රදගුරුවරයා විසින් දීර්ඝ කෘතියක් රචනා කරන ලද ඇන්තනි පූජකවරයා, කොප්ටික් භාෂාවෙන් ලිපි හතක් විවිධ ආරාම වෙත යවන ලද අතර, චින්තනයෙන් සහ භාෂාවෙන් සැබවින්ම අපෝස්තලික ලිපි වූ අතර ඒවා ග්රීක භාෂාවට පරිවර්තනය කර ඇත. මේවායින් ප්රධාන වන්නේ ආර්සෙනොයිට්වරුන්ට ලියූ ලිපියයි. ඔහු කොන්ස්ටන්ටිනස් සහ ඔහුගේ පුතුන්ගේ පාලන සමයේදී සමෘද්ධිමත් විය.
89. ඇන්සිරාහි බැසිල්
වෛද්යවරයෙකු වූ ඇන්සිරාහි රදගුරු බැසිල්, මාර්සෙලස්ට එරෙහිව සහ කන්යාභාවය පිළිබඳ පොතක් සහ තවත් සමහර දේවල් පිළිබඳ පොතක් ලිවීය. කොන්ස්ටන්ටියස්ගේ පාලන සමයේදී, සෙබාස්ට්හි යුස්ටැතියස් සමඟ මැසිඩෝනියාවේ අගරදගුරු වරයා ලෙස සේවය කළේය.
90. තියඩෝරස්
රදගුරු තියඩෝරස්, කොන්ස්ටන්ටියස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී ප්රකාශයට පත් කරන ලදී. මතෙව් සහ යොහන්, ලිපි සහ ගීතිකා පිළිබඳ විවරණ. මේවා ඔප දැමූ සහ පැහැදිලි ශෛලියකින් ලියා ඇති අතර ඉතිහාසය පිළිබඳ විශිෂ්ට අවබෝධයක් පෙන්නුම් කරයි.
91. එමේසාහි යුසේබියස්
එමේසාහි යුසේබියස්, විශිෂ්ට කථික ශාස්ත්ර කලාවේ කුසලතාවයක් තිබූ අයෙකි. ඔහු ජනප්රිය බව ලබා ගැනීමට සුදුසු අසංඛ්යාත කෘති රචනා කළ අතර, ඓතිහාසිකව ලියන විට, ප්රසිද්ධ කථා ප්රගුණ කරන අය විසින් ඔහු වඩාත් ප්රවේශමෙන් කියවනු ලැබේ. මේවා අතර ප්රධාන වන්නේ, යුදෙව්වන්ට එරෙහිව, අන්යජාතිකයන්ට සහ නොවේෂියානුවන්ට එරෙහිව සහ ශුභාරංචි පිළිබඳ ධර්ම දේශනා වේ. ඒවා කෙටි නමුත් බොහෝ ගණනක් ඇත. ඔහු කොන්ස්ටන්ටියස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී සමෘද්ධිමත් වූ අතර, ඔහුගේ පාලන සමයේදී මිය ගිය අතර, ඔහු අන්තියෝකියේදී තැන්පත් කරන ලදී.
92. ට්රිෆිලියස්
සයිප්රසයේ ලෙඩ්රා හෝ ලියුකොතියන්හි රදගුරුවරයා වූ ට්රිෆිලියස්, ඔහුගේ යුගයේ වඩාත්ම කථික මිනිසා වූ අතර, කොන්ස්ටන්ටියස්ගේ පාලන සමයේදී කැපී පෙනුණි. මම ඔහුගේ සලමොන්ගේ ගීතිකා පිළිබඳ විවරණය කියවා ඇත්තෙමි. ඔහු තවත් බොහෝ කෘති ලියා ඇති බව කියනු ලැබේ, ඒවායින් කිසිවක් අප අතට පත් වී නැත.
93. ඩොනාටස්
කොන්ස්ටන්ටිනස් සහ කොන්ස්ටන්ටියස් අධිරාජ්යයන්ගේ පාලන සමයේදී අප්රිකාවේ ඩොනේෂියානුවෙන් බිහි වූ ඩොනාටස්, පීඩා කාලය තුළ ඕතඩොක්ස් ජාතිකයන් විසින් ශුද්ධලියවිලි මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන්ට භාර දී ඇති බවත්, ඔහුගේ ඒත්තු ගැන්වීමේ බලය හරහා මුළු අප්රිකාවම සහ විශේෂයෙන් නුමිඩියාවම රවටා ඇති බවත් ප්රකාශ කළේය. ඔහුගේ මිථ්යාදෘෂ්ටියට සම්බන්ධ ඔහුගේ බොහෝ කෘති, මූලධර්මයෙන් ඒරියන් කෘතියක් වන ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේ පිළිබඳ කෘතියස ඇතුළුව පවතී.
94. ඇස්ටරියස්
ඒරියන් පක්ෂයේ දාර්ශනිකයෙකු වූ ඇස්ටීරියස්, කොන්ස්ටන්ටියස්ගේ පාලන සමයේදී, රෝමවරුන්ට ලිපිය, ශුභාරංචි සහ ගීතාවලිය පිළිබඳ විවරණ මෙන්ම ඔහුගේ පක්ෂයේ අය උනන්දුවෙන් කියවන තවත් බොහෝ කෘති ලිවීය.
95. කැග්ලියාරිහි ලුසිෆර්
කැග්ලියාරිහි රදගුරුවරයා වූ ලුසිෆර්, ලයිබීරියස් රදගුරු විසින් රෝම සභාවේ පූජකයන් වන පැන්ක්රේෂස් සහ හිලරි සමග කොන්ස්ටන්ටියස් අධිරාජ්යයා වෙත ඇදහිල්ල වෙනුවෙන් නීති සම්පාදකයින් ලෙස යවන ලදී. රදගුරු ඇතනේසියස් විසින් නියෝජනය කරන ලද නයිසීනු ඇදහිල්ල හෙළා දැකීම ඔහු ප්රතික්ෂේප කළ විට, ඔහු නැවත පලස්තීනයට යවන ලදී. පුදුමාකාර කැපී පෙනෙන ස්ථාවරත්වයකින් සහ ප්රාණ පරිත්යාගයට මුහුණ දීමට කැමැත්තෙන්; ඔහු කොන්ස්ටන්ටියස් අධිරාජ්යයාට එරෙහිව පොතක් ලියා එය කියවීම සඳහා ඔහුට යැවූ අතර, වැඩි කල් නොගොස් ඔහු ජූලියන් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී කැග්ලියාරි වෙත ආපසු ගොස් වැලන්ටිනියානු පාලන සමයේදී මිය ගියේය.
96. වර්සෙලිහි යුසේබියස්
සාඩීනියාවේ උපන් යුසේබියස්, මුලින්ම රෝමයේ කථිකාචාර්යවරයෙකු වූ අතර පසුව වර්සෙලිහි රදගුරුවරයා බවට පත් විය. කොන්ස්ටන්ටියස් අධිරාජ්යයා විසින් ස්කිතොපොලිස් වෙත යවන ලද අතර, පසුව කපඩෝසියාවට යවන ලදී. ඔහුගේ ඇදහිල්ල පිළිබඳ ප්රකාශ කළ නිසා, ජූලියන් අධිරාජ්යයා යටතේ සභාවට ආපසු ගොස්, ඔහු ග්රීක භාෂාවෙන් ලතින් භාෂාවට පරිවර්තනය කළ ගීතාවලිය පිළිබඳ සිසේරියාවේ යුසේබියස්ගේ විවරණ ප්රකාශයට පත් කළේය. වැලෙන්සියානු සහ වැලෙන්ස්ගේ පාලන සමයේදී මිය ගියේය.
97. ෆෝචූනේෂියන්ස්
උපතින් අප්රිකානුවෙකු වූ ෆෝචූනේෂියන්ස්, කොන්ස්ටන්ටියස්ගේ පාලන සමයේදී ඇක්විලියාහි රදගුරුවරයා විය. ග්රාමීය ශෛලියකින් ලියා ඇති, පරිච්ඡේද අනුව සකස් කරන ලද ශුභාරංචි පිළිබඳ කෙටි විවරණ රචනා කළේය. ඔහු පිළිකුල් සහගත ලෙස සලකනු ලබන්නේ රෝමයේ ලිබේරියස් රදගුරුවරයා ඇදහිල්ල සඳහා පිටුවහල් කරන ලද විට, ෆෝචූනේෂියන්ගේ පීඩනයෙන් ඔහු මිථ්යාදෘෂ්ටියට දායක වීමට පෙලඹවූ බැවිනි.
98. ඇකේසියස්
එක් ඇසක් අන්ධව සිටි නිසා, පලස්තීනයේ සිසේරියා සභාවේ එක් ඇසක් ඇති රදගුරුවරයා යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හැඳින්වූ ඇකේසියස්, දේශනාකාරයා පිළිබඳ, වෙළුම් දාහතක් සහ විවිධ ප්රශ්න හයක් සහ විවිධ විෂයයන් සම්බන්ධයෙන් තවත් බොහෝ නිබන්ධන ලිවීය. කොන්ස්ටන්ටියස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී ඔහු කොතරම් බලවත් වීද යත්, ඔහු ලිබීරියස් වෙනුවට ෆීලික්ස් රෝමයේ රදගුරුවරයා බවට පත් කළේය.
99. ත්මුයිස්හි සෙරපියන්
ඔහුගේ තියුණු බුද්ධිය නිසා ස්කොලස්ටිකස් යන වාසගමට සුදුසු යැයි සැලකෙන ත්මුයිස් හි රදගුරුවරයා වූ සෙරපියන්, ඇන්තනි පූජකයාගේ සමීප මිතුරෙකු විය. ඔහු මැනිචේයන්වරුන්ට එරෙහිව විශිෂ්ට පොතක්, ගීතාවලියේ මාතෘකා පිළිබඳ තවත් පොතක් සහ විවිධ පුද්ගලයින්ට වටිනා ලිපි ප්රකාශයට පත් කළේය. කොන්ස්ටන්ටියස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී ඔහු ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ ඇදහිල්ල ප්රකාශ කරන්නෙකු ලෙස සමරනු ලැබීය.
100. පොයිටියර්ස්හි හිලරි
ඇක්විටේනියාවේ පොයිටියර්ස්හි රදගුරුවරයෙකු වූ හිලරි, ආර්ල්ස්හි සැටර්නිනස් රදගුරුවරයාගේ පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකු විය. ඔහු බෙසියර්ස් සිනොඩ් විසින් ෆ්රිජියාවට පිටුවහල් කරන ලදී. ඔහු ඒරියන්වරුන්ට එරෙහිව යන පොත් දොළහක් සහ ගැලිකන් රදගුරුවරුන් සඳහා ලියන ලද කවුන්සිල පිළිබඳ තවත් පොතක් සහ පනස් එක්වන සිට හැට දෙවන දක්වා සහ පොතේ අවසානය දක්වා එකසිය දහඅට වන සිට අවසානය දක්වා පළමුවන සහ දෙවන ගීතිකා පිළිබඳ විවරණ යන පොත් රචනා කළේය. මෙම කෘතියේදී ඔහු ඔරිගන් අනුගමනය කළ අතර, ඔහුගේම මුල් කරුණු කිහිපයක්ද එකතු කළේය. ඔහු කොන්ස්ටන්ටිනෝපල්හි පදිංචිව සිටියදී අධිරාජ්යයාට ඉදිරිපත් කළ ඔහුගේ ටූ කොන්ස්ටන්ටියස් නම් කුඩා පොතක් සහ ඔහුගේ මරණයෙන් පසු ඔහු රචනා කළ ටූ කොන්ස්ටන්ටියස් යන පොතක් සහ ඇරිමීනියානු සහ සෙලූසියන් කවුන්සිලවල ඉතිහාසය අන්තර්ගත වැලෙන්ස් සහ උර්සාසියස්ට එරෙහිව යන පොතක් සහ ටූ සැලස්ට් ද ප්රිෆෙක්ට් ඩයොස්කුරස් යන ගීතිකා සහ අබිරහස් පොතක්ද, මතෙව් පිළිබඳ විවරණයක් සහ ඔරිගන් ග්රීක භාෂාවෙන් නිදහසේ පරිවර්තනය කළ ජෝබ් පිළිිබඳ යන නිබන්ධන සහ ඕක්සෙන්ටියුස් සහ ලිපි යන තවත් අලංකාර කෘතියක්ද ඇත. සලමොන්ගේ ගීතිකාව පිළිබඳ ඔහු ලියා ඇති බවත්, මෙම කෘතිය අපට නොදන්නා බවත් ඔවුහු පවසති. ඔහු වැලන්ටිනියානස් සහ වැලෙන්ස්ගේ පාලන සමයේදී පොයික්ටියර්ස්හිදී මිය ගියේය.
101. අප්රිකාවේ වික්ටෝරිනස්
උපතින්ම අප්රිකානුවෙකු වූ වික්ටෝරිනස්, කොන්ස්ටන්ටියස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී රෝමයේ කථික තර්ක ශාස්ත්රය ඉගැන්වූ අතර, අතිශයින් මහලු වියේදී, ක්රිස්තුස් වහන්සේ කෙරෙහි ඇදහිල්ලට යටත් විය. ඔහු ඒරියස්ට එරෙහිව පොත් ලිවීය. ඒවා අපෝහක ශෛලියෙන් සහ ඉතා අපැහැදිලි භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, උගතුන්ට පමණක් තේරුම් ගත හැකි පොත් වේ. ඔහු ලිපි පිළිබඳ විවරණද ලිවීය.
102. බොස්ට්රාහි ටයිටස්
ජූලියන් සහ ජොවීනියන් අධිරාජ්යයන්ගේ පාලන සමයේදී බොස්ට්රාහි ටයිටස් රදගුරුවරයා, මැනිචේයන්වරුන්ට එරෙහිව බලවත් කෘති සහ තවත් සමහර ලේඛන ලිවීය. ඔහු වැලන්ස් යටතේ මිය ගියේය.
103. ඩැමසස් පාප් වහන්සේ
රෝමයේ රදගුරුවරයා වූ ඩැමසස්, පද්ය රචනා කිරීමට කදිම දක්ෂතාවයක් තිබූ අතර වීර කාව්යමය වශයෙන් කෙටි කෘති රාශියක් ප්රකාශයට පත් කළේය. ඔහු වයස අවුරුදු අසූවකට ආසන්නව සිටියදී තියඩෝසියස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී මිය ගියේය.
104. ලඕඩීසියාවේ අපොලිනාරියස්
සිරියාවේ ලවෝදීසියාවේ රදගුරුවරයෙකු වූ ඇපලෝනාරියස්, වැඩිමහල්ලෙකුගේ පුතෙකු විය. ඔහුගේ තරුණ වියේදී ව්යාකරණ ප්රවේශමෙන් අධ්යයනය කිරීමට කැප වූ අතර, පසුව, ශුද්ධලියවිල්ල පිළිබඳ අසංඛ්යාත වෙළුම් රචනා කරමින්, තියඩෝසියස් අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී මිය ගියේය.
105. ග්රෙගරි බෙටිකස්
බේටිකාහි එල්විරාහි රදගුරු ග්රෙගරි, අතිශයින් මහලු වියේදී පවා ලියමින්, සාමාන්ය භාෂාවෙන් විවිධ නිබන්ධන සහ ඇදහිල්ල පිළිබඳ අලංකාර කෘතියක් රචනා කළේය. ඔහු තවමත් ජීවතුන් අතර සිටින බව කියනු ලැබේ (මෙම පොත ප්රකාශයට පත් කරන විට, කතුවරයා ජීවතුන් අතර සිටියේ නැත).
106. පැසියානස්
පිරිනීස් කඳුකරයේ බාර්සිලෝනාහි රදගුරු පැසියානස්, නිර්මල කථිකත්වයක් ඇති, ජීවිතයෙන් මෙන්ම කතාවෙන්ද කැපී පෙනුණු අයෙකි. ඔහු විවිධ කෙටි කෘති ලිවීය. ඒවා අතර මුවන් සහ නොවේෂියන්වරුන්ට එරෙහිව යන පොත් ඇතුළත් වේ. ඔහු තියඩෝසියානු අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී, අතිශයින් මහලු වියේදී මිය ගියේය.
107. ෆොටිනස්
මාර්සෙලස්ගේ ගෝලයෙකු සහ සර්මියම්හි පැවිදි රදගුරුවරයෙකු වූ ගැලෝග්රේසියාවේ ෆොටිනස්, එබියොනයිට් මිථ්යාදෘෂ්ටිය හඳුන්වා දීමට උත්සාහ කළේය. පසුව, වැලන්ටිනියානස් අධිරාජ්යයා විසින් සභාවෙන් නෙරපා හරින ලදී. ඔහු බොහෝ වෙළුම් ලිවීය, ඒවා අතර වඩාත් කැපී පෙනෙන පොත් වන්නේ ජාතීන්ට එරෙහිව සහ වැලන්ටිනියානස් වෙත යන පොත්ය.
108. ෆොබාඩියස්
ගෝල්හි ඒජන්හි රදගුරුවරයා වූ ෆාබඩියස්, ඒරියන්වරුන්ට එරෙහිව පොතක් ප්රකාශයට පත් කළේය. ඔහු ඒරියන්වරුන්ට එරෙහිව යන පොත ප්රකාශයට පත් කළේය. ඔහුගේ තවත් කෘති ඇති බව කියනු ලැබේ, මා ඒවා තවමත් කියවා නැත. ඔහු තවමත් ජීවත් වෙමින් සිටී (මෙම පොත ප්රකාශයට පත් කරන විට, කතුවරයා ජීවතුන් අතර සිටියේ නැත), වයසට යාමත් සමග දුර්වල වී ඇත.
109. ඇස් පෙනීම අහිමිවූ ඩිඩිමස්
ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ඩිඩිමස්, ඉතා කුඩා අවධියේදී ඇස් පෙනීම අහිමිවූ නිසා ඉගෙනීමේ මූලික කරුණු නොදැන, විශේෂයෙන් පෙනීම අවශ්ය වන විද්යාවන් වන අපෝහක විද්යාව සහ ජ්යාමිතිය පවා පරිපූර්ණ ලෙස ඉගෙන ගැනීමට තරම් බුද්ධියේ ආශ්චර්යයක් පෙන්නුම් කළේය. ඔහු බොහෝ ප්රශංසනීය කෘති ලිවීය: සියලුම ගීතාවලිය පිළිබඳ විවරණ, මතෙව් සහ යොහන්ගේ ශුභාරංචි පිළිබඳ විවරණ, මූලධර්ම, ඒරියන්වරුන්ට එරෙහිව පොත් දෙකක් සහ මා ලතින් භාෂාවට පරිවර්තනය කළ ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේ පිළිබඳ එක් පොතක්, යෙසායා පිළිබඳ වෙළුම් දහඅටක්, මට ආමන්ත්රණය කරන ලද හොෂෙයා පිළිබඳ විවරණ පොත් තුනක් සහ මගේ ඉල්ලීම පරිදි ලියන ලද සෙකරියා පිළිබඳ පොත් පහක්, යෝබ් පිළිබඳ විවරණ සහ තවත් බොහෝ දේ ඇත. ඒ පිළිබඳ වාර්තාවක් ලබා දීමම තවත් කෘතියක් වනු ඇත. ඔහු තවමත් ජීවත් වන අතර දැනටමත් (මෙම පොත ප්රකාශයට පත් කරන විට, කතුවරයා ජීවතුන් අතර සිටියේ නැත) ඔහුගේ අසූ තුන්වන වසර පසු කර ඇත.
110. ඔප්ටේටස්
වැලන්ටිනියානස් සහ වැලන්ස් අධිරාජ්යයන්ගේ පාලන සමයේදී මිලේවිස්හි රදගුරුවරයා වූ අප්රිකානු ඔප්ටේටස්, කතෝලික පක්ෂය වෙනුවෙන් ඩොනේෂියානු පක්ෂයේ අපහාසයට එරෙහිව පොත් හයක් ලිවීය. එහි ඔහු තර්ක කරන්නේ ඩොනටිස්ට්වරුන්ගේ අපරාධය කතෝලික පක්ෂයට ව්යාජ ලෙස චෝදනා කර ඇති බවයි.
111. ඇසිලියස් සෙවරස්
ලැක්ටැන්ටියස්ගේ ලිපි පොත් දෙක ආමන්ත්රණය කරන ලද සෙවරස්ගේ පවුලේ ස්පාඤ්ඤයේ ඇසිලියස් සෙවරස්, ඔහුගේ මුළු ජීවිතයටම මඟ පෙන්වන කවි සහ ගද්ය මිශ්ර වෙළුමක් රචනා කළේය. මෙය ඔහු කැලමිටි හෝ නඩු විභාගය ලෙස හැඳින්වීය. ඔහු වැලන්ටිනියානස්ගේ පාලන සමයේදී මිය ගියේය.
112. යෙරුසලමේ සිරිල්
යෙරුසලමේ රදගුරුවරයා වූ සිරිල්, බොහෝ විට සභාව විසින් නෙරපා හරින ලද අතර, අවසානයේ ඔහු තියඩෝසියස්ගේ පාලන සමයේදී අඛණ්ඩව වසර අටක් රදගුරු පදවිය හෙබවීය. ඔහු තරුණ වියේදී රචනා කරන ලද ඔහුගේ ඇතැම් ඥානෝපදේශ තවමත් පවතී.
113. යුසෝයස්
තරුණයෙකු ලෙස, නාසියන්සාන්හි රදගුරුවරයා වූ ග්රෙගරි සමග එක්ව, සිසේරියාවේ කථික තර්ක ශාස්ත්ර කථිකයෙකු වූ තෙස්පීසියස් කෙරෙන් අධ්යාපනය ලබා ගත්තේය. පසුව එම නගරයේම රදගුරුවරයා ඔරිගන් සහ පැම්ෆිලස් විසින් එකතු කරන ලද, දැනටමත් හානි සිදුවී තිබූ පුස්තකාලය ප්රතිසංස්කරණය කිරීමට මහත් පරිශ්රමයක් දැරීය. අවසානයේදී, තියඩෝසියානු අධිරාජ්යයාගේ පාලන සමයේදී, ඔහු සභාවෙන් නෙරපා හරින ලදී. ඔහුගේ බොහෝ සහ විවිධ නිබන්ධන සංසරණය වෙමින් පවතින අතර, කෙනෙකුට ඒවා පහසුවෙන් දැන හඳුනා ගත හැකිය.
114. එපිෆනියස්
සයිප්රසයේ සලමිනාහි රදගුරුවරයා වූ එපිෆනියස්, සියලු මිථ්යාදෘෂ්ටීන්ට සහ තවත් බොහෝ දේට එරෙහිව පොත් ලිවීය, ඒවා උගත් පුද්ගලයින් විසින්, ඔවුන්ගේ විෂය කරුණු නිසා සහ සාමාන්ය ජනතාව විසින්, ඔවුන්ගේ භාෂාව නිසා උනන්දුවෙන් කියවනු ලැබේ. ඔහු තවමත් ජීවත් වන අතර (මෙම පොත ප්රකාශයට පත් කරන විට, කතුවරයා ජීවතුන් අතර සිටියේ නැත), ඔහුගේ අධික මහලු වියේදී විවිධ කෙටි කෘති රචනා කරයි.
115. එෆ්රායිම්
එඩෙස්සාහි සභාවේ උපස්ථායකයෙකු වූ එෆ්රායිම්, සිරියැක් භාෂාවෙන් බොහෝ කෘති රචනා කළ අතර, ඔහු කෙතරම් කැපී පෙනුණේද යත්, ශුද්ධලියවිලි කියවීමෙන් පසු සමහර සභාවල ඔහුගේ ලේඛන ප්රසිද්ධියේ පුනරාවර්තනය වේ.
මම වරක් ඔහු විසින් රචිත ශුද්ධාත්මයාණන් පිළිබඳ වෙළුමක් ග්රීක භාෂාවෙන් කියෙව්වෙමි. එය යමෙකු සිරියැක් භාෂාවෙන් පරිවර්තනය කර තිබුණි. පරිවර්තනයේදී පවා, උසස් දක්ෂතාවයේ විනිවිද යාමේ බලය හඳුනාගතිමි. ඔහු වැලන්ස්ගේ පාලන සමයේදී මිය ගියේය.
116. මහා බැසිල්
කලින් මැසකා ලෙස හැඳින්වූ නගරය වන කපඩෝසියාවේ සිසේරියාවේ රදගුරුවරයා වන බැසිල්, යුනෝමියස්ට එරෙහිව ප්රශංසනීය හා ප්රවේශමෙන් ලියා ඇති පොත්, ශුද්ධාත්මයාණන් පිළිබඳ වෙළුමක් සහ මැවීමේ දින හය පිළිබඳ ධර්ම දේශනා නවයක් මෙන්ම විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ තපස්වාදය සහ කෙටි නිබන්ධන පිළිබඳ කෘතියක් ද රචනා කළේය. ඔහු ග්රේටියානස්ගේ පාලන සමයේදී මිය ගියේය.
117. නාසියන්සෙන්හි ග්රෙගරි
ඉතා දක්ෂ මිනිසෙකු සහ ශුද්ධලියවිලි පිළිබඳ මගේ උපදේශකයෙකු වන නාසියන්සෙන්හි රදගුරුවරයා, පේළි තිස් දහසක් පමණ කෘති රචනා කළේය. ඒවා අතර ඔහුගේ සහෝදර සිසේරියස්ගේ මරණය, පුණ්ය කටයුතු, මැකබීස්ගේ ප්රශංසාව, සිප්රියන්ගේ ප්රශංසාව, අතනාසියස්ගේ ප්රශංසාව, පිටුවහල් කිරීමෙන් පසු දාර්ශනික මැක්සිමස්ගේ ප්රශංසාව ඇතුළත් වේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම දෙවන කෘතිය, සමහරු හෙරෝනා යන අන්වර්ථ නාමයෙන් ආරෝපණය කරති. මන්ද ග්රෙගරි විසින් මෙම මැක්සිමස්ටම තරවටු කරන තවත් කෘතියක් ඇති බැවින්, අවස්ථාවට අවශ්ය විය හැකි පරිදි එකම පුද්ගලයාට ප්රශංසා කර තරවටු කළ නොහැකි බැවිනි. ඔහුගේ අනෙකුත් කෘති අතර ෂඩාස්රාකාර පොතක් ඇතුළත් වන අතර, එහි අන්තර්ගත වන්නේ, කන්යාභාවය සහ විවාහය අතර සාකච්ඡාව, යුනෝමියස්ට එරෙහිව පොත් දෙකක්, ශුද්ධාත්මයාණන් පිළිබඳ එක් පොතක් සහ ජූලියන් අධිරාජ්යයාට එරෙහිව එක පොතක්ය. ඔහු කතා කිරීමේ විලාසයෙන් පොලෙමන්ගේ අනුගාමිකයෙකි. ඔහුගේ ජීවිත කාලය තුළම, ඔහුගේ අනුප්රාප්තිකයා රදගුරු පදවියට පත් කිරීමෙන් පසුව, ඔහු පූජකවරයෙක් ලෙස ජීවත් වූ රටට විශ්රාම ගොස්, වසර තුනකට හෝ ඊට වැඩි කාලයකට පෙර, තියඩෝසියස්ගේ පාලන සමයේදී මිය ගියේය.
118. ලුසියස්
ඇතනේසියස්ගෙන් පසු ඒරියන් පක්ෂයේ රදගුරුවරයා වූ ලුසියස්, ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ සභාවේ රදගුරු පදවිය දැරූ අතර, ඔහු බලයෙන් පහ කරන ලද තියඩෝසියස් අධිරාජ්යයාගේ කාලය දක්වා ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ සභාවේ රදගුරු ධුරය දැරීය. ඔහුගේ පාස්කු උත්සවය ගැන යන ඇතැම් උත්සව ලිපි සහ විවිධ යෝජනා සහිත කෙටි කෘති කිහිපයක් තවමත් පවතී.
119. ඩයෝඩෝරස්
තාර්සස්හි රදගුරු ඩයෝඩෝරස්, අන්තියෝකියේ වැඩිමහල්ලා ලෙස සිටියදී මහත් කීර්තියක් අත්කර ගත්තේය. ඔහුගේ හසුන් පිළිබඳ/On the Epistles කෘතියේ විවරණ මෙන්ම එමේසාහි මහා යුසේබියස්ගේ ආකාරයෙන් තවත් බොහෝ කෘතිද පවතී. එහි අර්ථය ඔහු අනුගමනය කළ නමුත්, ලෞකික සාහිත්යය පිළිබඳ ඔහුගේ නොදැනුවත්කම නිසා ඔහුට ඔහුගේ කථික තර්ක ශාස්ත්ර ඥානය අනුකරණය කළ නොහැකි විය.
120. යුනෝමියස්
සිසිකස්හි රදගුරුවරයා සහ ඒරියන් පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකු වූ යුනෝමියස්, ඔහුගේ මිථ්යාදෘෂ්ටිය තුළ එතරම් පැහැදිලි විවෘත අපහාසයකට ඇද වැටුණු අතර, අනෙක් අය සඟවා තැබූ දේ විවෘතව ප්රකාශ කළේය. ඔහු තවමත් කපදෝසියාවේ ජීවත් වන බවත්, සභාවට එරෙහිව බොහෝ දේ ලියන බවත් කියනු ලැබේ. ඇපලෝනාරියස්, ඩිඩිමස්, සිසේරියාවේ බැසිල්, ග්රෙගරි නසියන්සන් සහ නයිසාහි ග්රෙගරි යන අය ඔහුට පිළිතුරු දී ඇත.
121. ප්රිසිලියානස්
අබිලාහි රදගුරුවරයා වූ ප්රිසිලියානස්, හයිඩේටියස් සහ ඉතාසියස්ගේ පක්ෂයට අයත් වූ අතර, ඒකාධිපති මැක්සිමස් විසින් ට්රෙව්ස්හිදී මරණයට පත් කරන ලදී. ඔහු බොහෝ කෙටි ලේඛන ප්රකාශයට පත් කළ අතර, ඒවායින් සමහරක් අප වෙත පැමිණ ඇත. ඔහු ඥානවාදයෙන්, එනම්, බැසිලයිඩ්ස් හෝ මාර්ක්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටියෙන් දූෂිත වී ඇති බවට සමහරු තවමත් චෝදනා කරති. ඔහු ගැන ඉරේනියස් ලියයි. ඔහුගේ ආරක්ෂකයින් කියා සිටින්නේ ඔහු කිසිසේත්ම මේ ආකාරයේ චින්තනයක නොසිටි බවයි.
122. ලැට්රෝනියානස්
ස්පාඤ්ඤයේ ලැට්රෝනියානස්, විශිෂ්ට උගත්කමක් ඇති මිනිසෙු සහ පුරාණ කාලයේ කවියන් සමග සැසඳීමට සුදුසු පද්යකරණය සම්බන්ධයෙන් ගෞරවයට පාත්ර විය යුතුය. ඔහුද ට්රෙව්ස්හිදී ඔහු සමග භේදයේ සම්බන්ධීකාරකවරුන් වූ ප්රිසිලියානස්, ෆෙලිසිසිමස්, ජූලියානස් සහ යුක්රොටියා සමග මරණයට පත් කරන ලදී. විවිධ අංශවලින් ලියා ඇති ඔහුගේ ප්රතිභාවේ විවිධ ඵල තවමත් පවතී.
123. ටයිබීරියානස්
බෙටිකියානු ජාතික ටයිබීරියානස්, ප්රිස්සිලියන්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටිය බෙදා ගත් බවට කරන ලද උපහාසයකට පිළිතුරු වශයෙන්, උඩඟු සහ ම්ලේච්ඡ භාෂාවෙන් සමාව අයැදීමක් ලිවීය. එහෙත් පිටුවහල් කිරීමේ වෙහෙසකර බවින් මිදුණු ඔහුගේ මිතුරන් මිය ගිය පසු, ඔහු තම අදහස වෙනස් කළේය. එය ශුද්ධලියවිල්ලේ ලියා ඇති පරිදි, බල්ලා නැවත ඔහුගේ වමනය අනුභව කිරීමට හැරී යාමයි. ඔහු ක්රිස්තුස් වහන්සේට කැප වූ කන්යා සොහොයුරියක් සමග විවාහ විය.
124. මිලාන්හි අම්බ්රෝස්
මිලාන්හි රදගුරුවරයෙකු වන අම්බ්රෝස්, වර්තමානයේ තවමත් ලියමින් සිටී. ඔහු පිළිබඳ මගේ විනිශ්චය මම වළක්වා ගනිමි. මන්ද ඔහු තවමත් ජීවතුන් අතර සිටින නිසාය (මෙම පොත ප්රකාශයට පත් කරන විට, කතුවරයා ජීවතුන් අතර සිටියේ නැත). එක් අවස්ථාවකදී ප්රශංසා කිරීම සඳහාත්, අනෙක් අවස්ථාවේදී සත්යය කතා කිරීම සඳහාත් මා දොස් පැවරිය යුතු යැයි ප්රශංසා කිරීමට හෝ දොස් පැවරීමට බිය වෙමි .
125. එවාග්රියස්
අන්තියෝකියේ රදගුරු එවාග්රියස්, අන්තියෝකියේ බිෂොප් එවාග්රියස්, කැපී පෙනෙන ලෙස තියුණු මනසක් ඇති මිනිසෙකි. ඔහු තවමත් වැඩිමහල්ලෙකුව සිටියදී, ඔහු තවමත් ප්රකාශයට පත් කර නොතිබූ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ විවිධ නිබන්ධන මට කියෙවේය. ඔහු ඇතනේසියස් ග්රීක භාෂාවෙන් ලියූ ආශිර්වාද ලත් අන්තෝනිගේ ජීවිතය අපගේ භාෂාවට පරිවර්තනය කළේය.
126. ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ අම්බ්රෝස්
ඩිඩිමස්ගේ ශිෂ්යයෙකු වූ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ අම්බ්රෝස්, ඇපොලිනාරිස්ට එරෙහි මූලධර්ම පිළිබඳ දීර්ඝ කෘතියක් ලිවීය. එසේම මෑතකදී යමෙක් මට දන්වා ඇති පරිදි, යෝබ් පිළිබඳ අදහස් ලිවීය. ඔහු තවමත් ජීවතුන් අතර සිටී. (මෙම පොත ප්රකාශයට පත් කරන විට, කතුවරයා ජීවතුන් අතර සිටියේ නැත)
127. කොන්ස්ටන්ටිනෝපල්හි මැක්සිමස්
ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ උපත ලැබූ, කොන්ස්ටන්ටිනෝපල්හි රදගුරු ධුරයට පත් කර බලයෙන් පහ කරන ලද මැක්සිමස් දාර්ශනිකයා, ඒරියන්වරුන්ට එරෙහිව ඇදහිල්ල පිළිබඳ විශිෂ්ට කෘතියක් ලියා මිලාන්හි ග්රැටියානස් අධිරාජ්යයාට ඉදිරිපත් කළේය.
128. නයිසාහි ග්රෙගරි
සිසේරියාවේ බැසිල්ගේ සහෝදරයා වන නයිසාහි ග්රෙගරි රදගුරුවරයා, වසර කිහිපයකට පෙර ග්රෙගරි නසියන්සන්ට සහ මට යුනෝමියස්ට එරෙහිව කෘතියක් කියෙව්වේය. ඔහු තවත් බොහෝ කෘති ලියා ඇති බවත්, ඔහු තවමත් ලියන බවත් කියනු ලැබේ. (මෙම පොත ප්රකාශයට පත් කරන විට, කතුවරයා ජීවතුන් අතර සිටියේ නැත)
129. අන්තියෝකියේ යොහන්
අන්තියෝකියේ සභාවේ ප්රධානියා වූ යොහන්, එමේසා සහ ඩයෝඩෝරස්හි යුසේබියස්ගේ අනුගාමිකයෙකෙි. ඔහු බොහෝ පොත් රචනා කළ බව කියනු ලැබේ. එහෙත් මේවායින් මා කියවා ඇත්තේ ඔහුගේ පූජකත්වය පිළිබඳ පොත පමණි.
130. ජෙලාසියස්
යුසෝයස්ගෙන් පසු පලස්තීනයේ සිසේරියාවේ රදගුරුවරයා වූ ජෙලාසියස්, ඔහුගේ කෘති ප්රකාශයට පත් කිරීමට නොව, වැඩි වශයෙන් හෝ අඩු වශයෙන් ප්රවේශමෙන් ඔප දැමූ ශෛලියකින් ලියන බව කියනු ලැබේ.
131. තියෝටිමස්
සිතියියාවේ ටෝමිහි රදගුරුවරයා වන තියෝටිමස්, කෙටි හා අභිලේඛන නිබන්ධන, සංවාද ආකාරයෙන් සහ පුරාණ ශෛලියෙන් ප්රකාශයට පත් කර ඇත. ඔහු දැන් වෙනත් කෘති රචනා කරන බව මට ආරංචි විය. (මෙම පොත ප්රකාශයට පත් කරන විට, කතුවරයා ජීවතුන් අතර සිටියේ නැත)
132. ප්රොටෝරියානු නායකයා වන ඩෙක්ස්ටර්
ඉහත සඳහන් කළ පැසියානස්ගේ පුත් ඩෙක්ස්ටර්, ඔහුගේ පරම්පරාව තුළ කැපී පෙනෙන සහ ක්රිස්තියානි ඇදහිල්ලට කැප වූ අයෙකි. මා තවමත් කියවා නැති විශ්ව ඉතිහාසයක් ලියා ඇති බව මට කියනු ලැබේ.
133. ඇම්ෆිලෝචියස්
ඉකෝනියම්හි රදගුරුවරයා වන ඇම්ෆිලෝචියස් මෑතකදී මට ශුද්ධාත්මයාණන් පිළිබඳ පොත කියෙව්වේය. ඒ ඔහු දෙවියන් වහන්සේ බවත්, ඔහුට නමස්කාර කළ යුතු බවත්, ඔහු සර්වබලධාරී බවත් තර්ක කරමිනි.
134. සොෆ්රෝනියස්
අතිවිශිෂ්ට අසාමාන්ය උගත්කමක් ඇති මිනිසෙකු වූ සොෆ්රෝනියස්, තරුණ වියේදී බෙත්ලෙහෙමට ප්රශංසා කරමින් ලිවීය. එසේම මෑතකදී සෙරාපිස් පරාජය කිරීම පිළිබඳ සහ යුස්ටැචියස් වෙත කන්යාභාවය සහ හිලරියන් පූජකවරයාගේ ජීවිතය පිළිබඳ යන කැපී පෙනෙන වෙළුම ලිවීය. පෙනෙන වෙළුම ලිවීය. ඔහු මගේ කෙටි කෘති ග්රීක භාෂාවට ඉතා ඔප දැමූ ශෛලියකින් පරිවර්තනය කළේය. මා විසින් හෙබ්රෙව් භාෂාවෙන් ලතින් භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලද ගීතාවලිය හා අනාගතවක්තෘවරුන්ද ග්රීක භාෂාවට පරිවර්තනය කළේය.
135. ජෙරොම්
ඩල්මේශියා සහ පන්නෝනියාවේ මායිමේ පිහිටි සහ ගොත්වරුන් විසින් විනාශ කරන ලද, වර්තමාන වසර දක්වා, එනම්, තියඩෝසියස් අධිරාජ්යයාගේ දහහතර වන වසර දක්වා, ස්ට්රිඩෝ නගරයේ යුසේබියස්ගේ පුත් ජෙරොම් වන මා, පහත සඳහන් දේ ලියා ඇත: පවුල් පූජකවරයා ජීවිතය, විවිධ පුද්ගලයින්ට ලිපි පොතක්, හීලියෝඩෝරස් වෙත අනුශාසනාවක්, ලුසිෆෙරියානස් සහ ඕතඩොක්ස් මතභේදය, විශ්ව ඉතිහාසයේ වංශකථාව, යෙරමියා සහ එසකියෙල් පිළිබඳ ඔරිගන්ගේ ධර්ම දේශනා 28. ඒවා මම ග්රීක භාෂාවෙන් ලතින් භාෂාවට පරිවර්තනය කළෙමි. සෙරෆිම් ගැන, ඔසානා ගැන, විචක්ෂණශීලී සහ නාස්තිකාර පුත්රයන් ගැන, පුරාණ නීතියේ ප්රශ්න තුනක් ගැන, ගීතිකා දෙක පිළිබඳ ධර්ම දේශනා, හෙල්විඩියස්ට එරෙහිව, මරියාගේ සදාකාලික කන්යාභාවය ගැන, යුස්ටෝකියස්ට, කන්යාභාවය පවත්වා ගැනීම ගැන, මාර්සෙල්ලාට ලිපි පොතක්, දියණියකගේ මරණය ගැන පවුල් පූජකවරයාට සැනසිලිදායක ලිපියක්, ලිපිය පිළිබඳ විවරණ පොත් තුනක් ගලාතිවරුන්ට ලියූ පාවුල්ගේ පොත, එපීසවරුන්ට ලියූ ලිපිය පිළිබඳ විවරණ පොත් තුනක්, තීතස්ට ලියූ ලිපිය පිළිබඳ එක් පොතක්, පිලෙමොන්ට ලියූ ලිපිය පිළිබඳ එක් පොතක්, දේශනාකාරයා පිළිබඳ විවරණ පොත්, උත්පත්ති පිළිබඳ හෙබ්රෙව් ප්රශ්න පොතක්, යුදයේ ස්ථාන පිළිබඳ එක් පොතක්, හෙබ්රෙව් නම් පොතක්, ශුද්ධාත්මයාණන් පිළිබඳ ඩිඩිමස්, මම ලතින් භාෂාවට පරිවර්තනය කළ එක් පොතක්, ගීතාවලිය 10 සිට 16 දක්වා ලූක් පිළිබඳ ධර්ම දේශනා තිස් නවය, පොත් හතක්, වහල් පූජකවරයා පිළිබඳ, ආශීර්වාද ලත් හිලරියන්ගේ ජීවිතය. මා නව ගිවිසුම ග්රීක භාෂාවෙන් පරිවර්තනය කළ අතර, හෙබ්රෙව් භාෂාවෙන් පැරණි ගිවිසුම පරිවර්තනය කළෙමි. පෝලා සහ යුස්ටෝකියම් වෙත මා කොපමණ ලිපි ලියා ඇත්දැයි මම නොදනිමි. මන්ද මම දිනපතා ලියමි. එපමණක් නොව, මීකා පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම් පොත් දෙකක්, නාහුම් පිළිබඳ එක් පොතක්, හබක්කුක් පිළිබඳ පොත් දෙකක්, ශෙපනියා පිළිබඳ එකක්, හග්ගයි පිළිබඳ එකක් සහ තවත් බොහෝ අනාගතවක්තෘවරුන් පිළිබඳ, ඒවා තවමත් අවසන් කර නොමැති අතර, තවත් බොහෝ පොත් ලියැවෙමින් පවතී.
