Eusebius, The Church History in Sinhala, book 5. Translated with permission from Paul L. Meier, Eusebius, The Church History: A New Translation with Commentary, 1999. Sinhala translation is Public Domain.
පස්වන වන පොත: බිෂොප්වරු, ලේඛන සහ වේදසාක්ෂිකයින්
මාකස් අවුරේලියස්ගේ සිට සෙප්ටිමස් සෙවේරස් දක්වා
සෝටර්, රෝමයේ රදගුරුතුමා ඔහුගේ රදගුරු පදවියේ අටවන වසරේදී මේ ජීවිතයෙන් සමුගත්තේය. ඔහුගෙන් පසුව අපෝස්තුළුවරුන්ගෙන් දොළොස්වැනියා වූ ලූතෙරස්, ඇන්ටෝනියස් වේරස් [මාකස් අවුරේලියස්] අධිරාජ්යයාගේ දාහත්වන වර්ෂයේදී රදගුරු පදවියට පත් විය. මෙම කාලයේදී, අපට එරෙහිව නොයෙකුත් ස්ථානවල පැවති හිංසා පීඩා නැවතත් දරුණු ලෙස ඇවිලී ගිය අතර, එක් පළාතක සිදුවීම්වලින් විනිශ්චය කිරීමේදී නගරවල මැරවර ප්රචණ්ඩත්වය විසින් ගණන් කළ නොහැකි වේදසාක්ෂිකයින් ඔවුන්ගේ මහිමයට ගෙන යන ලදී. Collection on Martyrs (වේදසාක්ෂිකයින්ගේ එකතුව) නම් පොතෙහි මුළු වාර්තාවම ලියා ඇති අතර, එහි වේදසාක්ෂිකයන් පිළිබඳ දන්වා ඇති බැවින්, මම වර්තමාන කෘතියට අදාළ දේ පමණක් උපුටා දක්වමි. අනෙකුත් ඉතිහාසඥයන් යුද්ධයේ ජයග්රහණ, අණ දෙන නිලධාරීන්ගේ නිර්භීත ක්රියාවන් සහ රට, පවුල සහ දේපළ වෙනුවෙන් සොල්දාදුවන් විසින් ඝාතනය කරන ලද දහස් ගණනකගේ ලෙයින් තැවරුණු සොල්දාදුවන්ගේ වීරකම් වාර්තා කිරීමට සීමා කර ඇත. ඒ වෙනුවට මගේ වාර්තාව, ආත්මයේ සාමය සඳහා කරන ලද යුද්ධ සහ එවැනි යුද්ධවලදී රටට වඩා සත්යය උදෙසා ධෛර්ය සම්පන්නව සටන් කළ මිනිසුන්, පවුලට වඩා භක්තිය වෙනුවෙන් සටන් කළ මිනිසුන් නොමැකෙන මතක සහටන් බවට පත් කරනු ඇත. එය භක්තිය උදෙසා ධෛර්ය සම්පන්න ක්රීඩක ක්රීඩිකාවන්ගේ තරග, සාතනික විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහිව ජයග්රහණවලදී ඔවුන්ගේ විඳ දරාගැනීම සහ අවසානයේ ඔවුන් දිනාගත් ඔටුනු සදාකාලික කීර්තියට පත් වනු ඇත.
ගෝල්හි (ප්රංශයේ) වේදසාක්ෂිකයෝ
1. ගෝල් යනු මෙම සිදුවීම් සඳහා ක්රීඩාංගණය ලෙස ක්රියා කළ රටයි. එහි අගනුවර වූයේ ලියොන් සහ වියානා වූ අතර, ඒ දෙක හරහා රයින් ගංගාව පුළුල්ව ගලා යයි. එහි ප්රමුඛ සභාවන් විසින් සුළු ආසියාවෙහි සභාවන්ට වේදසාක්ෂිකයින් පිළිබඳ ලියවිල්ලක් එවන ලදී. එයින් මම උපුටා දක්වන්නෙමි:
ගෝල්හි වියානා සහ ලියොන්ස්වල ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ සේවකයන් විසින් අප මෙන්ම එකම වූ ඇදහිල්ල සහ බලාපොරොත්තුව බෙදා ගන්නා ආසියාවේ සහ ෆ්රිජියාවේ සිටින අපගේ සහෝදරයන්ට ලියා එවන කාරණය නම්:
පියාණන් වන දෙවියන් වහන්සේගෙන් සහ අපගේ ස්වාමීන් වන ක්රිස්තුස් යේසුස් වහන්සේගෙන් සමාදානය, අනුග්රහය සහ මහිමය වේවා.
වෙනත් ආරම්භක ප්රකාශයන්ගෙන් පසුව, ඔවුන් තම ආඛ්යානය ආරම්භ කරන්නේ මෙසේය:
මෙහි ඇති පීඩනයේ තීව්රතාවය, ශුද්ධවන්තයන්ට එරෙහිව මිථ්යාදෘෂ්ටිකයින්ගේ දරුණු කෝපය සහ ආශීර්වාද ලත් වේදසාක්ෂිකයන්ගේ දුක් වේදනා විස්තර කිරීමට හෝ ලිවීමට හෝ නොහැකි තරම් වැඩිය. මන්ද සතුරා ඔහුගේම ආසන්න පැමිණීමේ පූර්වාදර්ශයක් ලෙස, ඔහුගේ මුළු ශක්තියෙන්ම පහර දුන්නේය. දෙවියන් වහන්සේගේ සේවකයන්ට එරෙහිව තම අනුගාමිකයන් පුහුණු කිරීමට ඔහු සෑම උපක්රමයක්ම භාවිත කළේය. එසේ කිරීම කරණකොටගෙන අප නිවෙස්වලින්, නාන කාමරවලින් සහ වෙළඳපොළවලින් බැහැර කළා පමණක් නොව, කිසිම තැනක පෙනී සිටීම පවා තහනම් කරනු ලැබිණි. එහෙත් සතුරාගේ සම්පූර්ණ ප්රහාරය තමන් වෙතට ඇදගත් ශක්තිමත්, කුලුනු වැනි මිනිසුන් යොදවමින්, එසේ ඔවුන් ක්රිස්තුස් වහන්සේ වෙතට යාමට යුහුසුළු වන්නා සේ සෑම දඬුවමක්ම විඳ දරාගත් මිනිසුන් කරණකොටගෙන, මේ කාලයේ දුක් වේදනාවන් අප තුළ එළිදරව් වන තේජස සමග සැසඳීමට තරම් සුදුසු නොවන බව ඔප්පු කරමින්, දෙවියන් වහන්සේගේ වරප්රසාදය දුර්වලයන් ගලවා ගත්තේය.1
මුලින්ම ඔවුහු මැර කල්ලියේ සම්පූර්ණ අපයෝජනය විඳ දරාගත්හ: එනම් ඝෝෂා කිරීම්, පහර දීම්, ඇදගෙන යාම්, කොල්ලකෑම්, සිරගත කිරීම්, ගල් ගැසීම් සහ කෝපයට පත් වූ සතුරන්ට එරෙහිව කරන සෑම දෙයක්ම විඳ දරාගත්හ. ඉන්පසු ඔවුන් වෙළඳපොළට ඇදගෙන ගොස් විනිශ්චය සභාව සහ නගර බලධාරීන් විසින් අධිචෝදනා ගොනු කරන ලද අතර, ඔවුන් ක්රිස්තුස් වහන්සේ අදහන බව ප්රකාශ කළ විට ආණ්ඩුකාරවරයාගේ පැමිණීම දක්වා ඔවුහු සිරගත කරන ලදහ. ඔවුන් ඔහු ඉදිරියට ගෙනැවිත් කුරිරු ලෙස සලකන ලද විට, වෙටියුස් එපගතස් (Vettius Epagathus) මැදිහත් විය. ඔහු තරුණ වියේදී වුවද, ඔහුගේ කීර්තිය වැඩිමහල්ලා වන සෙකරියස්ගේ කීර්තියට සමාන වන තරමට, ස්වාමින් වහන්සේගේ සියලු ආඥාවන් ඉතා සියුම් ලෙස පිළිපැද්දේය. දෙවියන් වහන්සේට සහ අසල්වැසියාට ප්රේමයෙන් පිරී, අපට එරෙහිව සිදු කළ අසාධාරණ විනිශ්චයේදී ඔහු කෝපයෙන් පිරී, අපේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් කතා කිරීමට සහ අප අදේවවාදීන් හෝ දුෂ්ට අය නොවන බව පෙන්වීමට අවසර ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු වැදගත් කීර්තිමත් අයෙකු වූ බැවින්, විනිශ්චය සභාව අවට සිටි අය ඝෝෂා කළහ. එසේම ආණ්ඩුකාරවරයා ඔහුගේ සාධාරණ ඉල්ලීම ප්රතික්ෂේප කළේ “ඔබ කිතුනුවෙක්ද?” යනුවෙන් අසමිනි. ඉතා පැහැදිලි ලෙස, වේටියුස් තමා කිතුනුවෙකු යයි පිළිතුරු දුන් අතර, වේදසාක්ෂිකයින් අතරට ඔහුද එක් විය. ඔහු හඳුන්වනු ලැබුවේ “ක්රිස්තියානීන්ගේ සැනසිලිදායකයා” ලෙසය. එහෙත් ඔහු තුළ සැනසිලිදායකයාණන් වහන්සේ [ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේ] සිටි අතර, ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ සැබෑ ගෝලයෙකු ලෙස සහෝදරයන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහා ඔහු තම ජීවිතය කැප කළ ප්රේමයෙන් එය පැහැදිලි වේ.
ඉතිරි වූ අය පසුව බෙදී ගිය අතර, පළමු වේදසාක්ෂිකවරු පැහැදිලිවම සහ උද්යෝගයෙන් යුතුව තම වේදසාක්ෂික මරණය ගැන ප්රකාශ කළහ. කෙසේ වෙතත්, අනෙක් අය සූදානම් නැති බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි. පුහුණුවීම්වලදී අසාර්ථක වීම නිසා ඔවුහු අරගලයේදී සමාන අය නොවූහ.
ඔවුන්ගෙන් දස දෙනෙක් ආරම්භයේ සිටම අසාර්ථක වූ බව ඔප්පු වූ අතර, ඔවුහු අපට මහත් ශෝකයක් ඇති කළහ. එසේ තවමත් අත්අඩංගුවට නොගත් අයගේ උද්යෝගය ඔවුන් විසින් මැඩපවත්වනු ලැබිණි. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන්ගේ දුක් වේදනා නොතකා, ඔවුන් වේදසාක්ෂිකයින් සමග සිටි අතර ඔවුන් හැර ගියේ නැත. ඒ වන විට අපි සියල්ලෝම ඔවුන්ගේ ක්රිස්තුස් වහන්සේ ප්රකාශ කිරීම පිළිබඳ අවිනිශ්චිතතාව නිසා පීඩා වින්දෙමු. එයට හේතු වූයේ නුදුරේදීම ලැබෙන දඬුවම ගැන බිය නිසා නොව කිසිවෙකු ඇදහිල්ලෙන් ඉවත් වී යනු ඇතැයි බිය නිසාය.
දිනෙන් දින, වටිනා අය නොකඩවම අත්අඩංගුවට ගැනීම සිදු වූ අතර, සභා දෙකේම වඩාත්ම ඵලදායී සාමාජිකයින් සියලු දෙනා එකතු කරන ලදී. අප සියලු දෙනාටම නඩු පැවරිය යුතු බවට ආණ්ඩුකාරයා විසින් නියෝග කරන ලද නිසා අපේ සමහර විජාතික සේවකයෝද අත්අඩංගුවට ගනු ලැබූහ. සාතන්ගේ උගුලට හසු වී, ශුද්ධවන්තයන් විඳින දුක් ඔවුන් දුටු නිසා වධ හිංසාවලට බියෙන්, ඔවුහු අපට බොරු චෝදනා කළහ – සොල්දාදුවන් විසින් පොලඹවන ලදුව – මිනී මස් කන මංගල්යයන් පවත්වන බවට සහ ලිංගික සංසර්ගයේ3 යෙදෙන බවට සහ අප කතා නොකළ යුතු හෝ නොසිතිය යුතු දේ සම්බන්ධයෙන් පවා චෝදනා කළහ. මේ කතා පැතිරෙද්දී මිනිස්සු තිරිසනුන් මෙන් විරුද්ධ වූහ. මීට කලින් ඥාතීන් මෙන් මධ්යස්ථ ලෙස සිටි අය පවා අපට විරුද්ධව උරණ වූහ. මෙසේ “ඔබලා මරන අය දෙවියන් වහන්සේට නමස්කාර කිරීමක් ලෙස සිතන පැය පැමිණෙන්නේය” (යොහන් 16.2) යන ස්වාමින් වහන්සේගේ ප්රකාශය ඉටු විය. අවසානයේදී, සාතන් ඔවුන් මගින් පවා දේවඅපහාස කිරීමට උත්සාහ කළ නිසා ශුද්ධ වූ වේදසාක්ෂිකවරු විස්තර කළ නොහැකි තරම් වූ දුක් වින්දහ.
මැර කල්ලියේ, ආණ්ඩුකාරවරයාගේ සහ සොල්දාදුවන්ගේ සම්පූර්ණ කෝපය වියානාහි උපස්ථායකයා වන සැන්ක්ටස්, නවක නමුත් වීර තරගකරුවෙක් වන මතුරස්, පර්ගමම්හි කිතුනුවන් අතර සැමවිටම කුලුනක් වූ අත්තාලස්, මිනිසුන් පහත් ලෙස සිතන දේ දෙවියන් වහන්සේ මහත් ගෞරවයට සුදුසු යැයි සලකන බව ක්රිස්තුස් වහන්සේ විසින් ඔප්පු කරන ලද බ්ලන්ඩිනා යන අය කෙරෙහි යොමු විය.
අප සියල්ලෝම බිය වූ අතර, ඇය තනිවම වේදසාක්ෂික මරණයට මුහුණ දෙමින් සිටියාය. ඇගේ ශාරීරික දුර්වලතාවය නිසා ක්රිස්තුස් වහන්සේ අදහන බවට ප්රකාශ කිරීමට පවා නොහැකි වන පරිදි පීඩාවට පත් වූවාය. බ්ලන්ඩිනා කොතරම් බලයකින් පිරී සිටියාද කිවහොත්, උදෑසන සිට රාත්රිය දක්වා ඇයට වධ දුන් අය වෙහෙසට පත්ව, ඇයට කිරීමට තවත් කිසිවක් ඉතිරි නොවූ නිසා ඔවුන් පරාජය වූ බව ඔවුහු පිළිගත්හ. ඇගේ මුළු සිරුරම කැඩී බිඳී තුවාල වී තිබූ බැවින්, ඇය තවමත් ජීවතුන් අතර සිටින බව දැකීම ඔවුන් මවිතයට පත් කළේය. වධ හිංසාවලින් ඕනෑම එකක් ජීවිතය අවසන් කිරීමට ප්රමාණවත් වනවා මෙන්ම එයම ඔවුන්ගේ අනුප්රාප්තිකයන් වර්ධනය වීමට හේතු වන බව ඔවුහු කියා සිටියහ. එහෙත් මෙම ආශීර්වාද ලත් කාන්තාව, උතුම් මලල ක්රීඩිකාවක මෙන්, ඇදහිල්ල ප්රකාශ කරන අතරතුර ශක්තිය ලබාගෙන, “මම කිතුනුවෙක්මි, අප අතර නපුරු කිසිවක් සිදු නොවේ” යැයි පවසමින් ඇගේ දුක් වේදනාවලට සහනයක් ලබා ගත්තාය.
සැන්ක්ටස්ද අධිමානුෂික ධෛර්යයෙන් යුක්තව සියලු කුරිරුකම් විඳ දරාගත්තේය. ඔහුගෙන් යම් වරදක් සිදු වීමට පෙලඹවීම උදෙසා දුෂ්ටයන් නොනවත්වාම වධ හිංසා කළද, ඔහු එසේ කිරීමට දැඩි ලෙස විරුද්ධ වූවා පමණක් නොව ඔහුගේම නම, ජාතිය, ඔහු උපන් නගරය හෝ ඔහු වහලෙකු හෝ නිදහස් අයෙකුද යන්න පැවසීම පවා ප්රතික්ෂේප කළේය.
එහෙත් ඔහුගෙන් අසන ලද සෑම ප්රශ්නයකටම ලතින් භාෂාවෙන් “මම ක්රිස්තියානි අයෙක්මි” යනුවෙන් පිළිතුරු දුන්නේය. එබැවින් ආණ්ඩුකාරයා සහ වධකයෝ ඔහුට වැඩි වැඩියෙන් වධ හිංසා කිරීමට උත්සුක වූ අතර, සියල්ලම අසාර්ථක වූ විට, අවසානයේ ගිනියම් රත් වූ පිත්තල ඔහුගේ සිරුරේ වඩාත් සියුම් කොටස්වලට තබා තද කළහ. මේවා ඇවිලෙමින් තිබුණත්, ක්රිස්තුස් වහන්සේගෙන් ගලා එන ජීවන වතුරෙන් නැවුම් වූ ඔහු තම ඇදහලිල ප්රකාශ කිරීමේ ස්ථිරව සිටියේය. ඔහුගේ ශරීරය ඔහු විඳි වධ හිංසාවට සාක්ෂියක් විය: ලොම් කපා දැමූ බැටළුවෙකු රත් වූ යකඩ රෝලක් උඩින් ගෙන ගිය කලක මෙන් මනුෂ්ය හැඩයෙන් යුත් ඒ සියල්ල එකම තුවාලයක් විය. එහෙත්, ක්රිස්තුස් වහන්සේ එම ශරීරය තුළ විරුද්ධවාදියා පරාජය කර දමා පියාණන් වහන්සේගේ ප්රේමය ඇති ස්ථානයේ බිය වීමට කිසිවක් නැති බවත් ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ මහිමය ඇති තැන තුවාල වීමට කිසිවක් නැති බවත් පෙන්වීය.
දින කිහිපයකට පසුව, දුෂ්ටයා නැවතත් වේදසාක්ෂිකයාට එම වධ හිංසාම පැමිණෙව්වේය. එහිදී ඔහුගේ ශරීරය ඉදිමී දැවිල්ල සහිතව තිබූ බැවින් – ඔහුට අතකින් අල්ලනු ලැබීම පවා දරාගත නොහැකි බැවින් – නැතිනම් ඔහු වධ හිංසා විඳ මිය යාමෙන් සෙසු අය බිය වනු ඇතැයි උපකල්පනය කළහ. එහෙත් එවැනි කිසිවක් සිදු නොවීය: සියලු විශ්වාසයන් ඉක්මවා, ඔහුගේ ශරීරය මෙම නව වධ හිංසා මගින් සෘජු කරවන ලද අතර, ඔහුගේ පැරණි පෙනුම නැවත ලබාගත් අතර, ඔහුගේ අත් පා භාවිතයට හැකි පරිදි පත් විය. ක්රිස්තුන් වහන්සේගේ අනුග්රහය වරප්රසාදය නිසා, ඔහුගේ දෙවන වධ විඳීම වධයක් නොව සුවයක් බවට පත් විය.
(ක්රිස්තුස් වහන්සේ) ප්රතික්ෂේප කළ අයගෙන් කෙනෙකු වන බිබ්ලිස්ද, යක්ෂයා (බිඳෙන සුලු හා කැඩුණු යැයි උපකල්පනය කරන ලද) ඇයට අප ගැන නපුරු දේ පැවසීමට බල කිරීමෙන් වධ හිංසා පැමිණවීම සිදු කළේය. එහිදී ඔහු දැනටමත් ඇය ගිල දමා ඇතැයි උපකල්පනය කර ඇය දේව අපහාස කිරීමෙන්ද අපකීර්තියට පත් කිරීමට බලාපොරොත්තු විය. එහෙත් ඇය ඒ සෑම එකකින්ම නැවතත් යථා තත්වයට පැමිණ, ගැඹුරු නින්දකින් අවදි වූවාක් මෙන්, සදාකාලික නිරයේ ඇති දේ තාවකාලික දඬුවම තුළින් මතක් කරමින් ඇය දේවඅපහාස කරන්නන්ට විරුද්ධ වූවාය: “අතාර්කික සතුන්ගේ ලේ කෑමට පවා අවසර නැති එවැනි මිනිසුන් ළමයින් කන්නේ කෙසේද?” එතැන් සිට ඇය කිතුනුවෙකු බව ප්රකාශ කර වේදසාක්ෂිකයින් ලෙස දිවි පිදූවන් අතරට එක් වූවාය.
ආශීර්වාද ලත් ශුද්ධවන්තයන්ගේ නොපසුබට උත්සාහයෙන් ක්රිස්තුස් වහන්සේ විසින් කුරිරු වධ හිංසා ජයගනු ලැබීමෙන් පසුව, යක්ෂයා වෙනත් උපක්රම පිළිබඳ සිතුවේය: යක්ෂයාගෙන් පිරී අපිරිසිදු ස්ථානවල හා අඳුරේ සිර කිරීම, පස්වන සිදුර දක්වා පාද දඬු කඳේ ගැසීම සහ කෝපයට පත් ජේලර්වරුන් සිරකරුවන්ට කරන වෙනත් කුරිරුකම් ආදිය සිරකරුවන් වෙත පමුණුවණු ලැබිණි. අනුව, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් සිරගෙදරදී ගෙල සිර කර මරන ලදහ. අනෙක් අය ඉතාම කුරිරු ආකාරයෙන් වධ හිංසාවට ලක් කරන ලදී. එසේ ඔවුන්ට ජීවත් වීමට නොහැකි බව පෙනුණද, ඔවුහු එසේ ජීවත් වූහ. එසේ ඔවුහු මිනිසුන්ගේ උපකාරය අහිමි වූ නමුත්, ඉතිරි අය දිරිමත් කිරීම සඳහා ස්වාමින් වහන්සේ විසින් ශක්තිමත් කරන ලදහ. එහෙත්, මෑතකදී අත්අඩංගුවට පත් වූ, වධහිංසාවලට ලක් වී පුරුදු නැති තරුණ අය, සිරගත කිරීමේදී සිදු වූ වධ හිංසා දරාගත නොහැකිව සිරගෙදරදී මිය ගියහ.
ලියොන්හි රදගුරු ආශීර්වාද ලත් පෝතිනස්, වයස අවුරුදු අනූවකට වඩා වැඩි අයෙකු වූ අතර ශාරීරිකව දුර්වල අයෙකු විය. ඔහුට හුස්ම ගැනීම ඉතා අපහසු වූ නමුත් වේදසාක්ෂිකයෙකු ලෙස මිය යාම සඳහා වූ ඔහුගේ උද්යෝගයෙන් ඔහු ශක්තිමත් විය. ඔහු ප්රාදේශීය බලධාරීන් ඇතුළු සොල්දාදුවන් විසින් විනිශ්චය සභාව ඉදිරියට ඇදගෙන යන ලදී. එහිදී ජනතාව ඔහු ක්රිස්තුස් වහන්සේම වූවාක් මෙන් මහ හඬින් ඝෝෂා කළහ. එහෙත් ඔහු උතුම් සාක්ෂියක් ලබා දුන්නේය. “කිතුනුවන්ගේ දෙවියා කවුරුන්ද” යනුවෙන් ආණ්ඩුකාරයා ඔහුගෙන් ඇසූ විට, ඔහු පිළිතුරු දෙමින් මෙසේ කීවේය. “ඔබ සුදුසු නම්, ඔබ එය දැන ගනු ඇත.” එවිට ඔහු අනුකම්පා විරහිතව ඇදගෙන ගොස්, ඔහුගේ වයසට පවා ගරු නොකර දෑතින් සහ පාදවලින් පහර දුන් අතර, ඔවුන් සියලු දෙනා තම දෙවිවරුන්ගෙන් පළිගන්නවා යැයි සිතමින් දුරින් සිටි අය ඔහුට අතට අසු වූ ඕනෑම දෙයකින් ඔහුට පහර දුන්හ. යන්තම් හුස්ම ගනිමින් සිටි ඔහු හිරගෙදරට දමනු ලැබ දින දෙකකට පසුව මිය ගියේය.
ඉන්පසුව ලෝකයේ පාලනයේ දෙවියන් වහන්සේගේ නියෝගය ඉටු වූ කාලපරිච්ඡේදයක් ඇති වූ අතර, යේසුස් වහන්සේගේ අසීමිත දයාව දුර්ලභ ආකාරයකින් එළිදරව් විය. එහෙත් එය ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ දක්ෂතාවයෙන් ඔබ්බට නොවේ. පළමුවෙන් අත්අඩංගුවට ගැනීම්වලදී උන් වහන්සේ ප්රතික්ෂේප කළ අය, ඔවුන් එසේ ප්රතික්ෂේප කළද, අනෙක් අය සමග සිරගත කරන ලදී. එසේම ඔවුන් ක්රිස්තියානීන් යැයි ප්රකාශ කළ අය අමතර චෝදනා නොමැතිව ක්රිස්තියානීන් ලෙස සිරගත කරන ලදී. අනෙක් අයටද මිනීමරුවන් ලෙස වැරදි ලෙස චෝදනා කර දෙගුණයකින් දඬුවම් නියම කරන ලදී. පළමු සඳහන් කළ අයගේ එනම් ක්රිස්තියානී අය යයි ප්රකාශ කළ අයගේ බර ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ පොරොන්දු පිළිබඳ බලාපොරොත්තුවෙන් සැහැල්ලු විය. එහෙත් පසුව සඳහන් කරන ලද ක්රිස්තුස් වහන්සේ ප්රතික්ෂේප කළ අය ඔවුන්ගේ හෘදය සාක්ෂියෙන් වද හිංසාවලට ලක් වූ බව ඔවුන්ගේ මුහුණුවල පෙනුමෙන් පැහැදිලි විය. ඇදහිලිවන්තයෝ ප්රීතිමත් සිනහවකින්, තේජසකින් සහ කරුණාවකින්, ඔවුන්ගේ දම්වැල් ආභරණ ලෙස පැලඳගෙන ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ මිහිරි සුවඳින් සුවඳවත් කරනු ලැබ සිටියහ. එසේ සමහරු සිතුවේ ඔවුන් ලෞකික ආලේපන භාවිත කර ඇති බවයි. අනෙක් අය මානසික අවපීඩනයෙන්, නිහතමානීව සහ කාලකණ්ණි අය ලෙස ගත අතර, කාලකණ්ණි බියගුල්ලන් ලෙස අන්යජාතීන් විසින් සමච්චලයට ලක් කරනු ලැබූහ. ඔවුන්ට මිනීමැරුම් චෝදනා එල්ල වූ අතර තේජාන්විත හා ජීවය දෙන නාමය ඔවුන්ට අහිමි විය. මෙම දර්ශනය අනෙක් අය ශක්තිමත් කළේය: අත්අඩංගුවට ගන්නා ලද අය කිසිම පැකිලීමකින් තොරව තම ඇදහිල්ල ප්රකාශ කළ අතර යක්ෂයාගේ පෙලඹවීම් නොසලකා හැරියහ. …
මින් පසුව, පියාණන් වහන්සේට පූජා කිරීම උදෙසා එක් ඔටුන්නකට වියන ලද මල්වල විවිධ හැඩයන් සහ වර්ණයන් මෙන් සෑම වර්ගයකම වේදසාක්ෂික මරණ සිදු විය. මාතුරම්, සැන්ක්ටස්, බ්ලන්ඩිනා සහ අත්තාලස් යන අය විශේෂ මහජන ප්රදර්ශනයකදී මෘගයන් වෙත ගෙන යන ලදහ. මාතුරස් සහ සැන්ක්ටස් නැවතත් නෘත්ය ශාලාවේදී නැවතත් සැම ආකාරයකම වධ හිංසාවකටම ලක්වූයේ ඔවුන් කලින් වධ විඳ නැති ආකාරයටය. නැවතත් ඔවුන්ට කස පහර දෙන ලදී. මෘගයන් විසින් පහර දීම සහ උමතු වූ මැර කල්ලිය කුමක් ඉල්ලා සිටියද ඒ සියල්ලත් සිදු කරන ලදී. අවසානයේ ඔවුන්ගේ සිරුරු යකඩ පුටුවට සවි කරන ලද අතර ඉන් එම සිරුරු පිලිස්සී මහත් දුර්ගන්ධයක් ඇති විය. එයට පසුවත් ඔවුන්ගේ වධ හිංසාවන් නතර වූයේ නැත. එහෙත් උමතුවෙන් ඔවුහු වේදසාක්ෂිකයන්ගේ ප්රතිරෝධය අභිබවා යාමට උත්සාහ කළහ. එහෙත් ඔහු ආරම්භයේ සිටම කළ ඇදහිල්ලේ ප්රකාශය හැරුණුකොට එයට වඩා වැඩි දෙයක් ඔවුන්ට සැන්ක්ටස්ගෙන් ලැබුණේ නැත.
ඔවුන්ගේ දිගු කටුක දුක් විඳීමෙන් පසුව, දවස පුරාම විවිධ ග්ලැඩියේටර් තරග සඳහා ආදේශක ලෙස සේවය කර ඔවුහු අවසානයේ පූජා කරන ලදහ. කෙසේ වෙතත්, බ්ලන්ඩිනා කනුවක එල්ලා නිදහස් කරන ලද වන මෘගයන්ට ආහාර ලෙස පිරිනමන ලදී. ඇය කුරුසියක හැඩයෙන් එල්ලී සිටින බව පෙනී ගිය අතර, ඇයගේ නිරන්තර යාච්ඤාවන් මගින් සෙසු වින්දිතයෝ ආනුභාවය ලැබූහ. එසේ තම සහෝදරියගේ ස්වරූපයෙන් කුරුසියේ ඇණ ගසනු ලැබූ තැනැන් වහන්සේ දුටු ඇගේ සෙසු වින්දිතයින්ට, ක්රිස්තුස් වහන්සේ වෙනුවෙන් දුක් විඳින සියල්ලන්ට ජීවමාන දෙවියන් වහන්සේ සමග සදාකාලික සහභාගිකමක් ඇති බව ඒත්තු ගැන්වීමට මහත් ආනුභාවයක් ඇති විය. කිසිම සතෙකු ඇය ස්පර්ශ නොකරන විට, ඇය එම බාල්කයෙන් බස්සවන ලදුව නැවත සිරගෙදරට ගෙන යන ලදී. එසේ කළේ තවත් පීඩාවකට වෙන් කර තැබීම උදෙසාය. එමගින් ඇගේ ජයග්රහණය කරණකොටගෙන සහෝදරයන් ධෛර්යවත් කරනු ලැබුවේය. කුඩා, දුර්වල සහ පිළිකුල් සහගත, ඇය ශ්රේෂ්ඨ, අනභිභවනීය ශූරයා වන ක්රිස්තුස් වහන්සේ පැලඳගන සිටියාය.
අත්තලස් සමූහයා හොඳින් දැනගෙන සිටි අයෙකු වූ බැවින් ඉතා මහත් හඬින් ඔහු ඉල්ලා සිටියහ. ඔහු කිතුනු හික්මවීම ගැන හොඳින් පුහුණු වූ සහ සත්යය පිළිබඳ නිරන්තර සාක්ෂිකරුවෙකු ලෙස පැහැදිලි හෘදය සාක්ෂියක් ඇති සූදානම් තරගකරුවෙකු ලෙස එහි ඇතුළු විය. “මේ අත්තලස්, කිතුනුවෙක්,” යනුවෙන් ලතින් භාෂාවෙන් ලියා තිබූ පුවරුවක් ඔහුට ඉදිරියෙන් ගෙන යමින් නෘත්යාගාරය වටේ ගෙන යන ලදී. ජනතාව ඔහුට විරුද්ධව උමතුවෙන් කෑ ගැසූහ. එහෙත් ඔහු රෝම ජාතිකයෙකු බව දැනගත් ආණ්ඩුකාරවරයා, ඔහු අධිරාජ්යයාට ලියා පිළිතුරක් බලාපොරොත්තුවෙන් අනෙක් අය සමග ඔහුට නැවත සිරගෙට ගෙන යන ලෙස නියෝග කළේය.
ඔවුන්ගේ විවේක කාලය නිෂ්ඵල නොවීය. ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ දයාව ඔවුන්ගේ විඳ දරාගැනීම තුළින් එළිදරව් වූ අතර, ජීවතුන් අතර සිටින අයගෙන් මළවුන් නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කරනු ලැබිණි. වේදසාක්ෂික මරණය විඳීමට අසමත් වූ අයට වේදසාක්ෂිකයෝ දයාව දැක්වූහ. ඔවුන් තුළින් මිය ගිය අයගෙන් බහුතරයක් නැවත ඉපදී, ක්රිස්තුස් වහන්සේ කෙරෙහි ඇදහිල්ල ප්රකාශ කිරීමට ඉගෙන ගත් අතර, ඔවුහු නැවත ආණ්ඩුකාරවරයාගේ ප්රශ්න කිරීම සඳහා විනිශ්චය සභාව ඉදිරියට ගෙන යන ලදහ. මන්ද සීසර් [මාකස් අවුරේලියස්] ඔවුන්ට මරණය දක්වා වධ හිංසාවට ලක් කළ යුතු බවත්, එහෙත් ඔවුන් ඇදහිල්ල ප්රතික්ෂේප කළහොත් ඔවුන් නිදහස් කළ යුතු බවත් ලියා තිබූ නිසාය. අතිවිශාල අන්යජාතික පිරිසක් සහභාගී වූ ප්රාදේශීය උත්සවයක් ආරම්භයේදී, ආණ්ඩුකාරවරයා ඔවුන් විනිශ්චය සභාව වෙත ගෙන ගිය අතර, සමූහයා සඳහා ආශීර්වාද ලත් මිනිසුන්ගෙන් සංදර්ශනයක් පැවැත්වීය. ඔවුන් නැවත පරීක්ෂා කර බැලූ ඔහු රෝම පුරවැසිභාවය ඇති බව පෙනෙන සියල්ලන්ගේ හිස ගසා දමා ඉතිරි සියල්ලන් මෘගයන් වෙත යැවීය. අන්ය ජාතීන්ගේ අපේක්ෂාවට පටහැනිව, කලින් ක්රිස්තුස් වහන්සේ ප්රතික්ෂේප කළ එහෙත් දැන් උන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇදහිල්ල ප්රකාශ කළ අය විසින් ක්රිස්තුස් වහන්සේ බොහෝ සෙයින් මහිමයට පත් කරන ලදී. මන්ද ඔවුන් නිදහස් කිරීමේ අදහසින් ඔවුන් තනි තනිව පරීක්ෂා කරන ලද නමුත් ඔවුහු ඇදහිල්ල ප්රකාශ කර වේදසාක්ෂිකයන් ලෙස දිවි පිදූවන්ගේ ගණනට එක් වූහ. එයට අමතරව කිසිදාක ඇදහිල්ලක් නොතිබූ හෝ දේව බියක් නොතිබූ සහ ඔවුන්ගේ හැසිරීමෙන් මාර්ගයට (කිතුනුවන්ට) අපහාස කළ පිටස්තර පුද්ගලයන්ද – විනාශයේ පුත්රයන්ද සිටි අතර, එසේ වූවත් අනෙක් සියල්ලෝම සභාවට එකතු කරන ලදහ.
ඔවුන්ද පරීක්ෂා කරනු ලබන අතරතුර, උපතින් ෆ්රිජියන් ජාතිකයෙකු සහ වෘත්තියෙන් වෛද්යවරයෙකු වූ වසර ගණනාවක් ගෝල්හි ජීවත් වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් නමැත්තෙක් විය. ඔහු දෙවියන් වහන්සේට ප්රේම කිරීම සහ කථාවේ නිර්භීතකම නිසා ප්රසිද්ධියට පත් වූ අයෙකු වූ අතර, විනිශ්චය සභාව අසල සිටිමින් ක්රිස්තුස් වහන්සේ කෙරෙහි ඇදහිල්ල ප්රකාශ කරන ලෙස අභිනයෙන් ඔවුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු ප්රසූත වේදනාවෙන් සිටින කෙනෙකු මෙන් විනිශ්චය මණ්ඩලය වටේ සිටි අයට පෙනුණි. එහෙත් ඇදහිල්ල ප්රතික්ෂේප කළ අය නැවතත් වරක් ඇදහිල්ල ප්රකාශ කරන්නන් වීම ගැන කෝපයට පත් සමූහයා, ඇලෙක්සැන්ඩර් එයට වගකිව යුතු තැනැත්තා බවට මොර ගැසූහ. ආණ්ඩුකාරවරයා ඔහු කැඳවා ඔහු කවුරුන්දැයි විමසීය. “කිතුනුවෙක්” යැයි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. එවිට, ඔහු [ආණ්ඩුකාරයා] කෝපයට පත් වී ඔහු මෘගයන්ට දැමීමට දඬුවම් නියම කළේය.
ඊළඟ දවසේ ඔහු [ඇලෙක්සැන්ඩර්] අත්තාලස් සමග නෘත්යාගාරයට ඇතුළු වූ අතර, ආණ්ඩුකාරයා, මැර පිරිස සතුටු කිරීම උදෙසා මෘගයන්ට නැවතත් කෑමට දුන්නේය. වධ හිංසා පැමිණවීමේ සියලු උපක්රම දරාගෙන අවසානයේ ඔවුහූ පූජා කරනු ලැබූහ. ඇලෙක්සැන්ඩර් කිසිම හඬක් නොනගා, තම හදවතෙන් දෙවියන් වහන්සේ සමග සන්නිවේදනය කරන අතර, අත්තාලස්, ශරීරයෙන් දුගඳ හමන යකඩ පුටුවේ පිලිස්සෙමින් සිටින විට, ලතින් භාෂාවෙන් සමූහයාට මෙසේ පැවසීය: “බලන්න! ඔබයි මිනිසුන් කන එක කරන්නේ! අපි මිනිසුන් කන්නේවත් කිසිම අපරාධයක් කරන්නේවත් නැහැ!” දෙවියන් වහන්සේගේ නම කුමක්දැයි ඔහුගෙන් ඇසූ විට “මිනිසෙකුට මෙන් දෙවියන් වහන්සේට නමක් නැත” යනුවෙන් ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය.
මේ සියල්ලට අමතරව, ක්රීඩාවල අවසාන දිනයේ බ්ලන්ඩිනා නැවතත් වයස අවුරුදු පහළොවක පමණ පිරිමි දරුවෙකු වූ පොන්ටිකස් සමග ගෙන එන ලදී. සෑම දිනකදීම වධහිංසා පැමිණවීම නැරඹීමට ඔවුන් රැගෙන යන ලද අතර පිළිමවල නමින් දිවුරන ලෙස ඔවුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටින ලදී. ඔවුන් ස්ථිර වශයෙන්ම එය ප්රතික්ෂේප කිරීම නිසා කෝපයට පත් ඔවුන් පිරිමි ළමයාගේ යෞවනත්වය ගැන කිසිදු අනුකම්පාවක් හෝ කාන්තාව කෙරෙහි ගෞරවයක් නොපෙන්වා සෑම ආකාරයේම වධ හිංසාවලට ලක් කළහ. පොන්ටිකස් ක්රිස්තුස් වහන්සේ තුළ ඔහුගේ සහෝදරිය විසින් වඩාත් නිසැක කරන ලද අතර ඔහු තම ආත්මය අත්හරින තුරු නිර්භීතව සෑම භීතියක්ම විඳ දරාගත්තේය. අවසාන වශයෙන්, භාග්යවත් බ්ලන්ඩිනා, තම දරුවන් සනසා, රජතුමා වෙත ජයග්රාහී ලෙස පිටත් කළ උතුම් මවක මෙන්, මංගල භෝජන සංග්රහයකට ආරාධනා ලැබුවාක් මෙන් තමාගේම නික්මයාම ගැන සතුටු වූවාය. කස පහර දී, මෘගයන් වෙත හෙළනු ලැබ, දඬු කඳේ ගසනු ලැබීමෙන් පසුව, ඇය අවසානයේ දැලකට දමා ගොනෙකු වෙත විසි කරන ලදී. ක්රිස්තුස් වහන්සේ කෙරෙහි ඇදහිල්ල තුළින් තත්වයන්ට වෙනස්ව, ඇය පූජා කරනු ලැබීමට පෙර ටික වේලාවක් සත්වයා විසින් ඒ මේ අත විසි කරන ලදී. මීට පෙර කිසි දිනෙක කාන්තාවක මෙතරම් දිගු කාලයක් මේ තරම් දුක් වේදනා විඳ නැති බව විජාතීහු පිළිගත්හ.
ඔවුන්ගේ උමතු කෲරත්වය තෘප්තිමත් කිරීමට මෙය පවා ප්රමාණවත් නොවීය. (සාතන් විසින් කරන ලද) ප්රහාරයෙන්, සිරගෙදරදී ගෙල සිරකර මරන ලද අය ඔවුහු බල්ලන්ට දැමුවෝය. අප ඔවුන්ට නොසලකන බව දිවා රෑ බලා සිටියෝය. ඉන්පසු ඔවුහු මෘගයන් විසින් ඉතිරි කරන ලද දේහ කොටස් ඉවතට විසි කර ගිනි තැබූ අතර, හමුදා භටයෙක් ඉතිරි අයගේ හිස් සහ කඳන් දෙස දින ගණනාවක් බලා සිටි අතර, ඒවා භූමදාන කිරීම ප්රතික්ෂේප කළේය. සමහරු ඔවුන්ට විරුද්ධව දත්මිටි කෑහ. තවත් සමහරු සිනාසෙමින් විහිළු කළහ. ඔවුන්ගේ සතුරන්ට දඬුවම් කිරීම නිසා ඔවුන්ගේ පිළිම මහිමයට පත් කළහ. වඩා මධ්යස්ථ, සුළු අනුකම්පාවකින් යුතුව, “ඔවුන්ගේ දෙවියන් කොහෙද?” සහ “ඔවුන් තමන්ගේ ජීවිතයට වඩා කැමති වූ, තම දිවි පිදීමට තරම් කැමති වූ ඔවුන්ගේ ආගමෙන් ඔවුන් ලබාගත්තේ කුමක්ද?” යනාදිය ඇසූහ.
කෙසේ වෙතත්, මළ සිරුරු භූමදාන කිරීමට නොහැකි වීම ගැන අපි දැඩි ශෝකයෙන් සිටියෙමු. …
දින හයක් පුරාවට ඔවුන් නිරාවරණය කරනු ලැබ අපහාස කරනු ලැබීමෙන් පසුව, වේදසාක්ෂිකයින්ගේ සිරුරු ගින්නෙන් පුලුස්සා අළු බවට පත් කර දුෂ්ටයන් විසින් ඒ අසලින් ගලා බසින රෝන් ගඟේ ගසාගෙන යන්නට සලස්වන ලදී. එසේ කිරීමෙන් ඔවුන් ගැන හෝඩුවාවක්වත් තව දුරටත් පොළොවේ නොතිබෙන්නට හැරීම ඔවුන්ට අවශ්ය විය. ඔවුන් මෙය කළේ දෙවියන් වහන්සේ පරාජය කර ඔවුන්ගේ නැවත ඉපදීම පරාජය කිරීමට මෙන්ය. ඔවුන් පැවසූ පරිදි එය මෙසේය, “ඔවුන්ට නැවත නැඟිටීමක් බලාපොරොත්තුවක් නොතිබිය හැකිය. ඒ නිසා ඔවුන් අමුතු නව නිකායක් හඳුන්වා දී, වධ හිංසා නොසලකා හැර, ප්රීතියෙන් මරණය කරා ගොස් ඇත. දැන් ඔවුන් නැවත නැඟිටිනවාද සහ ඔවුන්ගේ දෙවියන් ඔවුන් බේරාගනීද යන්න අපි බලමු.”
ඉවත්ව ගිය අය පුනරුත්ථාපනය කිරීම
2. ඉහත සඳහන් කරන ලද අධිරාජ්යයා යටතේ ක්රිස්තියානි සභාවන්වලට සිදු වූයේ මෙයයි. එයින් වෙනත් පළාත්වල සිදු වූ දේ කෙනෙකුට අනුමාන කළ හැකිය. ඉහත සඳහන් කළ වේදසාක්ෂිකයන්ගේ මෘදු දයානුකම්පාව විස්තර කර ඇති එම ලේඛනයේම තවත් ප්රකාශයන් එකතු කළ යුතුය:
ඔවුන් ක්රිස්තුස් වහන්සේ අනුකරණය කිරීමට කොතරම් උද්යෝගයෙන්, ආශාවෙන් සිටියාද කිවහොත්, වරක් දෙවරක් නොව කිහිප වතාවක්ම සාක්ෂි දැරීමේ සහ මෘගයන් වෙතින්, පිලිස්සුම්, කැළැල් සහ තුවාල සහිතව නැවත නැවතත් මුළු මහිමයෙන් යුක්තව ආපසු පැමිණීමේ මහිමය වෙනුවෙන්, ඔවුහු තමන්ම වේදසාක්ෂිකයින් ලෙස හඳුන්වා නොගත්හ. එසේ තමන් හැඳින්වීමට උත්සාහ කළ කිසිවෙකුට තියුණු ලෙස තරවටු කරමින් එම නමින් ඔවුන් ඇමතීමට අපට ඉඩ දුන්නේවත් නැත. මක්නිසාද ඔවුහු වේදසාක්ෂික යන නාමය ලබා නොගෙන එම නාමය සැබෑ වේදසාක්ෂිකවරයාණන් වහන්සේ සහ මළවුන්ගෙන් නැගිටීමේ කුලුඳුලා වූ ක්රිස්තුස් වහන්සේට ප්රීතියෙන් ලබා දුන්හ. එසේම ඒ වන විටත් මරණයට පත් වී සිටි වේදසාක්ෂිකයින් ගැන ඔවුහු අපට මතක් කර දුන්හ: “ඇත්ත වශයෙන්ම ඔවුන් ක්රිස්තුස් වහන්සේ ප්රකාශ කළ ක්ෂණයකින්ම ඉහළට ඔසවාගන්නා ලද අයම වේදසාක්ෂිකවරුන්ය. අප නිහතමානීව ඇදහිල්ල ප්රකාශ කරන අය පමණි.” ඔවුහු තම ක්රියාවෙන් වේදසාක්ෂික මරණයේ බලය ඔප්පු කරමින් ඔවුන්ගේ සම්පූර්ණ වීම සඳහා යාච්ඤා කරන ලෙස කඳුළු සලමින් තම සහෝදරයන්ගෙන් අයැද සිටියහ. එහෙත් දෙවියන් වහන්සේට බියෙන් එම නාමයෙන් අමතනු ලැබීම ප්රතික්ෂේප කළහ. …
ඔවුහු සියල්ලන්ම ආරක්ෂා කළ අතර, කිසිවෙකුටත් දෝෂාරෝපණය නොකළහ. ස්තේපන් කළාක් මෙන් “ස්වාමීනි, මේ පාපය ඔවුන්ට විරුද්ධව නොතබන්න,” යනුවෙන් පවසමින් ඔවුන්ට වධ හිංසා කළ අය වෙනුවෙන් ඔවුහු යාච්ඤා කළහ (ක්රියා 7.60). තමාට ගල් ගසන අය වෙනුවෙන් ඔහු යාච්ඤා කළේ නම්, සහෝදරයන් වෙනුවෙන් ඊට කොපමණ වැඩියෙන් ඔහු යාච්ඤා කරයිද?
ඔවුන්ගේ ලොකුම අරගලය වූයේ මෙයයි. එනම් මෘගයා ගිල දැමුවා යැයි සිතූ අය හුස්ම ගැනීමට අපහසුතාවය නිසා නැවතත් වමාරා දැමීමයි. ඔවුන් වැටී ගිය අය ගැන පුරසාරම් දොඩන්නේ නැත. එහෙත් ඔවුන් වෙනුවෙන් පියාණන් වහන්සේට කඳුළු වගුරුවමින් ඔවුන්ගේ ජීවිතය ඉල්ලා යාච්ඤා කළහ. උන් වහන්සේ එය ඔවුන්ට දුන් සේක. මෙය ඔවුහු ජයග්රාහී ලෙස ඔවුන් දෙවියන් වහන්සේ වෙත යාමට පෙර, ඔවුන් වෙත ප්රීතිය, සාමය, එකමුතු බව සහ ප්රේමය තබා යමින් ඔවුන්ගේ අසල්වාසීන් අතර බෙදාහදා ගත්හ.
පසුකාලීනව ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ සාමාජිකයන්ට කුරිරු ලෙස ක්රියා කළ අයගේ අමනුෂ්ය සහ අනුකම්පා විරහිත ස්වභාවය සලකා බැලීමේදී, අනුග්රහයෙන් වැටී සිටි තම සහෝදරයන් කෙරෙහි එම ආශීර්වාද ලත් අයගේ ප්රේමය සම්බන්ධයෙන් මෙම උපුටා දැක්වීම ප්රමාණවත් වේවා.
වේදසාක්ෂික අත්තාලස් වෙත වූ එළිදරව්ව
3. මෙම වේදසාක්ෂිකයින්ගේ එම වාර්තාවටම තවත් මතක සටහන් සහිත කතාවක් ඇතුළත් වේ. ඔවුන් අතර ඉතා අල්පේච්ඡ ජීවිතයක් ගත කළ එක්තරා ඇල්සිබේඩ්ස් නමැත්තෙක්, පාන් සහ ජලය හැරුණුකොට අන් සියල්ල ප්රතික්ෂේප කළේය. එහෙත් ඔහුගේ නෘත්යශාලාවේ වූ ඔහුගේ පළමුවන තරගයෙන් පසුව, දෙවියන් වහන්සේ විසින් නිර්මාණය කරන ලද දේ භාවිත කිරීමට අපොහොසත් වීම සහ අන් අයට පැකිළීම උදෙසා ඇල්සිබේඩ්ස් හොඳින් ක්රියා නොකරන බව අත්තාලස්ට එළිදරව් විය. ඇල්සිබේඩ්ස්ට මේ ගැන ඒත්තු ගන්වන ලද අතර, ඔහු සෑම දෙයක්ම නිදහසේ අනුභව කිරීමට පටන්ගෙන දෙවියන් වහන්සේට ඒ පිළිබඳ ස්තූති කළේය.
මේ කාලය පමණ වන විට පිරිගියේ මොන්ටානස්, ඇල්සිබේඩ්ස් තියෝඩෝටස් සහ ඔවුන්ගේ අනුගාමිකයෝ අනාවැකි සඳහා කීර්තියක් අත්කර ගැනීමට පටන් ගත්හ. මන්ද දෙවියන් වහන්සේගේ තවත් බොහෝ ආශ්චර්යවත් දීමනා, විවිධ සභාවල තවමත් ක්රියාත්මක වෙමින් පවතින බැවින්, ඔවුන්ද අනාගතවක්තෘවරුන් යැයි උපකල්පනය කිරීමට බොහෝ දෙනෙක් පෙලඹුණහ. ඔවුන් ගැන මතභේදයක් ඇති වූ විට, ගෝල්හි සහෝදරයෝ නැවතත් ප්රශ්නය සම්බන්ධයෙන් ඔවුන්ගේම ප්රවේශම් සහගත හා සාධම්මික සාම්ප්රදායික විනිශ්චයක් ලබා දුන් අතර, ඔවුන් අතර වේදසාක්ෂිකයින් ලෙස සම්පූර්ණත්වයට පත් වූ වේදසාක්ෂිකයින්ගේ ලිපි, සභාවල සාමයේ තානාපතිවරුන් විසින් ඔවුන් තවදුරටත් සිරගතව සිටියදී ආසියාවේ සහ පිරිගියේ සිටින ඔවුන්ගේ සහෝදරයන්ට සහ එවකට රෝමයේ රදගුරු ලූතෙරස් හට ලියූ හසුන් ලබා දෙන ලදී.
වේදසාක්ෂිකයින් ඉරනේයස්ට ප්රශංසා කරයි
4. එම වේදසාක්ෂිකයෝම විසින් දැනටමත් ලියොන්හි වැඩිමහල්ලෙකු වන ඉරනේයස් හට උණුසුම් ලෙස ප්රශංසා කරමින් රෝමයේ රදගුරු තුමාට මෙම වචන ලියා යැවූහ:
ලූතෙරස් පියතුමනි, නැවත වරක් සහ සෑම විටම, දෙවියන් වහන්සේ තුළ සුබ පැතුම්. අපි මෙම ලිපිය ඔබ වෙත ගෙන ඒම සඳහා අපගේ සහෝදරයා සහ සහකාරයා වන ඉරේනියස් වෙත භාර දී ඇත්තෙමු. ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ ගිවිසුම සඳහා උද්යෝගිමත් අයෙකු ලෙස ඔහු උසස් කොට සලකන ලෙස අපි ඔබෙන් අයදිමු. මක්නිසාද තරාතිරම මගින් ඕනෑම කෙනෙකුට ධර්මිෂ්ඨකම ලබා දිය හැකි යැයි අප සිතුවේ නම්, අපි මුලින්ම ඔහු සභාවේ වැඩිමහල්ලෙකු ලෙස නිර්දේශ කරන්නෙමු. ඔහු ඇත්තෙන්ම එවැනි අයෙකි.
මා විසින් කලින් සඳහන් කරන ලද ලේඛනයේ වේදසාක්ෂිකයින්ගේ ලැයිස්තුව පිටපත් කිරීමට අවශ්ය වේ. සමහරෙක් හිස ගසා දැමීමෙන් වේදසාක්ෂික මරණය සම්පූර්ණ කළහ. තවත් සමහරෙකු වන මෘගයන්ට ආහාර ලෙස විසි කරන ලදී, තවත් සමහරු සිරගෙදරදී මැරුම් කෑහ. එසේම ඒ කාලයේදී දිවි ගලවා ගත් ඇදහිල්ල ප්රකාශ කළ අයගේ සංඛ්යාව පිටපත් කර දැක්වීම අවශ්යද? කැමති ඕනෑම කෙනෙකුට මා පෙර කී පරිදි Collection on Martyrs (වේදසක්ෂිකයින් පිළිබඳ මගේ එකතුවේ) ඇතුළත් සම්පූර්ණ ලිපිය පහසුවෙන් කියවිය හැකිය. ඇන්ටෝනියස් (මාකස් අවුරේලියස්) යටතේ සිදු වූ සිදුවීම් එවැනි ඒවා විය.
කිතුනුවන්ගේ යාච්ඤාවන් වර්ෂාව ගෙන එයි
5. ඔහුගේ සොහොයුරා වන මාකස් අවුරේලියස් සීසර් ජර්මානුවන් සහ සර්මැටියන්වරුන් සමග සටන් කරන විට, ඔහුගේ මිනිසුන් දැඩි පිපාසවෙන් සිටි නිසා, ඔහු මහත් වූ දුෂ්කරතාවයකට පත් වූ බව පැවසේ. එහෙත් මෙලිතියානු සේනාංකයේ සෙබළු එදා සිට මේ දක්වාම ඔවුන්ගේ සතුරන් සමග අරගලවලදී තමන් ශක්තිමත් කිරීම පිළිබඳ ඇදහිල්ලෙන් යුතුව (යාච්ඤා කිරීමේ අපගේ සිරිත ලෙස) පොළොවෙහි දණ නමා දෙවියන් වහන්සේ වෙත ආයාචනා කළහ. එම දර්ශනය දැකීමෙන් පුදුමයට පත් වූ සතුරා, පිපාසයෙන් මිය යන තත්ත්වයේ සිටි සියල්ලන් ප්රබෝධවත් කරමින්, දෙවියන් වහන්සේට යාච්ඤා කළ හමුදාව වෙතට වර්ෂාව ඇද හැලෙන අතර ඔවුන්ට පළා යාමට සහ විනාශයට හේතු වූ අකුණු සැර ගැන වඩ වඩාත් පුදුමයට පත් වූහ.
මෙම කතාව පවසනු ලබන්නේ මෙම අධිරාජ්යයන්ගේ කාලය තුළ සහ අපගේම කාලය තුළ ජීවත් වූ මේ සම්බන්ධ සටහන් කර ඇති අපගේ ඇදහිල්ලෙන් බාහිර ලේඛකයින් විසිනි. අන්යජාතික කතුවරුන් මෙම විස්මිත සංසිද්ධිය වාර්තා කර ඇත. එහෙත් එය කිතුනු යාච්ඤවල ප්රතිඵලයක් ලෙස පිළිගෙන නොවේය. එහෙත් සත්යයට ප්රේම කරන අය ලෙස අපගේම ලේඛකයින් මෙම කථාංගය සරල හා ඍජු ආකාරයකින් විස්තර කර ඇත. නිදසුනක් වශයෙන්, ඇපොලිනේරියස් ප්රකාශ කරන්නේ එතැන් සිට, ප්රාතිහාර්යයට හේතු වූ යාච්ඤාවන් සිදු කළ එම හමුදා සේනාංකයට එයට ගැළපෙන නම අධිරාජ්යයා විසින් ලබා දෙන ලදුව, එම සේනාංකය ලතින් භාෂාවෙන් “ගිගුරුම් සේනාංකය (The Thundering Legion)” ලෙස හැඳින්වූ බවත්ය. එසේම මා කලින් උපුටා දැක්වූ සෙනේටය වෙත ආමන්ත්රණය කරන ලද ඔහුගේ ලතින් Defense of the Faith (ඇදහිල්ල පිළිබඳ පිළිතුරු දීම) කෘතියෙහි ටර්ටූලියන් තවදුරටත් සාක්ෂි සහිතව කතාව සනාථ කර ඇත. අධිරාජ්යයන් අතර ප්රඥාවන්තම වූ මාකස්ගේ ලිපි තවමත් අප අතර පවතින බවත්, ඒවායින් ජර්මනියේ සිටි තම හමුදාවන් වතුර නැති නිසා විනාශය කරා යමින් සිටි බවත්, එයින් ඔවුන් ආරක්ෂා වූයේ කිතුනුවන්ගේ යාච්ඤාවන් නිසා බවත්, එම නිසා අපට චෝදනා කිරීමට උත්සහා දරන කවරෙකු නමුත් මරණයට පත් කළ යුතු බව අධිරාජ්යයා නියෝග කළ බවත් ඔහු පැවසීය. ටර්ටූලියන් තවදුරටත් මෙසේ පවසයි:
දුෂ්ට, අයුක්ති සහගත සහ කුරිරු මිනිසුන් අපට පමණක් එරෙහිව ක්රියාත්මක කරන නීති කුමන ආකාරයේ ඒවාද? වෙස්පේසියන් යුදෙව්වන් යටත් කර ගත්තද ඒවා බලාත්මක කළේ නැත. ට්රාජන් ඒවා අර්ධ වශයෙන් පැවැත්වූ නමුත් කිතුනුවන් සොයා ගොස් පීඩා කිරීම තහනම් කළේය. හේඩ්රියන්, අබිරහස්මය සෑම දෙයක් ගැනම කුතුහලයෙන් සිටියද, කිසි විටෙකත් ඒවා අනුමත කළේ නැත. පයස්ද ඔහුගේ නමට ගැළපෙන අයුරින් ඒවා ක්රියාත්මක කළේ නැත.
මෙම කරුණු සම්බන්ධයෙන් සෑම කෙනෙකුම තමාගේම මතය දැරීමට හැකිය. මා තව දුරටත් සිදු වූ සිදුවීම් වෙත යා යුතුය.
රෝමයේ රදගුරුවරු
පොතිනස් වයස අවුරුදු අනූවේදී ගෝල් දේශයේදී වේදසාක්ෂිකයෙකු ලෙස මරණය සම්පූර්ණත්වයට පත් වීමෙන් පසුව, ඉරනේයස් ලියොන්හි රදගුරුවරයා බවට පත් විය. ඔහුගේ මුල්කාලීන තරුණ අවධියේදී ඔහු පොලිකාප්ට සවන් දුන් බව අපට පවසා ඇත. ඔහුගේ Against Heresies (මිථ්යාදෘෂ්ටීන්ට එරෙහිව ලියනලද) 3 වන පොතේ, ඔහු ලූතෙරස් දක්වා වූ රෝමයේ රදගුරුවරුන්ගේ අනුප්රාප්තිය ලැයිස්තුගත කර ඇත. මා දැන් විස්තර කරන කාල පරිච්ඡේදය අයත් වන්නේ ඒ සමයටය. ඉරනේයස් එහි මෙසේද ලිවීය:
6. ආශීර්වාද ලත් අපෝස්තුළුවරුන් සභාව පිහිටුවා ගොඩනඟන විට, ඔවුහු රදගුරු පදවිය පාවුල් විසින් තිමෝති හට (2 තිමෝති 4:21) ලියන ලද ලිපියේ සඳහන් කර ඇති ලිනස්ට ප්රදානය කළහ. ඔහුගෙන් පසුව ඇනෙන්ක්ලෙටස් සහ ඔහුගෙන් පසුව අපෝස්තුළුවරුන්ගෙන් පසුව තුන්වන ස්ථානයට ක්ලෙමන්ට් රදගුරු පදවියට පත් විය. ඔහු ආශීර්වාද ලත් අපෝස්තුළුවරුන් දැක ඔවුන් හා සමග කතා කළ අයෙකු වූ අතර, ඔවුන්ගේ ඉගැන්වීම් තවමත් ඔහුගේ කන්වල නාද වේ. ඔහු පමණක් නොව, අපෝස්තුළුවරුන් විසින් උගන්වන ලද අය බොහෝ දෙනෙක් ඒ වන විටත් ජීවතුන් අතර සිටියහ. ක්ලෙමන්ට්ගේ කාලයේදී, කොරින්තියේ කිතුනුවන් අතර විශාල ආරවුලක් ඇති වූ අතර, රෝමයේ සභාව කොරින්තිවරුන් සාමයෙන් එක්සිත් කරමින්, ඔවුන්ගේ ඇදහිල්ල අලුත් කරමින් සහ මෑතකදී අපෝස්තුළුවරුන්ගෙන් ලැබුණු සම්ප්රදායට අනුව ප්රබල ලිපියක් යවන ලදී…
ක්ලෙමන්ට්ගෙන් පසුව එවරේටස් අනුප්රාප්තිකයා ලෙස පත් විය. ඔහු ඇලෙක්සැන්ඩර් එවරේටස් නම් වේ. ඔහුට පසුව සිස්ටස් පත් කරන ලදී. ඔහු අපෝස්තුළුවරුන්ගෙන් පසුව හයවැන්නා විය. ඔහුට පසුව ටෙලෙස්ෆෝරස් පත් විය. ඔහුද තේජාන්විත ලෙස වේදසාක්ෂිකයෙකු ලෙස දිවි පිදීය. ඔහුට පසුව හයිජිනස් සහ ඔහුගෙන් පසුව පයස් සහ ඔහුට පසුව ඇනිසීටස් යන අය පත් වූහ. ඇනිසීටස්ගෙන් පසුව සෝටර් අනුප්රාප්තිකයා ලෙස පත් වූ අතර දැන්, අපෝස්තුළුවරුන්ගෙන් පසුව දොළොස්වන ස්ථානයේ, ලූතෙරස් රදගුරුවරයා වේ. සභාවේ අපෝස්තලික සම්ප්රදාය සහ සත්යය දේශනා කිරීම අප වෙත ළඟා වී ඇත්තේ එකම අනුපිළිවෙළට සහ ඉගැන්වීමට අනුවය.
ආශ්චර්යවත් බලයන් දිගටම ක්රියාත්මක වීම
7. ඉරනේයස් මෙම කරුණු Refutation and Overthrow of Knowledge Falsely So-Called (බොරු ඊනියා දැනුම ප්රතික්ෂේප කිරීම සහ පෙරළා දැමීම) යන ග්රන්ථ පහකින් විස්තර කරයි. එහි දෙවන පොතේ ඔහු පෙන්නුම් කරන්නේ දිව්යමය හා ආශ්චර්යවත් බලය සමහර සභාවල ඔහුගේ කාලය දක්වාම පැවති බවයි:
එහෙත් ඒවා මළවුන් නැඟිටුවීම වැනි හාස්කම්වලට වඩා ඉතාම අඩු ආකාරයේ හාස්කම් විය. ස්වාමින් වහන්සේ සහ උන් වහන්සේගේ අපෝස්තුළුවරුන් යාච්ඤාව තුළින් සහ ක්රිස්තියානි අය අතර මහත් වූ අවශ්යතාවයට අනුව මුළු ප්රාදේශීය සභාවම නිරාහාරව හා යාච්ඤාවෙන් දෙවියන් වහන්සේට කන්නලව් කළ විට ශුද්ධවන්තයන්ගේ යාච්ඤා කරණකොටගෙන මිය ගිය අයගේ ආත්මය නැවත පැමිණි විට යථා තත්ත්වයට පත් වූවාක් මෙන්, එය හාස්කම් නොවේය. …
එහෙත්, ස්වාමින් වහන්සේ මේ දේවල් කළේ පෙනුමෙන් පමණක් බව ඔවුන් ප්රකාශ කරන්නේ නම්, මේ සියල්ල උන් වහන්සේ සම්බන්ධයෙන් දිවැසිවරුන් පුරෝකථනය කර ඇති බවත්, ඒවා සැබවින්ම සිදු වූ බවත්, උන් වහන්සේ පමණක්ම දෙවියන් වහන්සේගේ පුත්රයාණන් වහන්සේ බවත් අනාවැකිමය ලියවිලිවලින් මා ඔවුන්ට පෙන්වන්නම්. උන් වහන්සේගේ සැබෑ ශ්රාවකයෝ, උන් වහන්සේගෙන් කරුණා අනුග්රහය ලැබ, එක් එක්කෙනා උන් වහන්සේගෙන් තමාට ලැබුණු දීමනාවට අනුව අන් අයගේ ප්රයෝජනය උදෙසා උන් වහන්සේගේ නාමයෙන් ඒවා භාවිත කරති. සමහරු සැබවින්ම යක්ෂයන් දුරු කරති. එසේ නපුරු ආත්මයන්ගෙන් පවිත්ර වූ අය විශ්වාස කර සභාවට බැඳෙති. තවත් සමහරුන්ට අනාගතය පිළිබඳ දැනුම, දර්ශන සහ අනාවැකිමය කථා පිළිබඳ දීමනා ඇත. තවත් සමහරු රෝගීන් මත අත තැබීමෙන් රෝගීන් සුවපත් කර ඔවුන් යථා තත්වයට ගෙන එති. තවද මා කී පරිදි මළවුන් පවා නැඟිටුවනු ලැබ වසර ගණනාවක් අප සමග ජීවත් වී ඇත. පොන්තියුස් පිලාත් යටතේ කුරුසියේ ඇණ ගසනු ලැබූ ක්රිස්තුන් වහන්සේගේ නාමයෙන් ලොව පුරා සිටින සභාවට දෙවියන් වහන්සේගෙන් ලැබී ඇති ත්යාග ගණන් කළ නොහැකිය. ඒවා අන්යජාතිකයන්ගේ ප්රයෝජනය සඳහා දිනපතා භාවිතා කරනු ලබන අතර, එමගින් කිසිවෙකුත් නොමඟ යවා නැත, එසේම කිසිවකුගෙන් ප්රයෝජන ගෙන නැත. ඒවා දෙවියන් වහන්සේගෙන් නොමිලයේ ලැබී ඇති අතර, එමගින් නොමිලයේ සේවය කරනු ලැබේ.
තවත් තැනක එම කතුවරයාම මෙසේ ලියයි:
අනාවැකිමය දීමනා ඇති සහ ආත්මයාණන් වහන්සේ තුළින් සියලු ආකාර භාෂාවලින් කථා කරන, පොදු යහපත සඳහා මිනිසුන්ගේ සැඟවුණු සිතුවිලි මතු කරමින් සහ දෙවියන් වහන්සේගේ අබිරහස් පැහැදිලි කරන බොහෝ සහෝදරයන් ගැන අපට අසන්නට ලැබේ.17
එලෙසින් මා කතා කරන කාලය දක්වා වටිනා අය අතර මෙවැනි වූ නොයෙකුත් දීමනා ක්රියාත්මක විය.
ශුද්ධලියවිල්ල සම්බන්ධයෙන් ඉරනේයස්ගේ අදහස්
8. මෙම කාර්යය ආරම්භයේදීම මම කැනොනිකල් ශුද්ධලියවිලි සම්බන්ධයෙන් මුල් වැඩිමහල්ලන්ගේ සහ සභා ඉතිහාසඥයින්ගේ සම්ප්රදායන් උපුටා දැක්වීමට පොරොන්දු වීමි. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු නම් ශුද්ධ වූ ශුභාරංචි සම්බන්ධයෙන් පහත සඳහන් පරිදි ලියන ඉරනේයස්ය:
මතෙව් හෙබ්රෙව්වරුන් සඳහා ඔවුන්ගේම භාෂාවෙන් ලිඛිත ශුභාරංචියක් රචනා කළේය. එසේම පේදුරු සහ පාවුල් රෝමයේ ශුභාරංචිය දේශනා කරමින් එහි සභාව ආරම්භ කළහ. ඔවුන්ගේ මරණවලින් පසුව, පේදුරුගේ ගෝලයා සහ පරිවර්තකයා වූ මාර්ක්ද පේදුරු විසින් ප්රකාශ කළ දේවල් ලිඛිතව අපට භාර දුන්නේය. පාවුල්ගේ අනුගාමිකයෙකු වූ ලූක් පාවුල් විසින් දේශනා කරන ලද ශුභාරංචිය පොතක ලියා ඇත. පසුව ස්වාමින් වහන්සේගේ ඇලයේ හාන්සි වී සිටි ස්වාමින් වහන්සේගේ ශ්රාවකයා වූ යොහන් ආසියාවේ එපීසයේ වාසය කරන විට ශුභාරංචිය සම්පාදනය කළේය.
මෙම ප්රකාශයන් උපුටා දක්වන ලද කෘතියේ 3 වන පොතෙහි ඉරනේයස් විසින් ලියන ලදී. 5 වන පොතේ ඔහු යොහන්ගේ එළිදරව්ව සහ අන්තක්රිස්තුස්ගේ නමේ අංකය ගැන මෙසේ පවසයි:
මෙම අංකය සියලුම හොඳ, පැරණි පිටපත්වල දක්නට ලැබෙන අතර යොහන් මුහුණට මුහුණ ලා දුටු අය විසින් තහවුරු කරනු ලැබ ඇත. එසේම එහි ඇති අකුරුවලින් ග්රීක ගණන් කිරීම අනුව මෘගයාගේ නම දිස් වන බව අපට පෙනෙන බව තර්කය දක්වයි. … අන්තක්රිස්තුස්ගේ නම ගැන ධනාත්මක ප්රකාශයක් කිරීම සම්බන්ධයෙන් මම අවදානමක් නොගනිමි. ඔහුගේ නම සරල ලෙස මේ අවස්ථාවේදී පැහැදිලිව ප්රකාශ කිරීම අවශ්ය නම්, එය එළිදරව්ව දුටු ඔහු විසින්ම ප්රකාශ කරනු ඇත. එය බොහෝ කලකට පෙර නොව මගේම පරම්පරාවට සමීප කාලයකදී දැක ඇති අතර, ඩොමීෂියන්ගේ පාලන කාලය අවසානයේ දැක ඇත.
ඔහු 1 යොහන් පොතෙන් බොහෝ උපුටා දැක්වීම් දක්වමින් ඒ පොත ගැනද සඳහන් කරයි. එසේම ඒ හා සමානව 1 පේදුරු පොත ගැනද දක්වයි. ඔහු එඬේරා (The Shepherd) දැන සිටියා පමණක් නොව, උන් වහන්සේ පිළිගත්තේය. “ශුද්ධලියවිල්ලේ හොඳින් පවසා ඇති පරිදි, ‘සියල්ල මැවූ සහ එකට සම්බන්ධ කළ දෙවියන් වහන්සේ එක් කෙනෙකු බව මුලින්ම විශ්වාස කරන්න.” ඔහු සලමොන්ගේ ප්රඥාවෙන්ද ලිහිල් ලෙස උපුටා දක්වා ඇත.: දෙවියන් වහන්සේගේ දර්ශනය දිරාපත් නොවීම සාකච්ඡා කරයි. එසේම නොදිරන බව අප දෙවියන්වහන්සේ වෙත සමීප කරවයි.” ඔහු ශුද්ධලියවිල්ලෙහි නම් සඳහන් නොවන අපෝස්තලික වැඩිමහල්ලෙකු පිළිබඳවද උපුටා දක්වන අතර, වේදසාක්ෂික වන ජස්ටින් සහ ඉග්නේෂස්ගේ ලේඛන නිතර නිතර උපුටා දක්වමින්, මාසියොන්ගේම කෘතිවල පදනම මත මාර්සියන් ප්රතික්ෂේප කිරීමට පොරොන්දු වෙයි.
සෙප්තුවජින්තය පිළිබඳ ඔහු පහත සඳහන් පරිදි ලියයි:
එබැවින් දෙවියන් වහන්සේ මනුෂ්යයෙකු වූ අතර අපට කන්යාවගේ ලකුණ ලබා දෙමින්, ස්වාමින් වහන්සේම අප ගලවාගත් සේක. එහෙත් ඒ අපගේ කාලයේ එම කොටස සමහරුන් පරිවර්තනය කිරීමට උත්සාහ කරමින් මෙසේ ප්රකාශ කළ පරිදි නොවේය: “බලන්න, තරුණියක් පිළිසිඳගෙන පුතෙකු බිහි කරනු ඇත.” එපීසයේ යුදෙව් ආගමට හැරුණු තියොඩෝෂන් සහ පොන්තස්හි අකිලා විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පරිදි එබියොනිවරුන් විසින් බොරු වූ හිස් කර තර්ක ගෙන එමින් උන් වහන්සේ යෝසප්ගේ දරුවා ලෙස ප්රකාශ කරන ආකාරයට නොවේය. …
රෝමවරුන් ඔවුන්ගේ පාලනය ස්ථාපිත කිරීමට පෙරාතුව, මසිදෝනියානුවන් තව දුරටත් ආසියාව පාලනය කරන කාලයේදී, ලාගාස්ගේ පුත්ර වූ ටොලමි, ඔහු ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ආරම්භ කළ පුස්තකාලය සෑම තැනකම ඇති ඉතා හොඳම ලේඛනවලින් අලංකාර කිරීමට උනන්දු වී, ඔවුන්ගේ ශුද්ධලියවිලි ග්රීක් භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලෙස යෙරුසලමේ වැසියන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. මසිදෝනියානුවන් යටතේ පැවති එම කාලයෙහි, ඔවුන් ශුද්ධලියවිල්ල සහ භාෂා දෙකම පිළිබඳ ඔවුන් සතුව සිටි වඩාත්ම දක්ෂ වැඩිමහල්ලන් හැත්තෑ දෙනෙක් ඔහු වෙත යැවූ අතර, එමගින් දෙවියන් වහන්සේගේ අරමුණ ඉටු කරන ලදී. ටොලමි ඔවුන් ශුද්ධලියවිල්ලෙහි සැබෑ අර්ථය සඟවනු ඇතැයි බියෙන් ඔහු ඔවුන් එකිනෙකා වෙන් කර තබමින් සියලුම දෙනාට ශුද්ධලියවිල්ලෙහි සියලුම පොත්වල එකම පරිවර්තනය ලිවීමට නියෝග කළේය. ඔවුන් ටොලමි ඉදිරියේ නැවත රැස්වී ඔවුන්ගේ වෙනම ලියූ පරිවර්තනයන් සංසන්දනය කළ විට, දෙවියන් වහන්සේ මහිමයට පත් කරමින් ශුද්ධලියවිල්ල සැබවින්ම දිව්යමය ලෙස හඳුනා ගන්නා ලදී. මන්ද ඔවුන් සියල්ලන්ම එකම වචන සහ වාක්ය ඛණ්ඩවලින් ආරම්භයේ සිට අවසානය දක්වා එකම දේ පැවසූ බැවින් පැමිණ සිටි මිථ්යාදෘෂ්ටිකයෝ පවා ශුද්ධලියවිලි පරිවර්තනය කර ඇත්තේ දෙවියන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් බව දැන ගත්හ. දෙවියන් වහන්සේ මෙය ඉටු කිරීම පුදුමයක් නොවේය. මන්ද නෙබුකද්නෙශර් විසින් ඔවුන් පිටුවහල්ව සිටියදී ශුද්ධලියවිල්ල විනාශ කර වසර හැත්තෑවකට පසු යුදෙව්වන් නැවත ඔවුන්ගේ දේශයට පැමිණි විට, පර්සියාවේ රජ වූ අර්තක්ෂස්තාගේ කාලයේදී ඔහු ලෙවීගේ ගෝත්රයේ පූජකයා වූ එස්රාට පුරාණයේ සිටි අනාගතවක්තෘවරුන්ගේ සියලු වචන මෙන්ම මෝසෙස් විසින් දෙන ලද ව්යවස්ථාව නැවත ප්රතිස්ථාපනය කිරීමට පැවසූ විටද එසේම සිදු වූ බැවිනි.
ඉරනේයස් ලියූ කාරණා මේ දක්වා සටහන් කර ඇත.
ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ පැන්ටේනස්
9. ඇන්ටෝනියස් (මාකස් අවුරේලියස්) වසර දහනවයක් පාලනය කළ පසුව, කොමෝඩස්ට ස්වාධිපත්යය හිමි විය. ඔහුගේ පළමු වසර තුළ, ඇග්රිපිනස් දේවසේවයේ වසර දොළහක් සම්පූර්ණ කළ පසුව, ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ රදගුරුවරයා ලෙස ජුලියන් පත් කරන ලදී.
10. ඒ කාලයේදී ඔහුගේ ඉගෙනීම සම්බන්ධයෙන් ප්රසිද්ධ මිනිසෙකු වූ පැන්ටේනස්, ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ඇදහිලිවන්තයන්ගේ පාසලක භාරකාරයා ලෙස සිටියේය. මෙම අධ්යාපන ආයතනය අපගේම කාලය දක්වාම පැවත ඇති අතර, එය උසස් බුද්ධිය හා ආධ්යාත්මික ජ්වලිත බවකින් යුත් මිනිසුන් විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබූ බව මම අසා ඇත්තෙමි. එහෙත් පැන්ටේනස් ඔහුගේ කාලයේ සිටි වඩාත්ම කීර්තිමත් ගුරුවරුන්ගෙන් කෙනෙකු වූ අතර, ස්ටොයික දාර්ශනිකයන්ගෙන් කෙනෙකු විය. ඔහු දිව්යමය වචනය සඳහා කොතරම් උද්යෝගයක් දැක්වූවාද කිවහොත්, ඔහු නැඟෙනහිර ප්රදේශයේ මිනිසුන්ට ක්රිස්තුස් වහන්සේගේ ශුභාරංචිය දේශනා කිරීමට යවන ලදුව ඉන්දියාව දක්වාම ගිය බව ඔවුහු පවසති. ක්රිස්තුස් වහන්සේ දැන හඳුනාගත් සමහර අය අතර මතෙව්ගේ ශුභාරංචිය ඔහු එහි යාමට පෙර තිබූ බව ඔහු සොයා ගත්තේය. අපෝස්තුළුවරුන්ගෙන් කෙනෙකු වූ බර්තොලමෙව් ඔවුන්ට දේශනා කර ඇති අතර, එතෙක් කල් එහි ආරක්ෂා වී පැවති මතෙව්ගේ ශුභාරංචිය හෙබ්රෙව් අක්ෂරවලින් ඔවුන් වෙත ලබා දී තිබුණි. බොහෝ ජයග්රහණවලින් පසුව, පැන්ටේනස් අවසානයේදී ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ පාසලේ ප්රධානියා බවට පත් වූ අතර, එහිදී ඔහු දිව්යමය ධර්ම නියාමකයේ නිධානයන් වාචික හා ලිඛිත ආකාරයෙන් එළිදරව් කළේය.
ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ක්ලෙමන්ට්
11. ක්ලෙමන්ට්ගේ කාලයේ අපෝස්තුළුවරුන්ගේ ශිෂ්යයා සහ රෝමයේ සභාවේ හිටපු ප්රධානියා හා සමාන නමක් ඇති ක්ලෙමන්ට්, ශුද්ධලියවිල්ල අධ්යයනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ප්රසිද්ධ විය. ඔහුගේ Outlines (දළ සටහන්) පොතේ ඔහු තම ගුරුවරයා ලෙස පැන්ටේනස් ඔහුගේ නමින් සඳහන් කරයි. එසේම ඔහු Miscellanies 1 වන පොතෙහි ඔහු ගැන සඳහන් කරන බව පෙනේ. ඔහු සම්බන්ධ වූ අපෝස්තලික අනුප්රාප්තිකයේ වඩාත් කීර්තිමත් සාමාජිකයින් සම්බන්ධයෙන් ඔහු කතා කරන්නේ මෙසේය:
මෙය සිත් ඇදගැනීම සඳහා කරන ලද ලියවිල්ලක් නොව, මගේ මහලු විය සම්බන්ධයෙන් සංරක්ෂණය කර ඇති සටහන්, අමතක වීමට ප්රතිකාරයක් ලෙසින් මා විසින් කරනු ලබන සටහනක් වන අතර, මා ආශීර්වාද ලත් සහ සැබවින්ම අසාමාන්ය වූ මිනිසුන්ගෙන් අසන්නට වරප්රසාද ලැබූ හුදෙක් එම පැහැදිලි සහ වැදගත් වචනවල දළ සටහනකි. ඔවුන්ගෙන් ඉයෝනියන් සිටියේ ග්රීසියේය.
දෙවැන්නා දකුණු ඉතාලියේ සිටියේය. තෙවැන්නා ලෙබනනයේ සිටියේය. හතරවැන්නා ඊජිප්තුවෙන් වූවෙකි. අනෙක් අය නැගෙනහිර අය වන අතර, ඔවුන්ගෙන් කෙනෙකු අසිරියානු ජාතිකයෙකි. තවත් කෙනෙකු පලස්තීනයේ අයෙකු වූ අතර හෙබ්රෙව් සම්භවයක් ඇත්තෙකි. මට අන්තිමයා මුණගැසුණු විට – ඔහු දක්ෂතාවයෙන් පළමුවැන්නා විය – ඊජිප්තුවේ ඔහු ගත කරන කාලයේදී ඔහු සොයාගෙන ගොස් හමු වූ පසුව මට විවේකයක් ලැබුණි. මෙම මිනිස්සු පේදුරු, යාකොබ්, යොහන් සහ පාවුල්යන ශුද්ධ වූ අපෝස්තුළුවරුන්ගෙන් ඍජුවම ලැබුණු ආශීර්වාද ලත් ඉගැන්වීමේ අව්යාජ සම්ප්රදාය ආරක්ෂා කළහ. එසේ කළේ පුත්රයා එය පියාගෙන් ලබා ගැනීමෙනි (එහෙත් ස්වල්ප දෙනෙක් ඔවුන්ගේ පියවරුන් මෙන් වූහ). දෙවියන් වහන්සේගේ කරුණා අනුග්රහයෙන්, ඒවා මා වෙත පැමිණ ඇත. ඒ එම පාරම්පරික සහ අපෝස්තලික බීජ තැන්පත් කිරීම උදෙසාය.
යෙරුසලමේ රදගුරුවරු
12. ඔවුන්ගේ කාලයේදී, නර්සිසස් යෙරුසලමේ සභාවේ රදගුරුවරයා වූ අතර, ඔහු හේඩ්රියන් යටතේ යුදෙව්වන් වටලා ගැනීමෙන් පසුව, අනුප්රාප්තිකයෙන් පහළොස්වන කෙනා විය. ඔහු තවමත් මහත් සේ ප්රසිද්ධ අයෙකි. එතැන් සිට සභාව යුදෙව් ක්රිස්තියානි අය වෙනුවට අන්යජාතිකයන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර පළමුවන අන්යජාතික රදගුරුවරයා වූයේ කලින් සඳහන් කළ පරිදි මාක්ය. ඔහුගෙන් පසුව ප්රාදේශීය වාර්තාවේ දැක්වෙන්නේ කැසියන් රදගුරුවරයා වූ බවය. ඔහුට පසුව පබ්ලියස්, ඔහුට පසුව මැක්සිමස්, ජුලියන්, ගායස්, සිම්මාකස්, තවත් ගායස් කෙනෙක්, තවත් ජුලියන් කෙනෙක්, කැපිටෝ, වැලන්ස්, ඩොලිචියන් සහ අවසානයේ නාර්කිසස් පත් විය. ඔහු අපෝස්තුළුවරුන්ගෙන් පසුව තිස්වැනියා අනුප්රාප්තිකයා ලෙස පත් විය.
රෝඩෝට එදිරිව මාසියොන්
13. ඒ කාලයේදීම ආසියාතිකයෙකු වූ රෝඩෝ, රෝමයේ ටේෂන්ගේ ශිෂ්යයෙකු වූ අතර ඔහු විවිධ ග්රන්ථ රචනා කළේය. ඒවායින් විශේෂයෙන්ම මාසියොන්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටිය ඉලක්ක කරගෙ ලියූ ග්රන්ථය සඳහන් කළ යුතුය. ඔහුගේ යුගයේදී එමගින් විසංවාදී කණ්ඩායම් බෙදී ගිය බව ඔහු වාර්තා කරන අතර, භේදය විස්තර කරමින්, ඔහු එහි ඇති එකිනෙක ව්යාජ ඉගැන්වීම ප්රතික්ෂේප කරයි:
ඒ අනුව, ඔවුහු තවදුරටත් එකිනෙකා සමග එකඟ නොවන නමුත් එකිනෙකට එකඟ නොවන මත දරති. ඔවුන්ගේ එක් කණ්ඩායමක් වන්නේ ඇපලෙස්ගේ අය වන අතර, ඔහුගේ ජීවන රටාව සහ මහලු විය ගැන භිතියක් ඇති කරගෙන ඇත. ඇත්තේ එක් මූලාශ්ර සත්තාවක් බව ඔහු පිළිගනියි. එහෙත් දිවැස්වැකි සතුරු ආත්මයකින් පැන නගින බව පවසන අතර, ඒවා ෆිලෝමීන් නම් වූ දැරියකගේ ප්රකාශයන් විශ්වාස කරගෙන ඇති වන බව දක්වයි. කපිතාන් වන මාසියොන් වැනි තවත් අය මූලාශ්ර දෙකක් හඳුන්වා දෙති. පොන්ටිටස් සහ බැසිලිකස් කළේ එවැන්නකි. දේවල්වල බෙදීම සොයා ගැනීමට අපොහොසත් වූ ඔවුහු පොන්ටස්ගේ වෘකයා අනුගමනය කළහ. එසේ මූලාශ්ර දෙකක් ප්රකාශ කිරීමේදී නිර්භීත ලෙස සහ සාක්ෂි රහිතව සරල විසඳුමකට යොමු වූහ. තවත් සමහරු ස්වභාවයන් දෙකක් පමණක් නොව තුනක් පවා උපකල්පනය කරමින් ඊටත් වඩා දරුණු දෝෂයකට ඇද වැටුණහ. ඔහුගේ ගුරුකුලයේ සාමාජිකයින්ට ඔවුන්ගේ නායකයා සිනෙරෝස් විය.
එම ලේඛකයාම [රෝඩෝ] ඔහු ඇපෙලෙස් සමග කතා කළ බව පවසයි:
ඇපෙල්ස් නම් මහලු මිනිසා අප සමග සාකච්ඡා කරන විට, ඔහුගේ බොහෝ ව්යාජ ප්රකාශයන් පැහැදිලි විය. එබැවින් ඔහු ධර්ම නියාමක පිළිබඳ තර්ක කිරීම අවශ්ය නොවන නමුත් එක් එක්කෙනා තම තමාගේම විශ්වාසයන් පවත්වා ගත යුතු බව ප්රකාශ කළේය: කුරුසියේ ඇණ ගසනු ලැබූ තැනැන් වහන්සේ කෙරෙහි බලාපොරොත්තු තැබූ අය දිගටම යහපත් ක්රියාවල නිරත වුවහොත් ඔවුන් ගැලවීම ලබනු ඇත. මා කලින් කී පරිදි, ඔහුගේ ඉගැන්වීම්වල වඩාත්ම අපැහැදිලි අංගය වූයේ දෙවියන් වහන්සේ සම්බන්ධයෙනි. මන්ද ඔහු අපගේ ධර්ම නියාමකයේ මෙන් තනි මූලාශ්රයක් ප්රකාශ කළ බැවිනි.
ඇපලෙස්ගේ සියලුම ධර්ම නියාමක නිර්වචනය කිරීමෙන් පසුව රෝඩෝ තවදුරටත් මෙසේ කියයි:
“තනි ප්රභවයක් සඳහා වන ඔබගේ සාක්ෂිය කුමක්ද? කරුණාකර එයපැහැදිලි කරන්න” යැයි මා ඔහුට පැවසූ විට, අනාවැකි වෙනස් වන සුලු, අසත්ය සහ එකිනෙකට පටහැනි ඒවා බවත්, තනි මූලාශ්රයක් සම්බන්ධයෙන් නම් තමන් එය නොදන්නා නමුත් එම මතයට පමණක් නැඹුරු වූ බවත් ඔහු පිළිතුරු ලෙස කියා සිටියේය. එවිට මම ඔහුට සත්යය කතා කරන ලෙස බල කළ විට, ඔහු එසේ කරන්නේ මවනු නොලැබූ දෙවියන් වහන්සේ එක් කෙනෙක් වන්නේ කෙසේදැයි තමා නොදන්නා නමුත් ඔහු එය විශ්වාස කරන බව පවසමින් එසේ කරන බවට දිවුරුම් දුන්නේය. මම ඔහු හෙළා දකිමින් සිනාසුණෙමි. මන්ද ඔහු තමා ගුරුවරයෙකු බව පවසා ගන්නා නමුත් තමා උගන්වන දේ කුමක්ද යන්න තහවුරු කරන්නේ කෙසේදැයි නොදන්නා බැවිනි.
එම කෘතියේදීම කැලිස්ටියෝට කතා කරමින්, රෝඩෝ පවසන්නේ ඔහු වරක් රෝමයේ ටේෂියන්ගේ ගෝලයෙකු වූ බවත්, ටේෂියන් විසින් Problems (ගැටලු) පිළිබඳ පොතක් ලියා ඇති බවත්, එහි දිව්යමය ශුද්ධලියවිලිවල අපැහැදිලි කරුණු පැහැදිලිව සඳහන් නොවන කාරණා සටහන් කළ බවත්ය. රෝඩෝ විසින්ම ඒවාට පිළිතුරු සැපයීමට පොරොන්දු විය. Hexarneror පිළිබඳ ඔහුගේ රචනයක්ද තවමත් පවතියි. ඇපෙල්ස්ට අනුව, ඔහු මෝසෙස්ගේ නීතියට එරෙහිව ගණන් කළ නොහැකි දුෂ්ටකම් ප්රකාශ කළ අතර ඒවා ප්රතික්ෂේප කිරීමට සහ විනාශ කිරීමට ඔහු ගත් උත්සාහයේදී නැතහොත් ඔහු එසේ සිතීමේදී, ඔහුගේ බොහෝ නිබන්ධනවල දිව්යමය වචනවලට අපහාස කළේය.
ව්යාජ අනාගතවක්තෘවරුන් සහ භේදය
14. දෙවියන් වහන්සේගේ සභාවේ සතුරා මනුෂ්ය වර්ගයාට එරෙහිව කිසිදු කුමන්ත්රණයක් සිදු නොකර හැරියේ නැත. එසේ සභාවට හානි කිරීම සඳහා මිථ්යාදෘෂ්ටීන්ගේ නැවුම් අස්වැන්නක් ඇති කළේය. මෙම නිකායිකයන්ගෙන් සමහරෙකු විෂ සහිත උරගයින් මෙන් ආසියාව සහ පිරිගිය පුරා ලිස්සා ගිය අතර, මොන්ටානස් පැරක්ලීට් එනම් සැනසිලිකාරයාණන් බවත් ඔහුගේ කාන්තා අනුගාමිකයින් වූ ප්රිසිලා සහ මැක්සිමිලා ඔහුගේ අනාගතවක්තෘවරියන් බවත් පුරසාරම් දෙඩීය.
15. වෙනත් මිථ්යාදෘෂ්ටීන් නිලයෙන් පහ කරන ලද වැඩිමහල්ලෙකු වූ ෆ්ලොරිනස් මෙන්ම ඒ හා සමාන ආකාරයට අපකීර්තියට පත් බ්ලැසියස්ගේ නායකත්වය යටතේ රෝමයේ සමෘද්ධිමත් විය. ඔවුහූ බොහෝ අය සභාවෙන් ඈත් කර ඔවුන්ගේම මතයට ඇද දැමුවෝය. සෑම කෙනෙකුම තමන්ගේම ආකාරයෙන් සත්යය විකෘති කිරීමට උත්සාහ කළහ.
මොන්ටානස් සහ පිරිගියානු මිථ්යාදෘෂ්ටිය
16. ඊනියා පිරිගියානු මිථ්යාදෘෂ්ටියට එරෙහිව, සත්යයට එරෙහිව සටන් කරන බලය, කලින් සඳහන් කළ අපොලිනාර්යස්ගේ හිරාපොලිසියේ ශක්තිමත්, පරාජය කළ නොහැකි ආයුධයක් ලෙස මතු වූ අතර, එම කාලයේ සිටි තවත් බොහෝ විද්වත්තු, ඉතිහාසය ලිවීම සඳහා අපට ඕනෑ තරම් මූලාශ්ර ඉතිරි කළහ. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක්, මෙම මිථ්යාදෘෂ්ටිකයින්ට එරෙහිව ඔහුගේ නිබන්ධනය ආරම්භයේදී, ඔහුද ඔවුන් සමග වාචිකව වාද කර මෙම පෙරවදන ලියා ඇති බව පවසයි:
මගේ ආදරණීය අවිර්සියස් මාර්සෙලස්, ඔබ දිගු කලක් තිස්සේ මිල්ටියාඩ්ස්ගේ නමින් නම් කරන ලද නිකායට එරෙහිව නිබන්ධනයක් ලියන මෙන් මාගෙන් ඉල්ලා සිටියෙහිය. එහෙත් මම මේ වන තෙක් තරමක් පසුබට වී සිටියේ වැරැද්ද ප්රතික්ෂේප කිරීමට සහ සත්යය තහවුරු කිරීමට ඇති නොහැකියාව නිසා නොව, ශුභාරංචියේ නව ගිවිසුමේ වචනවලට මා කාරණා එකතු කරන්නේ යැයි සමහරු සිතනු ඇතැයි යන කනස්සල්ලෙනි. ශුභාරංචිය අනුව ජීවත් වන කිසිවෙකුත් එයට යමක් එකතු කිරීමට හෝ එයින් යමක් අඩු කිරීමට හෝ නොහැකිය. එහෙත් මම ගලාතියෙහි ඇන්සයිරා වෙත පැමිණ මෙම නව උමතුවෙන් ප්රාදේශීය සභාව කැඩී බිඳී ගොස් ඇති බව දැනගතිමි – ඔවුන් සලකන පරිදි ඒවා දිවැස්වැකි නොව, ඒ වෙනුවට මා ඔප්පු කරන පරිදි බොරු දිවැසිවැකි වේ. මට හැකි පමණින්, මම මේ අය ගැන දින ගණනාවක් සභාවේ කතා කළ අතර ඔවුන්ගේ තර්ක ප්රතික්ෂේප කළෙමි. එහිදී ස්වාමින් වහන්සේ මට උපකාර කළ සේක. සභාව ප්රීති වූ අතර සත්යය තුළ නැවතත් ශක්තිමත් වූහ. එහෙත් අපගේ විරුද්ධවාදීහු ඒ කාලයේදී පමණක් පරාජයට පත් වූහ. එබැවින් අපගේ සහෝදර වැඩිමහල්ලා වන ඔට්රස්හි සොටිකස්ද එහි පැමිණ සිටින අවස්ථාවේදී සත්යයේ විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහිව මා පැවසූ දේ පිළිබඳ සාරාංශයක් ඔවුන් වෙත තබා යන ලෙස ප්රදේශයේ වැඩිමහල්ලෝ මගෙන් ඉල්ලා සිටියහ. මා එසේ නොකළත්, ස්වාමින් වහන්සේ කැමති සේක් නම්, මෙහි සිට එම කාරණා ලියා ඉක්මනින් ඔවුන් වෙත යැවීමට මම පොරොන්දු වුණෙමි.
මේ හා සමාන අදහස් දැක්වීමෙන් පසුව, ඔහු මෙම මිථ්යාදෘෂ්ටියට හේතුව පහත පරිදි වාර්තා කරයි:
ඔවුන්ගේ මෑත මිථ්යාදෘෂ්ටික භේදය ආරම්භ වූයේ ග්රාටස් සිරියාවේ පළාත් ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස සිටියදීය. පිරිගියේ මිසියෙහි ආඩබාවු ගම්මානයේදී, විරුද්ධවාදියා සඳහා අසීමිත අභිලාෂයක් සහිත අයෙකු වූ සමීපයේදී සංවර්තනය වූ මොන්ටානස් නමැති අයෙක් උමතු බවට පත් වූ අතර, ඔහුගේ වියරුවේදී මෝහනයට පත් විය. ඔහු මුල සිටම සභාවේ සම්ප්රදායට සහ සිරිත් විරිත්වලට පටහැනිව අනාවැකි කීමට, රණ්ඩු කිරීමට, කතා කිරීමට සහ තේරුමක් නැති කතා කීමට පටන් ගත්තේය. ඔහුගේ නරක ප්රකාශයන් ඇසූ අයගෙන් ඇතැමෙක් කෝපයට පත් වූයේ ඔහුට යක්ෂයෙකු වැසී ඇති බවත් ජනතාවට බාධා කිරීමේ වරදේ ආත්මය වැසී ඇති බවත් සලකමිනි.
ඔවුහු ඔහුට දෝෂාරෝපණය කළ අතර, ස්වාමින් වහන්සේගේ වෙන් කර හඳුනාගැනීම සහ බොරු අනාගතවක්තෘවරුන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට උන් වහන්සේ දුන් අනතුරු ඇඟවීම සිහිපත් කරමින්, ඔහුගේ කතාව නැවැත්වීමට උත්සාහ කළහ. කෙසේ වෙතත්, තවත් සමහරු, එසේ සිදු වූයේ ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේගෙන් ප්රබෝධවත් වූවාක් මෙන් සහ අනාවැකි දීමනාවක් මෙන් සලකා – මහත් වූ උඩඟු බවකින් යුක්තව – ස්වාමින් වහන්සේගේ වෙන් කර හඳුනාගැනීම අමතක කර, මනසට හානි කරන සහ මුළා කරන ආත්මයක් පිළිගත්හ. එයින් මුළා වූ අය දැන් නිහඬ කිරීමට නොහැකි තරම් නොමඟ යවනු ලැබේ. කිසියම් කලාවකින් හෝ නපුරු ශිල්පයකින්, යක්ෂයා අකීකරු වූවන් විනාශ කර, ඒ වන විටත් සැබෑ ඇදහිල්ලට මිය ගොස් ඇති අයගේ සිත් අවුලුවමින්, තවත් කාන්තාවන් 30 දෙදෙනෙකු නැඟිටෙව්වේය. ඔවුන් මොන්ටානස් මෙන් උමතු ලෙස, අසාමාන්ය ලෙස හා විකාර සහගත ලෙස කතා කළ ව්යාජ ආත්මයෙන් සාතන් ඔවුන් පුරවා ඇත. එම ආත්මය එයින් විපතට පත් වූවන්ගේ මනස් නොමනා පොරොන්දුවලින් පිරවීය. එසේ නොමැතිනම් සමහර අවස්ථාවලදී විවේචනාත්මක ලෙස පෙනී සිටීම උදෙසා ඔවුන් හෙළා දුටුවේය. එහෙත් පිරිගියවරුන්ගෙන් කිහිප දෙනෙක් රැවටීමට ලක් වූහ. ආසියාවේ ඇදහිලිවන්තයෝ මෑතකාලීන ප්රකාශයන් විමර්ශනය කිරීම සඳහා බොහෝ ස්ථානවල රැස්වී, ඒවා මිථ්යාදෘෂ්ටික බව ප්රකාශ කර, එම මිථ්යාදෘෂ්ටිය ප්රතික්ෂේප කළහ. ව්යාජ අනාවැකිවල අහංකාර ආත්මය පොදුවේ ලොව පුරා මුළු සභාවටම අපහාස කරන ලෙස ඔවුන්ට උපදෙස් දුන් විට, අවසානයේදී [මොන්ටානිස්ට්වරුන්] නෙරපා හරින ලද අතර, සභාවෙන් පළවා හරින ලදී.
මෙම විවෘත වාර්තාවෙන් පසුව, ඔහු තම කෘතිය පුරාවටම නොකඩවම ඔවුන්ගේ දෝෂය ප්රතික්ෂේප කරයි. 2 වන පොතේ ඔහු ඔවුන්ගේ අවසානය ගැන මෙසේ කියයි:
අප ඔවුන්ගේ කතා කරන අනාගතවක්තෘවරුන් නොපිළිගත් නිසා ඔවුහු අප “දිවැසිවරුන් මරන්නන්” ලෙස හැඳින්වූහ. (ඔවුන් පවසන පරිදි එම දිවැසිවරුන් දෙවියන් වහන්සේ එවීමට පොරොන්දු වූ අයයි) ඔවුහු දෙවියන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි අපට පිළිතුරු දෙත්වා. මොන්ටානස් සහ කාන්තාවන් සමග ආරම්භ වූ පරිදි කතා කළ අයගෙන් කිසිවෙකු යුදෙව්වන් විසින් හිංසාවට ලක් කර හෝ දුෂ්ටයන් විසින් මරා දමනු ලැබුවේද? එක්කෙනෙකු හෝ මරා දමනු ලැබුවේ නැත. ඒ නාමය නිසා කිසි කෙනෙකුන් හෝ අත්අඩංගුවට ගෙන කුරුසියේ ඇණ ගසනු ලැබුවේද? ඇත්ත වශයෙන්ම නැත. එම කාන්තාවන්ගෙන් කිසිවෙකුටත් යුදෙව් සිනගෝගවලදී කසයෙන් ගසනු ලැබ හෝ ගල් ගසනු ලැබ ඇද්ද? කෙතැනකදීවත් කිසිමදාක එසේ නොවීය. මොන්ටානස් සහ මැක්සිමිලා වෙනස් වූ ආකාරයේ මරණයකින් මිය ගිය බව කියනු ලැබේ. ද්රෝහියා වූ යුදාස් මෙන් මනස විනාශ කරන ආත්මයක් මගින් එකිනෙකා වෙන වෙනම සියදිවි නසා ගැනීමකට තල්ලු කර දමා ඇත. ඒ හා සමානව, සාමාන්ය වාර්තාවට අනුව, ඔවුන්ගේ “අනාවැකි” අනුව කතා කරන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ විස්මිත සගයා, පළමු පරිපාලකයා වූ තියෝඩෝටස් වරක් ස්වර්ගයට නැඟී සිටියද, මෝහනයකින් ඔහු රැවටීමේ ආත්මයට කැප විය. එසේ බිමට ඇද වැටී දුක්ඛිත ලෙස මිය යයි. කෙසේ හෝ සිදු වූ බවට ඔවුන් කියා සිටින්නේ එයයි. කෙසේ වෙතත්, අපම ඒ දේවල් නොදුටු බැවින්, මොන්ටානස්, තියඩෝටස් සහ එහි සඳහන් කළ කාන්තාව මේ ආකාරයෙන් මිය ගියා හෝ මිය නොගියා වන්නට ඇත.
එවකට සිටි ශුද්ධ වූ රදගුරුවරුන් මැක්සිමිලා තුළ පැවති ආත්මය සමග තර්ක කිරීමට උත්සාහ කළ නමුත් ආත්මය සමග පැහැදිලිව සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ වෙනත් අය විසින් වළක්වා ඇති බව තවදුරටත් ඔහු පවසයි:
මැක්සිමිලා තුළින් කතා කරන ආත්මය, ඇස්ටේරියස් ඕර්බානස්ට අනුව “මම බැටළුවන්ගෙන් වෘකයෙකු මෙන් පලවා හරිනු ලැබුවෙමි. මම වෘකයෙක් නොවෙමි, මම වචනය සහ ආත්මය සහ බලය වෙමි” යැයි නොපැවසිය යුතුය. එහෙත් ආත්මයේ බලය, ආත්මය එය කථා කරන විට පරීක්ෂා කිරීමට සහ සංවාද කිරීමට අප ඉදිරියෙහි සිටින අය – කීර්තිමත් මිනිසුන් සහ රදගුරුවරුන් ඉදිරියේ ඔප්පු කරනු වේවා: තේමිසෝ සහ ඔහුගේ පාර්ශ්වයේ කටහඬට ලක් වූ කුමනේ ගම්මානයේ සොටිකස් සහ අපාමියාහි ජූලියන් යන අය. එසේ කිරීමෙන් ජනතාව මුළා කළ ව්යාජ ආත්මය ප්රතික්ෂේප කළ නොහැකි වනු ඇත.
මැක්සිමිලාගේ බොරු අනාවැකි ප්රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසුව, ඔහු තමා මෙය ලියමින් සිටි කාලය පෙන්වා දෙන අතර අනාගත යුද්ධ සහ විප්ලව පිළිබඳ ඇගේ බොරු අනාවැකිද එළිදරව් කරයි:
මෙය තවත් බොරුවක් බව දැනටමත් පැහැදිලි නොවන්නේද? එම කාන්තාව මිය ගොස් දැන් වසර දහතුනකට වැඩි කාලයක් ගත වී ඇති අතර, ලෝකයේ දේශීය වශයෙන් හෝ සාමාන්ය යුද්ධයක් ඇති වී නැත. එහෙත් කිතුනුවන්ට පවා දෙවියන් වහන්සේගේ දයාවෙන් සාමය දිගටම පවතී.
මෙය 2 පොතෙන් උපුටා ගත්තකි. 3 පොතෙන්ද, ඔහු ඔවුන්ට [මොන්ටානිස්ට්වරුන්ට] බොහෝ වේදසාක්ෂිකයින් සිටි බවට පුරසාරම් දෙඩූ කල ඔහු පිළිතුරු දෙන කෙටි උපුටා දැක්වීමක්ද මම යොමු කරන්නෙමි:
ඔවුන්ගේ සියලු තර්ක නිෂ්ප්රභ වූ විට සහ ඔවුන්ට පිළිතුරු දීමට කිසිවක් නොමැති වූ විට, ඔවුහු වේදසාක්ෂිකයින්ගේ සරණ පැතීමට උත්සාහ කරති. එසේ ඔවුන්ගේ අනාවැකිමය ආත්මය යැයි කියන දෙයට සාක්ෂි ලෙස බොහෝ දේ ඔවුන් සතුව ඇති බව පවසති. මෙයට වඩා සත්යයෙන් දුරස් විය හැක්කේ වෙන කුමක්ද! තවත් සමහර මිථ්යාදෘෂ්ටීන්ට ගණන් කළ නොහැකි පමණ වූ වේදසාක්ෂිකයෝ සිටිති. එහෙත් අප ඔවුන් වේදසාක්ෂිකයින් ලෙස පිළිගන්නේ නැති අතර නොඑසේ නම් ඔවුන් සතුව සත්යය ඇති බව පිළිගන්නේ නැත. මාසියොන්වරු (මාසියොන්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටිය නිසා එම නමින් හඳුන්වනු ලබන අය) ගණන් කළ නොහැකි තරම් ක්රිස්තුස් වහන්සේ උදෙසා වේදසාක්ෂිකයින් වූ තමන්ගේ අය ඇති බව පවසති. එහෙත් ඔවුන් සත්ය වශයෙන්ම ක්රිස්තුස් වහන්සේ ප්රකාශ කරන්නේද නැත…. එබැවින්, සැබෑ ඇදහිල්ල උදෙසා සභාවේ සාමාජිකයන් ප්රාණ පරිත්යාග කිරීමට කැඳවන සෑම විටම ඊනියා ෆ්රිජියන්හි මිථ්යාදෘෂ්ටිය නිසා ප්රාණ පරිත්යාග කළ අය සිටී නම්, ඔවුන් සැබෑ වේදසාක්ෂිකවරුන්ගෙන් වෙන් කරන අතර, ඔවුන්ගේම සම්පූර්ණ වීම ඉටු වන තුරු ඔවුන් සමග කිසිම සම්බන්ධයක් දක්වනු නොලැබේ. මන්ද ඔවුන් මොන්ටනස් සහ කාන්තාවන් තුළ වූ ආත්මය හඳුනා නොගන්නා බැවිනි. මෙය සත්ය බවත්, එය අපේ කාලයේ මියැන්ඩර්හි අපාමියාහි සිදු වූ බවත්, යුමේනියාවේ ගායස් සහ ඇලෙක්සැන්ඩර් සමග වේදසාක්ෂිකයින් වූ අයගේ සිද්ධියෙන් පැහැදිලි වේ.
මිලියේඩ්ස්ට එරෙහිව මොන්ටානිස්වරුන්
17. මෙම කෘතියේදී ඔහු මෙම මිථ්යාදෘෂ්ටියට එරෙහිව නිබන්ධනයක්ද ලියා ඇති කතුවරයෙකු ලෙස මිලියේඩ්ස් සඳහන් කරයි. ඔවුන්ගේ කියමන් කිහිපයක් උපුටා දැක්වීමෙන් පසු, ඔහු තවදුරටත් මෙසේ කියයි: “මෙය සාරාංශ කරන්නේ අපගේ සහෝදර මිලියේඩ්ස්ගේ කෘතියට පහර දෙන ඔවුන්ගේ ලියවිල්ලක මා සොයාගත් දෙයයි. එහිදී අනාගතවක්තෘවරයෙකුට ප්රමෝදයෙන් කථා කිරීම අවශ්ය නොවන බව පෙන්නුම් කරයි.” තව දුරටත්, ඔහු නව ගිවිසුමේ අනාගතවක්තෘවරුන් වූ අයගේ ලැයිස්තුවක් ලබා දෙන අතර අම්මියා සහ ක්වඩ්රේටස් නමැති අය පිළිබඳ ඇතුළත් වේ:
එහෙත් ව්යාජ දිවැසිවරයා ලජ්ජාවෙන් හෝ බියෙන් තොරව ප්රීතියෙන් කතා කරයි. ඔහු චේතනාන්විත නොදැනුවත්කමකින් ආරම්භ කරන නමුත් චේතනාන්විත නොවන උමතුවකින් අවසන් කරයි. පරණ ගිවිසුමේ හෝ අලුත් ගිවිසුමේ කිසිම අනාගතවක්තෘවරයෙකු මේ ආකාරයෙන් ආනුභාව ලත් බව ඔවුන්ට පෙන්විය නොහැකිය – අගබස් හෝ යුදාස් හෝ සීලස් හෝ පිලිප්ගේ දූවරුන් හෝ පිලදෙල්පියාවේ අම්මියා හෝ ක්වඩ්රේටස් හෝ ඔවුන්ට අයිති නැති වෙනත් කිසිම අයෙකු එසේ කර නැත. … මක්නිසාද මොන්ටානිස්ට් කාන්තාවන් අනාවැකිමය දීමනාවෙන් ක්වඩ්රේටස් සහ අම්මියාගෙන් පසුව අනුප්රාප්තිය ලැබුවා නම්, ඔවුන් අතරින් මොන්ටානස් සහ කාන්තාවන්ගෙන් පසුව අනුප්රාප්තිකයා වූයේ කවුරුන්ද යන්න ඔවුහු පවසත්වා. මන්ද ප්රේරිතයින්ට අනුව අනාවැකිමය දීමනාව අවසානය එනතුරු මුළු සභාවේම නොකඩව ක්රියාත්මක විය යුතුය. එහෙත් මැක්සිමිලාගේ මරණයෙන් වසර දාහතරක් වන මේ වසර දක්වා එසේ සිටි අයෙකු සම්බන්ධයෙන් ඔවුන්ට පැවසිය නොහැකිය.
ඔහු සඳහන් කරන මිලිටියාඩ්ස් අන්යජාතීන්ට සහ යුදෙව්වන්ට එරෙහිව ඔහු ලියූ නිබන්ධනවල දිව්යමය වචනය සම්බන්ධයෙන් වූ ඔහුගේ ජ්වලිතයේ ස්මරණයන් ඉතිරි කර තබා ඇත. එසේම ලෞකික පාලකයන්ට ආමන්ත්රණය කරන ලද ඔහුගේ දර්ශනය ආරක්ෂා කිරීමේ (Defense) පොතේද එසේ ස්මරණයන් ඉතිරි කර තබා ඇත.
මොන්ටානිස්ට්වරුන්ට එරෙහිව අපොලෝනියස්
18. පිරිගියෙහි පිරිගියානු මිථ්යාදෘෂ්ටිය තවමත් හොඳින් සමෘද්ධිමත් වන විට, අපොලෝනියන් නම් සභා ලේඛකයෙක් ඔවුන්ගේ “අනාවැකි” බොරු බව ඔප්පු කරමින් සහ මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන්ගේ ජීවන රටාව එළිදරව් කරමින් ප්රතික්ෂේප කිරීමේ පොතක් ලිවීය. මොන්ටානස් සම්බන්ධයෙන් වූ ඔහුගේම වචනවලට සවන් දෙන්න:
ඔහුගේම ක්රියාවන් සහ ඉගැන්වීම් මෙම නව ගුරුවරයාගේ චරිතය පෙන්නුම් කරන්නේය. විවාහය අවලංගු කිරීම ඉගැන්වූ තැනැත්තා මොහුය. උපවාසය නියම කළ තැනැත්තාය. කුඩා පිරිගියානු නගර වන පෙපූසා සහ ටිමියොන් යෙරුසලම ලෙස නම් කළේ ඔහුය. එසේ කිරීමෙන් සෑම තැනකම සිටින සෙනග එහි රැස් වනු ඇත. “පඬුරු” යන නාමයෙන් මුදල් සහ තෑගි එකතු කිරීමට නියෝජිතයන් පත් කළ කෙනා ඔහුය. ඔහුගේ පණිවුඩය දේශනා කරන අයට වැටුප් ලබා දුන්නේ ඔහුය. එසේ කිරීමෙන් කෑදරකම හරහා එය ඉදිරියට යාම ඔහුගේ අරමුණ විය.
එලෙසින් ඔහු මොන්ටානස් පිළිබඳ පවසයි. ඔහු මොන්ටානස්ගේ දිවැසිවරියන් පිළිබඳව තවදුරටත් මෙසේ පවසයි:
එබැවින් මෙම අනාගතවක්තෘවරියන් ආත්මයෙන් පිරුණු අවස්ථාවේ සිටම තම ස්වාමිපුරුෂයන් හැර ගිය බව අපි පෙන්වා දුන්නෙමු. එසේ නම්, ඔවුන් ප්රිසිලා කන්යාවක් යැයි කීම මොන තරම් බොරුවක්ද!
ඉන්පසු ඔහු තවදුරටත් මෙසේ කියයි:
සියලුම ශුද්ධලියවිලිවල අනාගතවක්තෘවරයෙකු ත්යාග සහ මුදල් පිළිගැනීම තහනම් කර නොතිබේද? එසේ නම් අනාගතවක්තෘවරියක් රන්, රිදී සහ මිල අධික ඇඳුම් ලබා ගත් බව දුටු විට, මා ඇය හෙළා නොදැක සිටින්නේ කෙසේද?
තව දුරටත්, ඔහු ඔවුන්ගේ ප්රකාශකයන්ගෙන් කෙනෙකු පිළිබඳ පහත සඳහන් දේ පවසයි:
තණ්හාවෙන් යුත් තේමිසෝ ප්රකාශයේ ප්රමිතිය ඉහළ මට්ටමක තබා ගැනීමට අපොහොසත් වූ අතර, විශාල ධනයක් ලබා ගැනීම උදෙසා සිරගත වීම හුවමාරු කර ගත්තේය. මෙයින් ඔහු නිහතමානී විය යුතුව තිබුණද, ඔහු වේදසාක්ෂිකවරය පිළිබඳ පුරසාරම් දොඩමින්, අපෝස්තුළුවරයා අනුකරණය කළේය. එසේ කරමින් ස්වාමින් වහන්සේට, අපෝස්තුළුවරුන්ට සහ ශුද්ධ සභාවට හිස් වචන පවසමින් අපහාස කරන අතරතුර ඔහු තමාට වඩා හොඳ ඇදහිල්ලක් ඇති අය උදෙසා ‘සාමාන්ය ලිපියක්’ ලිවීමට සහ සත්යය වෙනුවෙන් සටන් කිරීමට තරම් නිර්භීත විය!
නැවතත්, ඔවුන් වේදසාක්ෂිකයින් ලෙස ගෞරව කරන තවත් අය පිළිබඳ ඔහු මෙය ලියයි:
නිදසුනක් ලෙස, බොහෝ දෙනාගේ ගෞරවයට පාත්ර වූ, තමා වේදසාක්ෂිකවරයෙකු ලෙස හඳුන්වනු ලබන, එම අනාගතවක්තෘවරිය හා එක්ව කෑම අනුභව කළ ඇලෙක්සැන්ඩර් ගැන එම අනාගතවක්තෘවරියට පැවසීමට ඉඩ දෙන්න. ඔහුගේ මංකොල්ලකෑම් සහ අනෙකුත් අපරාධ මෙන්ම ඒ හේතුවෙන් ඔහුට ලබා දී ඇති දඬුවම් පිළිබඳ සඳහන් කළ යුතු නැත. මන්ද ඒවා වාර්තා තබන කාර්යාලයේ ගොනුවේ ඇති බැවිනි. කාගේ පව්වලට කවුරුන් සමාව දෙන්නේද? අනාගතවක්තෘවරයා වේදසාක්ෂිකවරයාගේ මංකොල්ලකෑම්වලට සමාව දෙයිද, එසේ නැතහොත් වේදසාක්ෂිකවරයා අනාගතවක්තෘගේ කෑදරකමට සමාව දෙන්නද? ‘රත්තරන් හෝ රිදී හෝ කබා දෙකක් හෝ තබා නොගන්න,’ යනුවෙන් ස්වාමින් වහන්සේ පැවසූ සේක. එහෙත් මෙම තහනම් දේවල් අත්පත් කර ගැනීමේදී ඔවුහු ඊට ප්රතිවිරුද්ධ දේ සිදු කරති. ඔවුන්ගේ අනාගතවක්තෘවරුන් සහ වේදසාක්ෂිකයින් මෙසේ දේවල් උදුරා ගන්නේ ඊනියා ධනවතුන්ගෙන් පමණක් නොවේය. දුප්පතුන්ගෙන් අනාථයන් සහ වැන්දඹුවන්ගෙන්ද ඔවුහු උදුරා ගනිති. ඔවුන්ට ධෛර්යයක් තිබේ නම්, ඔවුන්ට එසේ සිදු කිරීම නවතා දමා ප්රශ්නය සාකච්ඡා කිරීමට ඉඩ දෙන්න. ඒ අනුව ඔවුන්ට එය ඒත්තු ගැන්වුණහොත් අවම වශයෙන් අනාගත වැරදිවලින් වැළකී සිටීමට ඔවුන්ට හැකිය. මන්ද “ගස එහි ඵලවලින් දැනගනු ලබනවා ඇත” (මතෙව් 12:31). එසේම මෙම අනාගතවක්තෘවරුන්ගේ ඵල පරීක්ෂා කළ යුතුව ඇත.
ඇලෙක්සැන්ඩර් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, එපීසයේ ආණ්ඩුකාරවරයා වූ ඒමිලියස් ෆ්රන්ටිනස් විසින් ඔහු විභාග කරනු ලැබ ඇත. එයට හේතුව ස්වාමින් වහන්සේගේ නාමය නිසා නොව ඔහුගේ නිර්ලජ්ජිත මංකොල්ලකෑම් සහ මතවාදයන් පිළිබඳ වාර්තාවක් නිසාය. පසුව ඔහු ස්වාමින් වහන්සේගේ නාමය සම්මන්ධයෙන් ව්යාජ ආයාචනයක් කර ඇදහිලිවන්තයින් රැවටුවේය. එසේ ඔහුගේ නිදහස දිනාගත්තේය. එහෙත් ඔහුගේම රදගුරු පදවියෙන් ඔහු පිළිගන්නේ නැත. එයට හේතුව ඔහු මංකොල්ලකරුවෙකු වීමයි.
ඔහුගේ කතාව දැනගැනීමට කැමති අයට ආසියාවේ මහජන ලේඛනාගාරයෙන් විමසා ඒවා ලබාගත හැකිය. ඔහු සමග වසර ගණනාවක් ජීවත් වූ අනාගතවක්තෘවරයා ඔහු ගැන කිසිවක් දන්නේ නැත. එහෙත් මම ඔහු සහ ‘අනාගතවක්තෘවරයාගේ’ චරිතයද එළිදරව් කළෙමි. තවත් බොහෝ අය සම්බන්ධයෙන්ද මට ඒ දේම සිදු කළ හැකිය: ඔවුන් නිර්භීත නම්, ඔවුන් නිරාවරණය වීමට ඉඩ දෙන්න.
එම පොතේ තවත් කොටසක ඔහු ඔවුන්ගේ පුරසාරම් දොඩන “අනාගතවක්තෘවරුන්” ගැන මෙසේ පවසයි:
ඔවුන්ගේ අනාගතවක්තෘවරුන් තෑගි ලබා ගත් බව ඔවුන් ප්රතික්ෂේප කරන්නේ නම්, ඔවුන් වරදකරුවන් වුවහොත් ඔවුන් අනාගතවක්තෘවරුන් නොවන බව ඔවුහු පිළිගනිත්වා. එසේ මට මේ පිළිබඳ ගණන් කළ නොහැකි තරම් සාක්ෂි සැපයිය හැකිය. එහෙත් අනාගතවක්තෘවරයෙකුගේ ඵල පරීක්ෂා කර බැලිය යුතුය. අනාගතවක්තෘවරයෙකු ඔහුගේ හිස කෙස් පාට කරනවාද? ඔහුගේ ඇහිබැමි පාට කරනවාද? ඔහු වෙනස් ආකාරයේ උච්චරණයන්ට කැමතිද? ඔහු සූදු සෙල්ලම් කරනවාද? මුදල් ණයට දෙනවාද? යන මේ කාරණා මට පවසන්න. මේ දේවල් හරිද නැද්ද කියා ඔවුහු ප්රකාශ කරත්වා. මම ඒවා ඔවුන් අතරේ සිදු වූ බව පෙන්වන්නම්.
මොන්ටානස් ඔහුගේ ව්යාජ අනාවැකි කීමට පටන් ගත් මොහොතේ සිට ඔහු ලියන කාලය දක්වා වසර හතළිහක් ගත වී ඇති බව එම පොතේම අපලෝනියස් පවසන්නේය. මැක්සිමිලා පෙපුසාහි අනාවැකි කීම සම්බන්ධයෙන් මවාපෑම් කරමින් සිටියදී, සොටිකස් ඇය තුළ ඇති ආත්මය ව්යර්ථ කිරීමට උත්සාහ කළ නමුත් ඇගේ ආධාරකරුවන් විසින් එය වළක්වන ලද බව ඔහු පවසයි. එකල වේදසාක්ෂිකයින් අතර සිටි ත්රේසීස් නම් තැනැත්තෙකු ගැනද ඔහු සඳහන් කරයි. එපමණක් නොව, සම්ප්රදාය පදනම් කර ගනිමින් ඔහු මෙලෙස පවසන්නේය. එනම් අවුරුදු දොළහකට යෙරුසලමෙන් පිටව නොයන ලෙස ගැලවුම්කරුවාණන් වහන්සේ තම ප්රේරිතයන්ට නියෝග කළ බවයි. ඔහු යොහන්ගේ එළිදරව්වද උපුටා දක්වමින් දිව්යමය බලයෙන් එපීසයේදී යොහන් විසින්ම මිය ගිය මිනිසෙකු නැවත නැඟිටුවනු ලැබූ ආකාරය පවසයි. වෙනත් කොටස්වලද, ඔහු මෙම මිථ්යාදෘෂ්ටියේ දෝෂය ප්රබල ලෙස පෙන්නුම් කළේය. මෙතෙක් ඇපලෝනියස් පිළිබඳ ලියා ඇත.
මොන්ටානිස්ට්වරුන්ට එරෙහිව සෙරපියන්
19. මැක්සිමින්ගෙන් පසු මේ කාලයේ අන්තියෝකියේ රදගුරුවරයා ලෙස කටයුතු කළ බව කියන සෙරපියන්, මෙම මිථ්යාදෘෂ්ටියට එරෙහිව ඇපොලිනාරියස්ගේ ක්රියාවන්ද සඳහන් කර ඇත. ඔහු විසින් කාරිකස් සහ පොන්තියස් වෙත යවන ලද ඔහුගේම ලිපිය සඳහන් කරයි. එහි ඔහු එම මිථ්යාදෘෂ්ටියද ප්රතික්ෂේප කරයි. ඔහු මෙසේ එකතු කරයි:
එබැවින් මෙම ව්යාජ සංවිධානයේ ඊනියා නව අනාවැකි ලොව පුරා සිටින මුළු සහෝදරත්වයම පිළිකුල් කරන බව ඔබට දැන ගැනීමට හැකි වනු පිණිසය. ආසියාවේ හිරාපොලිස්හි රදගුරු ක්ලෝඩියස් අපොලිනාරියස්ගේ ආශීර්වාද ලත් මතකයේ ලියවිලි මම ඔබට එවන්නෙමි.
සෙරපියන්ගේ මෙම ලිපියේ විවිධ රදගුරුවරුන්ගේ අත්සන් බොහොමයක් සංරක්ෂණය වී ඇති අතර, ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු තමා විසින්ම අත්සන් කර මෙසේ දක්වා ඇත: “අවුරේලියස් ක්විරිනියස් වන වේදසාක්ෂිකවරයෙකු වන මම, ඔබගේ යහපැවැත්ම සඳහා යාච්ඤා කරමි.” තවත් අයෙකු, පහත පරිදි ලියා ඇත:
මම ත්රේස්හි යටත් විජිතයක් වන ඩෙබෙල්ටම්හි රදගුරුවරයා වන ඒලියස් පබ්ලියස් ජුලියස් වෙමි. ස්වර්ගයේ සිටින දෙවියන් වහන්සේ ජීවත් වන සේ ම, අන්චිඒලස්හි ආශීර්වාද ලත් සෝටස්ට ප්රිසිලා වෙතින් යක්ෂයාත්මය පලවා හැරීමට අවශ්ය වූ නමුත් කුහකයින් ඔහුට එසේ කිරීමට ඉඩ දුන්නේ නැත.
තම මතය බෙදාගත් තවත් රදගුරුවරුන් ගණනාවකගේ අත්සන්ද මෙම ලේඛනයේ සංරක්ෂණය කර ඇත.
ඉරනේයස් සහ රෝම ආගමික භේදකාර කණ්ඩායම් (Schismatics)
20. රෝමයේ සභාවේ යහපත් ආයතනික බව විකෘති කරන අයට එරෙහිව ඉරනේයස් විවිධ ලිපි ලිවීය. ඉන් එකක් ඔහු බ්ලාස්ටස්ට අමන්ත්රණය කර ලිවීය. එය ආගමික මත භේද සම්බන්ධයෙන් විය. තවත් එකක් ෆ්ලොරිනස්ට ලියූ අතර, එය එකම පරමාධිපත්යධාරී තැනැන් වහන්සේ නැතිනම් දෙවියන් වහන්සේ නපුරෙහි කර්තෘවරයා නොවන සේක, යන්න පිළිබඳය. එය ෆ්ලොරිනස් ආරක්ෂා කරන බවක් පෙනෙන්නට තිබුණු මතයක් විය. තවද දෙවැනි ලිපිය වැලන්ටිනියානු මායාවට හසු වූ විට, ඉරනේයස් විසින් The Ogdoad යන්න රචනා කරන ලද අතර, ඔහු එහිදී තමන්ද අපෝස්තලික අනුප්රාප්තිකත්වයේ සිටි බවද පෙන්නුම් කරන්නේය. මෙම කෘතිය අවසානයේ ඔහුගේ ඉතා අලංකාර සටහනක් මට දැකගත හැකි වූ අතර එය මෙහි සඳහන් නොකර සිටීමට මට නොහැකිය:
ඔබ මෙම කුඩා පොත පිටපත් කරන්නේ නම්, ස්වාමීන් වන යේසුස් ක්රිස්තුස් වහන්සේ කරණකොටගෙන සහ උන් වහන්සේ ජීවත්ව සිටින අය සහ මළවුන් විනිශ්චය කිරීමට උන් වහන්සේ තේජාන්විත ලෙස පැමිණෙන විට ඔබ ඔබේ පිටපත මෙය හා සමග සංසන්දනය කර එය මෙම පිටපතෙන් ප්රවේශමෙන් නිවැරදි කරගන්නා ලෙස සහ ඔබ ඔබේ පිටපතෙහි මෙම එකම කාරණාව ද ඇතුළත් කරගන්නා මෙන් මම ඔබට ප්රකාශ කරමි.
මෙම වදන් මගින් අපට අතීතයේ සිටි එම සැබෑ ශුද්ධවන්තයන්ගේ සූක්ෂ්ම නිරවද්යතාවය සිහිගන්වන්වාවා. ඉහත සඳහන් කළ ෆ්ලොරිනස් වෙත ලියන ලද ලිපියේ, ඉරේනියස් නැවතත් පොලිකාප් හා සමග වූ ඔහුගේ සම්බන්ධය ගැන සඳහන් කරයි:
ෆ්ලොරිනස්, මෙම මතයන්, මෘදු ලෙස දැක්වීම උදෙසා – යහපත් විනිශ්චයක් පිළිබිඹු නොකරයි. මෙම මතයන් සභාව සමග නොගැළපෙන අතර ඒවා බෙදාගන්නා අයට මහත් වූ දුෂ්ටකමක් පවරයි. සභාවෙන් පිටත මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන් පවා මෙම මත ප්රකාශ කිරීමට කිසිදා එඩිතර වූයේ නැත. අපට පෙර සිටියාවූ ප්රේරිතයන් සමග ආශ්රය කළා වූ වැඩිමහල්ලන් මෙවැනි අදහස් ඔබ වෙත භාර දුන්නේ නැත. මා කුඩා පිරිමි ළමයෙකුව සිටියදී පහළ ආසියාවේ ඔබ පොලිකාප් සමග සිටිනු දැක ඇත්තෙමි. ඒ ඔබ අධිරාජ්යයේ අධිකරණයේ ඉහළ තනතුරකෙ සිටියදී ඔහුගේ අනුග්රහය ලබා ගැනීමට අවශ්ය වූ විටය. මෑතක සිදු වූ සිදුවීම්වලට වඩා මට ඒ දවස්වලදී සිදුවූ සිදුවීම් වඩාත් පැහැදිලිව මතක තිබේ – අපෙ කුඩා කාලයේ ඉගෙන ගන්නා දේ මනසට ඇලී ඒ සමගින් වැඩෙයි – එම නිසා මට ආශීර්වාද ලත් පොලිකාප් වාඩි වී කතා කළ ස්ථානය, ඔහුගේ ගමන් විලාසය සහ ඔහුගේ චරිත ස්වභාවය, ඔහුගේ පෞද්ගලික පෙනුම, සෙනඟට කළ ඔහුගේ දේශනා, මෙන්ම ඔහු යොහන් තුමා හා ස්වාමින් වහන්සේ දුටු අනෙකුත් අය සමග කළ ඔහුගේ සාකච්ඡා වාර්තා කළ ආකාරය පවා මට මතක් කරගත හැකිය.
ඔහු ඔවුන් විසින් පවසන ලද වචනම පවසන ලදී. එසේ ඔවුහු ස්වාමින් වහන්සේ සහ උන් වහන්සේගේ ප්රාතිහාර්යයන් සහ උන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් ගැන වාර්තා කළහ – පොලිකාප් ජීවනයේ වාක්යාණන් ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන්ගෙන් කෙලින්ම අසා ශුද්ධලියවිල්ලට සම්පූර්ණයෙන්ම එකඟව එම දේවල් වාර්තා කළේය. මම ඒ වෙලාවේ මේ දේවල් ආශාවෙන් උනනන්දුවෙන් අසාගෙන සිටියෙමි. එසේ ඒවා දෙවියන් වහන්සේගේ දයාවෙන් කොළයක නොව, මගේ හිතේ සටහන් කරගතිමි. දෙවියන් වහන්සේගේ කරුණාවෙන් මම ඒවා ගැන දිගින් දිගටම මෙනෙහි කරමි. එසේම දෙවියන් වහන්සේ මාගේ සාක්ෂිකරුවාණන් වහන්සේ ලෙස එම ආශීර්වාද ලත්, අපෝස්තලික වැඩිමහල්ලා මෙම මතවලින් ඕනෑම එකක්වත් ඇසුවේ නම් ඔහුගේ කන එම දේවල් ඇසීමෙන් වසා ගන්නවා ඇත. එසේම මෙලෙසින් මොරගසනු ඇත. “අහෝ යහපත් වූ දෙවියන් වහන්ස, මා මෙය විඳ දරාගත යුතු වන පරිදි ඔබ මා ආරක්ෂා කළේ කුමන කාලයකටද?” එවැනි වචන ඇසීමේදී ඔහු වාඩි වී සිටින හෝ සිටගෙන සිටින ඕනෑම තැනක සිට පලා යනු ඇත. ඔහු අසල්වැසි සභා ශක්තිමත් කිරීමට හෝ ඔවුන්ට උපදෙස් දීමට සහ අනුශාසනා කිරීමට සමහර සහෝදරයන්ට යවන ලද ලිපිවලින් මෙය පැහැදිලි වේ.
අපොලෝනියස්ගේ වේදසාක්ෂික මරණය
21. කොමෝඩස්ගේ පාලන සමයේදී මෙම කාලපරිච්ඡේදයේදීම අපගේ තත්වයන් වැඩිදියුණු වූ අතර දෙවියන් වහන්සේගේ කරුණාවෙන් ලොව පුරා සභාවලට සාමය උදා විය. ධනය හෝ පවුල හෝ නිසා හෝ කැපී පෙනුණු රෝමයේ බොහෝ දෙනෙකුගේ සමස්ත නිවැසියන් සහ ඥාතීන් ඇතුළුව විශ්වයේ දෙවියන් වහන්සේගේ භක්තිමත් නමස්කාරය වෙතට යොමු වූ සියල්ලන් කෙරෙහි ගැලවීමේ වචනය සෑම ජාතියකටම නැඹුරු වීමට පටන් ගත්තේය. ස්වභාවයෙන්ම යහපතට ද්වේෂ කරන සහ ඊර්ෂ්යාසහගත වන යක්ෂයාට මෙය දරාගත නොහැකි බව දැනුණු අතර, ඔහු නැවත වරක් සටනට පැමිණ, අප විනාශ කිරීම පිණිස විවිධ ආකාරයේ උපකරණ නිර්මාණය කළේය. රෝමයේදී, ඔහු අපලෝනියස් උසාවියට ගෙන ගියේය. අපොලෝනියස් ඔහුගේ උගත්කම සහ දර්ශනය සම්බන්ධයෙන් එකල ඇදහිලිවන්තයන් අතර පිළිගැනීමට ලක්වූ මිනිසෙකු විය. ඔහුගේ සේවකයෙකු ඔහුට චෝදනා කිරීමට පොලඹවාගෙන ඔහු උසාවියට ගෙන එන ලදී. එහෙත් කාලකණ්ණියා නඩුව ගෙන ආවේ වැරදි වේලාවකදීය. මන්ද අධිරාජ්යයාගේ ආඥාව මගින් එවැනි කාරණා සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු සපයන්නන්ට ජීවත් වීමට ඉඩ නොදෙන ලෙස නියෝග කර තිබූ බැවිනි. විනිසුරුවරයා වූ පෙරේනියස්ගේ දඬුවම් නියම කිරීමෙන් පසුව ඔවුහු වහාම ඔහුගේ කකුල් කඩා දැමූහ. එහෙත් දෙවියන් වහන්සේගේ ප්රේමණීය වේදසාක්ෂිකවරයා, විනිසුරුවරයා සෙනෙට් සභාව ඉදිරියේ තමාගේ ආරක්ෂාව උදෙසා පිළිතුරු දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටි විට, ඔවුන් සියල්ලන් ඉදිරියේ ඇදහිල්ල පිළිබඳ වඩාත් දක්ෂ ලෙස පිළිතුරු දුන්නේය. එයට පසුව ඔහුගේ හිස ගසා දමනු ලැබූ අතර, ඔහු වේදසාක්ෂික මරණය කරණකොටගෙන සම්පූර්ණත්වයට පත් විය. ඒ සෙනෙට් සභාවේ නියෝගයකට අනුවය. එයට හේතුව පැරණි නීතියක් තවමත් ක්රියාත්මක වූ බැවිනි. එනම් උසාවියට ගෙන ආ අය තම මතය වෙනස් කිරීම ප්රතික්ෂේප කළහොත් නඩුවේ වෙනත් තීන්දුවක් තිබිය නොහැකි බවයි. පෙරේනියස්ගේ ප්රශ්න කිරීම්වලට ප්රතිචාර වශයෙන් අපලෝනියස්ගේ සැබෑ වදන් සහ සෙනෙට් සභාව ඉදිරියේදී ඔහුගේ පිළිතුරු දීමේ කතාව මා විසින් මුල්කාලීන වේදසාක්ෂිකවරුන් පිළිබඳ මා විසින් සම්පාදනය කරන ලද වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
රදගුරුවරුන්ගේ අනුප්රාප්තිය
22. කොමෝඩස්ගේ පාලන සමයේ දසවන වර්ෂයේදී, ලූතෙරස් රෝමයේ රදගුරුවරයා ලෙස වසර දහතුනක සේවා කාලයෙන් පසුව වික්ටර් අනුප්රාප්තිකයා ලෙස පත් විය. එම වසරේදීම, ජූලියන් ඔහුගේ දසවන වසර සම්පූර්ණ කරන විට, දෙමෙත්රියස් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ රදගුරුවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. එසේම ඊට සමගාමීව, දැනටමත් සඳහන් කර ඇති ප්රසිද්ධ සෙරපියන්, ප්රේරිතයන්ගේ සිට අටවැනියා ලෙස අන්තියෝකියේ රදගුරුවරයා ලෙස සිටියේය. තියෝෆිලස් පලස්තීනයේ සිසේරියාව පාලනය කළ අතර, කලින් සඳහන් කළ නාර්සිසස් නමැත්තා තවමත් යෙරුසලමේ රදගුරු පදවිය භාරව සිටියේය. අනෙකුත් සමකාලීනයන් අතර කොරින්තියේ රදගුරුවරයා වන බැචිලස් සහ එපීසයේ රදගුරුවරයා වන පොලික්රේටස් ඇතුළත් වේ. මේ වන විට තවත් බොහෝ ප්රමුඛ පෙළේ සිට අය වූ අතර, අපට ලිඛිතව තොරතුරු ආරක්ෂා කර ඇති අයගේ නම් ලැයිස්තු පමණක් දක්වා ඇත.
පාස්කුව සම්බන්ධයෙන් උත්ගතවූ මතභේදය
23. ඒ කාලයේදී, සියලුම ආසියානු රදගුරු පදවියන් ගැලවුම්කරුවාණන් වහන්සේගේ පාස්කු උත්සවය පුරාණ සම්ප්රදායට අනුව, යුදෙව්වන්ට බැටළු පැටියා පූජා කිරීම පිණිස අණ කර ඇති චන්ද්ර මාසයේ දහහතර වන දින සැමරිය යුතු යැයි සිතූ බැවින් ඇති වූ මතභේදය සුළුපටු ආරවුලක් නම් නොවීය. එය සතියේ කුමන දවස වූවද, එදිනම උපවාසය අවසන් කිරීම අවශ්ය විය. කෙසේ වෙතත්, ලොව පුරා අනෙකුත් සියලුම සභාවල, මේ ආකාරයෙන් පාස්කුව සැමරීම සිරිතක් ලෙස නොපැවතිණි. මන්ද, අපෝස්තලික සම්ප්රදායට අනුව, ඔවුන් තවමත් පවතින මෙම මතය පවත්වා ගෙන ගිය බැවිනි: එනම් උපවාසය අවසන් වන්නේ අපගේ ගැලවුම්කරුවාණන් වහන්සේගේ නැවත නැඟිටීමේ දිනයේදීය (ඉරිදා). 36 මෙම ප්රශ්නය සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා කිරීමට සිනොඩ් සහ රදගුරුවරුන්ගේ සම්මන්ත්රණ පවත්වන ලදී. ඒ අනුව, ස්වාමීන් වහන්සේගේ මළවුන්ගෙන් උත්ථාන වීමේ අබිරහස සැමරිය යුතු වන්නේ ඉරිදා දවසේ මිස අන් කිසි දවසක නොවන බවට සහ එදිනට පමණක් පාස්කු උපවාසයේ අවසානය පැවැත්විය යුතු බවට සභාව සඳහා නියෝගයක් සකස් කිරීමේදී සියලු දෙනාම එක මතයක සිටියහ. එය සෑම තැනකටම ලිපි මගින් දන්වන ලදී. සිසේරියාවේ රදගුරු තියෝපිලස් සහ යෙරුසලමේ රදගුරු නාර්සිසස් පෙරටුකොටගෙන පලස්තීනයේ පැවති සම්මන්ත්රණයකට සහභාගී වූ අයගේ ලිපියක් තවමත් පවතී. එසේම එම ප්රශ්නයම සම්බන්ධයෙන් වූ වික්ටර් රදගුරුවරයා යටතේ රෝමයේ පැවති සමුළුවකට සහභාගී වූ අයගේ ලිපියක් තවමත් පවතී. එසේම පැල්මාස් විසින් ජ්යෙෂ්ඨයා ලෙස මුලසුන දරන ලද පොන්ටතස්හි රදගුරුවරුන්ගේ සමුළුවේ ලිපියක්, ඉරනේයස් මූලිකත්වය දැරූ ගෝල්හි සමුළුවේ සිට ලිපියක්, ඕෂ්බෝනයේ සහ එහි වූ නගරවලින් වූ ලිපි, කොරින්තියේ රදගුරු වූ බැචිලස් රදගුරුවරයාගෙන් එකම මතය ප්රකාශ කළ, එකම අදහස් දැරූ සහ එකම ලෙස ඡන්දය දුන් අයගේ වෙනත් ලිපිද පවතී.
24. කෙසේ වෙතත්, ආසියාවේ රදගුරුවරුන්, බොහෝ කලකට පෙර ඔවුන්ට භාර දෙන ලද චාරිත්රය ගැන අවධාරණය කළ අතර, ඔවුන්ට නායකත්වය දෙන ලද්දේ පොලික්රේටිස් විසිනි. වික්ටර්ට සහ රෝම සභාවට යැවූ ඔහුගේ ලිපියෙහි ඔවුන්ට ලැබුණු සම්ප්රදාය සම්බන්ධයෙන් පහත පරිදි පැහැදිලි කරයි.
අපි එකතු කිරීමකින් හෝ අඩු කිරීමකින් තොරව හරියටම එම දවස පවත්වන්නෙමුව. ආසියාවේ මහා ප්රභූවරුන් නිදාගෙන සිටින අතර, ස්වාමින් වහන්සේගේ පැමිණීමේ අවසාන දිනයේදී ඔවුන් නැවත නැඟිටිනු ඇත. එසේ උන් වහන්සේ ස්වර්ගයෙන් තේජසින් පැමිණ, උන් වහන්සේගේ සියලු ශුද්ධවන්තයන් ආපසු කැඳවන විට, ප්රේරිතයන් දොළොස් දෙනාගෙන් කෙනෙකු වන පිලිප් වැන්නන් සහ ඔහුගේ වයසක, කන්යා දියණියන් දෙදෙනෙකු හිරාපොලිසයෙහි සහ ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේ තුළ ජීවත් වී එපීසයේ විවේක ගන්නා තුන්වන දියණිය නැවත නැගිටිනු ඇත. ස්වාමින් වහන්සේගේ ළයට හේත්තු වී සිටි, පසුව ලෝගිවක් පැලඳ පූජකයෙකු බවට පත් වූ, වේදසාක්ෂිවරයා සහ ගුරුවරයෙකු වූ යොහන්ද එපීසයෙහි නිදා සිටියි. ඉන්පසුව රදගුරුවරයා සහ වේදසාක්ෂිකවරයා වූ ස්මර්ණාහි පොලිකාප්, සහ යුමේනියාවේ රදගුරු සහ වේදසාක්ෂිකවරයා වූ ත්රේසීස් යන අය ස්මර්ණාවෙහි නිදා සිටිති.
රදගුරුවරයා සහ වේදසාක්ෂිකවරයා වූ ලවෝදීසියේ නිදා සිටින සාගරිස්, හෝ ආශීර්වාද ලත් පැපිරියස් හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේ තුළ ජීවත් වූ සහ සාර්දිස්හි නිදා සිටින, ස්වර්ගයෙන් පැමිණෙන ඇමතුම එනතුරු බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින මෙලිටෝ නපුංසකයා ගැන හෝ කතා කළ යුතුද? මේ සියලු දෙනාම ශුභාරංචියට අනුකූලව කිසිදු අපගමනයකින් තොරව පාස්කු මංගල්යයේ ආරම්භක දවස ලෙස මාසයේ දහහතරවන දිනය පැවැත්වූහ. තවද, ඔබ සැමගෙන් කුඩාම තැනැත්තා වන පොලික්රේටිස් වන මමද, මාගේ ඥාතීන්ගේ සම්ප්රදායට අනුව ජීවත් වන්නෙමි, ඔවුන්ගෙන් සමහරෙකු මම අනුගමනය කර ඇත්තෙමි. ඔවුන්ගෙන් හත් දෙනෙකු රදගුරුවරුන් වූ අතර මම අටවැන්නා වෙමි. මිනිසුන් මුහුන් ඉවතලන දිනය මගේ ඥාතීන් සැමවිටම පවත්වා ඇත. එබැවින්, මාගේ සහෝදරයෙනි, ස්වාමින් වහන්සේ තුළ අවුරුදු හැටපහක් ජීවත් වූ, ලෝකයේ සෑම තැනකම සහෝදරයන් සමග සාකච්ඡා කර ඇති, සහ ශුද්ධලියවිල්ල සම්පූර්ණයෙන් අධ්යයනය කර ඇති මම, තර්ජනවලට බිය නොවෙමි. මන්ද “මිනිසුන්ට වඩා දෙවියන් වහන්සේට කීකරු වන්න” (ක්රියා 5:29) යනුවෙන් මට වඩා යහපත් මිනිසුන් විසින් පවසනු ලැබ ඇති බැවිනි.
ඔහු තමාගේ මතය ලියන විට සහ ඔහුගේ මතය බෙදාගත් විට ඔහු සමග සිටි රදගුරුවරුන් සම්බන්ධයෙන් ඔහු මෙසේ පවසයි:
තවද අප සමග සිටින රදගුරුවරුන් සහ ඔබේ ඉල්ලීම පරිදි මා කැඳවූ රදගුරුවරුන්ගේ නම් මට පැවසිය හැකිය. එහෙත් මම ඔවුන්ගේ නම් ලියන්නෙම් නම්, ඔවුන් බොහෝ දෙනෙකු සිටිනු ඇත. ඔවුන් මගේ දුර්වලකම දුටුවත්, ඔවුන් මෙම ලිපිය අනුමත කරන්නේ, මගේ හිසකෙස් නිකරුණේ පැසුණේ නැති බවත් එහෙත් මා සැමවිටම ක්රිස්තුස් යේසුස් වහන්සේ තුළ ජීවත් වූ අයෙකු බවත් ඔවුන් දන්නා බැවිනි.
මෙහිදී රෝමයේ සමුළුවේ මුලසුන දැරූ වික්ටර් වහාම අසල්වාසී සභා සමගින් විෂමජාතීය ලෙස සලකා සියලුම ආසියාතික රදගුරු පදවියන්ගේ පොදු එකමුතුව වෙන් කිරීමට උත්සාහ කළ අතර, එහි සිටි සියලුම සහෝදරයන් සම්පූර්ණයෙන්ම නෙරපා හරින බව ප්රකාශ කරමින් ලිපි මගින් ඔවුන් කුළුගැන්වීමට උත්සාහ කළේය. එහෙත් සියලුම රදගුරුවරුන් මෙයින් සතුටු නොවූ අතර ඒ වෙනුවට ඔවුහු තම අසල්වාසීන් කෙරෙහි සාමය, එකමුතුකම සහ ප්රේමයේ අරමුණ ඇතිව ජීවත් වීමට ඉල්ලා සිටියහ. වික්ටර්ට තියුණු ලෙස තරවටු කරමින් ලියූ ඔවුන්ගේ වචන තවමත් පවතී. ඉරනේයස් ගෝල්හි කිතුනුවන් අධීක්ෂණය කළ අතර, එම ක්රිස්තියානි අයගේ නාමයෙන් ඉරනේයස් ලියූවේය. ඔහුද මේ ලේඛන කළ අය අතර සිටියේය. ස්වාමින් වහන්සේගේ උත්ථානය පිළිබඳ අබිරහස සමරනු ලැබිය යුතු වන්නේ ස්වාමින් වහන්සේගේ දිනයේදී පමණක් බව පවසන අතරම, පැරණි සම්ප්රදායන් අනුගමනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් දෙවියන් වහන්සේගේ සමස්ත සභාවන් නෙරපා හැරීමට ඉඩ නොදෙන ලෙස ඔහු වික්ටර්ගෙන් ඉල්ලා සිටයි. ඉන්පසු ඔහු තවදුරටත් මෙලෙස පවසයි:
මක්නිසාද ආරවුල ඇත්තේ මෙම දවස සම්බන්ධයෙන් පමණක් නොව උපවාසයේ යෙදීම සම්බන්ධයෙන්ද වේ. සමහරු ඔවුන් එක් දිනක් පමණක් උපවාසයේ යෙදිය යුතු බව සිතති. තවත් අය දින දෙකක්, තවත් සමහරු ඊටත් වඩා වැඩි කාලයක් නිරාහාරව සිටිය යුතු බව සිතති. එසේම තවත් සමහරු ඔවුන්ගේ “දවස” යන්නට දිවා-රාත්රී හතළිහක් ගණන් ගනිති. එවැනි විචල්යයන් අපේම කාලයේදී නොව අපටත් බොහෝ කලකට පෙර අපගේ පූර්වගාමීන්ගේ කාලයේ ආරම්භ වී ඇත. ඔවුහු ස්ථාපිත අනාගත භාවිතයේ සරල බව සඳහා නිරවද්යතාවය නොසලකා හැර ඇති බව පෙනේ. එසේ වුවද, ඔවුහු සියල්ලෝම අප මෙන්ම එකිනෙකා සමග සාමයෙන් ජීවත් වූහ. එසේම උපවාසය සම්බන්ධයෙන් එකඟ නොවීම ඇදහිල්ල සම්බන්ධයෙන් වන අපගේ එකඟතාවය තහවුරු කරන්නේය.
ඔහු මෙයට ඓතිහාසික ආඛ්යානයක් එකතු කරයි. මට උචිත ලෙස උපුටා දැක්විය හැකිය:
ඔබ දැන් මුලසුන හොබවන සභාවේ ප්රධානියා වූ සෝටර්ට පෙර සිටි වැඩිමහල්ලෝද මේ අතර වූහ – මා අදහස් කළේ ඇනිසෙටස්, පයස්, ටෙලෙස්ෆොරස් සහ සිස්ටස් යන අයයි. ඔවුන් එය පැවැත්වූයේ නැත. නැතිනම් ඔවුන්ගේ අනුගාමිකයින් එය පැවැත්වූයේද නැත. එහෙත් එය පැවැත්වූ දියෝකීසිවලින් පැමිණි අය සමග ඔවුහු සමගියෙන් ජීවත් වූහ. එය පැවැත්වූයේ නැති අයට එය පැවැත්වීම වඩා පැකිළීමට හේතුවක් වූවද එසේ ඔවුහු සමගියෙන් ජීවත් වූහ. මේ හේතුව නිසා කිසිවෙකුත් කිසිදාක ප්රතික්ෂේප කරනු ලැබ නැත. එහෙත් එය පැවැත්වූයේ නැති ඔබට පෙර වූ වැඩිමහල්ලෝ එය පැවැත්වූ රදගුරු පදවිවල සිටි අයට දිව්ය සත්ප්රසාදය යැවූහ. ආශීර්වාද ලත් පොලිකාප් ඇනිසෙටස්ගේ කාලයේදී රෝමය වෙත ගිය විට, වෙනත් කාරණා සම්බන්ධයෙන්ද ඔවුන් අතර සුළු මතභේද ඇති වුවද, ඔවුන් මේ කාරණය සම්බන්ධයෙන් දබර කිරීමට අකමැති වූ අතර ඔවුහු වහාම සමගි වූහ. එය නොපැවැත්වීම පිණිස පොලිකාප්ට ඒත්තු ගැන්වීම ඇනිසෙටස්ට කළ නොහැකි විය. එයට හේතු වූයේ ඔහු සැමවිටම අපගේ ස්වාමීන් වහන්සේගේ ගෝලයා වන යොහන්න් සහ ඔහු දැන සිටි අනෙකුත් ප්රේරිතයන් සමග එය පවත්වා තිබූ බැවිනි. එමෙන්ම එය පැවැත්වීම සඳහා පොලිකාප් ඇනිසෙටස් පොලඹවා ගත්තේද නැත. ඔහු තමාට පෙර සිටි වැඩිමහල්ලන්ගේ ක්රියාවන් කිරීමට තමා බැඳී සිටි බව කීවේය. එසේ වුවද, ඔවුහු එකිනෙකා සමග අදහස් හුවමාරු කර ගත්හ. එසේම ඇනිසෙටස් සභාවේදී, පොලිකාප් වෙත දිව්ය පූජාව කැප කළේ පැහැදිලිවම ගෞරවයෙනි. ඔවුන් සාමයෙන් යුක්තව එකිනෙකාගෙන් වෙන් වූ අතර මුළු සභාවේම එය පැවැත්වූ අය සහ එය නොපැවැත්වූ අය අතර සාමය ආරක්ෂා විය.
සාමය ඇති කරන්නෙකු ලෙස ඔහුගේ නමට ගැළපෙන චරිතයක් ඇති ඉරනේයස් සභාවේ සාමය සඳහා එවැනි ගැටලු සාකච්ඡා කර විසඳුවේය. ඔහු වික්ටර්ට පමණක් නොව, ප්රශ්නය සාකච්ඡා කිරීමේදී වෙනත් බොහෝ සභා ප්රධානීන්ටද ඒ පිළිබඳ ලිවීය.
25. පලස්තීන රදගුරුවරු ඉහත සඳහන් කළ කාරණය ගැන සැලකූහ. එහිදී නාර්සිසස් සහ තියෝෆිලස්, තීර්හි රදගුරු කැසියස්, ටොලමයිස්හි ක්ලාරස් සහ ඔවුන් සමග එක්රැස්වූ අය සමගින්, අපෝස්තලික අනුප්රාප්තිකයෙන් ඔවුන්ට ලැබුණු පාස්කු සම්ප්රදාය ගැන දීර්ඝ ලෙස ලියා පහත සඳහන් දේ සමගින් අවසන් කළහ:
අපගේ ලිපියේ පිටපත් සෑම රදගුරු පදවියකටම යැවීමට උත්සහා කරන්න. එසේ කිරීමෙන් ඔවුන්ගේ ආත්මය පහසුවෙන් රවටා ගන්නා අය සම්බන්ධයෙන් වන අපගේ වගකීමෙන් අපට වැළකී සිටිය හැකිය. ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේද ඔවුන් අප සමරන දිනයේම පාස්කුව සමරන බවට අපි ඔබට පෙන්වා දෙන්නෙමු. මන්ද අප ශුද්ධ දිනය එකම වේලාවක පවත්වන බව සහතික කිරීම සඳහා අපි ලිපි හුවමාරු කර ගනිමු.
ඉරනේයස් සහ ඔහුගේ සමකාලීනයන්ගේ කෘතීන්
26. දැනටමත් උපුටා දක්වා ඇති ඉරනේයස්ගේ ලිපි සහ කෘතීන් හැරුණු විට, ග්රීකයන්ට එරෙහිව ඔහුගේ සංක්ෂිප්ත මෙන්ම ඉතා ඒත්තු ගැන්වෙනසුලු නිබන්ධනයක් තවමත් පවතියි. එය Concerning Knowledge. (දැනුම සම්බන්ධව) යනුවෙන් නම් කර ඇත. මාර්ෂියන් නම් කිතුනුවෙකුට කැප කරන ලද තවත් එකක් තිබේ. එය Demonstration of Apostolic Preaching නම් වේ. එසේම ඔහු හෙබ්රෙව්වරුන්ට ලියන ලද ලිපියෙන් සහ සලමොන්ගේ ප්රඥාව නම් වන පොතෙන් උපුටා දක්වන පාඨයන් සහිත විවිධ ලිපි සහිත පොතක්ද වේ. මේවා මා දන්නා ඉරනේයස්ගේ කෘති වේ.
වසර දහතුනක පාලන කාලයකට පසු කොමෝඩස් මිය යන විට, පර්ටිනැක්ස් මාස හයක් පමණ කාලයක් අධිරාජ්යයා වූ අතර, පසුව සෙප්ටිමස් සෙවේරස් බලයට පත් විය.
27. එකල සභාවේ සාමාජිකයන්ගේ බොහෝ කෘතීන් තවමත් පුළුල් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, ඒවා මාද කියවා ඇත. මේවා අතර හෙරක්ලිටස්ගේ On the Apostle, මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන් විසින් බොහෝ විවාද කරන ලද ගැටලුව පිළිබඳ මැක්සිමස්ගේ The Origin of Evil සහ The Creation of Matter; කැන්ඩිඩස්ගේ Hexameron, ඇපියන්ගේ ඒ විෂය සම්බන්ධවම පොතක්, නැවත නැඟිටීම පිළිබඳ සෙක්ස්ටස්ගේ පොත, අරාබියේනස්ගේ නිබන්ධනයක්, සහ දින සහ ඉතිහාසය නොදන්නා තවත් බොහෝ අය විසින් ලියන ලද ලේඛන ඇතුළත් වේ. අවසාන වශයෙන්, වෙනත් බොහෝ සාධර්මික ලේඛන ඇත. ඒ බව දිව්යමය ශුද්ධලියවිල්ල පිළිබඳ ඔවුන්ගේ අර්ථකථනවලින් පැහැදිලි වේ. එසේ වූවත් ඒවායෙහි කතුවරුන් නම් නොකරන ලද සහ කතුවරුන් කවුදැයි නොදන්නා පොත්ය.
ආතිමන් සහ තියොඩෝටස්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටිය
28. සමෝසටාහි පෝල් නමැත්තා විසින් මගේ කාලය තුළදී අලුත් කිරීමට උත්සහා කරන ලද ආර්ටෙමන්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටියට එරෙහිව මෙයින් එක් අයෙකුගේ නිබන්ධනයක්, අප මෙහි සාකච්ඡා කරන ඓතිහාසික කාලපරිච්ඡේදයට අදාළ වේ. ගැලවුම්කාරයාණන් වහන්සේ හුදු මනුෂ්යයෙකු බව ප්රකාශ කරන මෙම මිථ්යාදෘෂ්ටිය මෑත කාලීන නවෝත්පාදනයක් ලෙස ඔහු ප්රතික්ෂේප කරයි. මන්ද එය හඳුන්වා දුන් අය එය පැරණි එකක් යැයි කියමින් එය ගෞරවනීය කිරීමට උත්සාහ කළ බැවිනි. ඔවුන්ගේ අපහාසාත්මක අසත්යයට එරෙහිව තවත් බොහෝ තර්කවලින් පසුව, නිබන්ධනයෙහි තවදුරටත් මෙලෙස සඳහන් වේ:
ඔවුන්ගේ සියලුම පූර්වගාමීන් සහ ප්රේරිතයන් තමන් කරන දේ ඉගැන්වූ බවත්, සැබෑ ඉගැන්වීම පේදුරුතුමාගෙන් පසුව රෝමයේ දහතුන්වන රදගුරුවරයා වූ වික්ටර්ගේ කාලය දක්වා ආරක්ෂා වූ බවත් ඔවුහු කියා සිටිති. එහෙත් ඔහුගේ අනුප්රාප්තිකයා වූ සෙෆිරිනස්ගේ කාලයේ සිට සත්යය විකෘති වී ඇත. දිව්යමය ශුද්ධලියවිලි ඒවාට විරුද්ධ නොවන්නේ නම් ඔවුන්ගේ ප්රකාශ විශ්වාස කළ හැකිය. වික්ටර්ට පෙර සිටි ක්රිස්තියානි ලේඛකයෝ ඔවුන්ගේම කාලයේ සිටි අන්ය ජාතිකයින්ට සහ මිථ්යාදෘෂ්ටිකයන්ට එරෙහිව සත්යය ආරක්ෂා කළහ. ජස්ටින්, මිල්ටියේඩ්ස්, ටේෂියන්, ක්ලෙමන්ට් සහ තවත් බොහෝ අයගේ ක්රියා මගින් ක්රිස්තුස් වහන්සේ දෙවියන් වහන්සේ ලෙස සලකනු ලැබූ බවට වන කාරණය මෙහිදී මම අදහස් කරමි. මක්නිසාද යත් ක්රිස්තුස් වහන්සේ දෙවියන් වහන්සේ සහ මිනිසා ලෙස ප්රකාශ කරන ඉරනේයස්, මෙලිටෝ සහ අනෙකුත් අයගේ පොත් හෝ ක්රිස්තුස් වහන්සේ දෙවියන් වහන්සේගේ වචනය ලෙස ගායනා කරන සහ උන් වහන්සේ දෙවියන් වහන්සේ ලෙස සලකන සියලුම පැරණි ගීතිකා සහ ගීත නොදන්නේ කවුද? සභාවේ අවබෝධය වසර ගණනාවක් තිස්සේ ප්රකාශ කර ඇති විට, මේ අය පවසන පරිදි වික්ටර්ගේ පූර්වගාමීන් දේශනා කළ හැක්කේ කෙසේද? ක්රිස්තුස් වහන්සේ හුදු මනුෂ්යයෙකු බව ප්රථමයෙන් ප්රකාශ කරන විට, මෙම දෙවියන් වහන්සේ ප්රතික්ෂේප කරන ඇදහිල්ල අත්හැරීමේ පියා වූ සපත්තු සාදන්නා වූ තියෝඩෝටස් වික්ටර් විසින් නෙරපා දමන ලද බව ඔවුන් හොඳින් දන්නා විට වික්ටර්ට මේ ආකාරයෙන් මඩ ගැසීම ගැන ඔවුහු ලජ්ජාවට පත් නොවන්නෝද? ඔවුන් කෙරෙහිවන වික්ටර්ගේ ආකල්පය ඔවුන්ගේ දේවාපහාසය උගන්වන ආකාරයට නම්, මෙම මිථ්යාදෘෂ්ටිය නිර්මාණය කළ තියෝඩෝටස් ඔහු විසින් නෙරපා දමන ලද්දේ කෙසේද?
වික්ටර්ගේ කාලයේදී සිදු වූ සිදුවීම් එවැනි විය. ඔහු වසර දහයක් ධූරය දැරූ විට, සෙවේරස්ගේ පාලන සමයේ නවවන අවුරුද්දේදී පමණ සෙෆිරිනස් ඔහුගෙන් පසුව අනුප්රාප්තිකයා ලෙස පත් විය. ඉහත සඳහන් කරන ලද මිථ්යාදෘෂ්ටිය පිළිබඳ පොතේ කතුවරයා සෙෆිරිනස්ගේ කාලයේදී සිදු වූ තවත් සිදුවීමක් එයට එකතු කරයි:
මගේ කාලයේ සිදු වූ සිදුවීමක් එය එහි සිදු වූවා නම් සොදොම් වැසියන්ට අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස සේවය කරන්නට ඇතැයි මම සිතමි. නටාලියස් නම් ඇදහිල්ල ප්රකාශ කරන්නෙකු ඇස්ක්ලීපියෝඩෝටිස් සහ තියෝඩෝටස් නම් දෙවැන්නෙකු වන බැංකුකරුවෙකු විසින් නොමඟ යවන ලදී. දෙදෙනාම සපත්තු සාදන්නා වූ තියෝඩෝටස්ගේ ගෝලයෝ වූහ. එම තියෝඩෝටස් වික්ටර් විසින් මෙම චින්තන ක්රමය හේතුවෙන් නැතිනම් චින්තනයක් නොමැතිකම හේතුවෙන් නෙරපා දමන ලද පළමුවැන්නා විය. මසකට ඩිනාරි 150ක වැටුපක් සහිතව මෙම මිථ්යාදෘෂ්ටියේ රදගුරුවරයා ලෙස නම් කරනු ලැබීමට ඔවුහු නටාලියස් පෙලඹවූහ. ඔවුන් සමග සම්බන්ධ වීමෙන් පසුව, ඔහුට බොහෝ අවස්ථාවලදී අපගේ ස්වාමින් වහන්සේ විසින් දර්ශන මගින් අනතුරු ඇඟවීම් සිදු කරන ලදී. මන්ද අපගේ දයාවන්ත දෙවියන් වහන්සේ සහ ස්වාමින් වහන්සේට උන් වහන්සේගේගේම දුක් වේදනා ගැන සාක්ෂි දැරූ කෙනෙකු සභාවෙන් පිටතදී මිය යාම අවශ්ය නොවූ බැවිනි. දර්ශන කෙරෙහි අල්ප අවධානයක් යොමු කිරීමෙන් පසුව, ඔවුන් අතර වූ ඔහුගේ කීර්තියට හසු වීම සහ බොහෝ දෙනා විනාශ කරන තණ්හාව නිසා, අවසානයේදී ඔහු මුළු රාත්රිය පුරාම ශුද්ධ දේවදූතයින් විසින් කසයෙන් පහර දෙනු ලැබ සැලකිය යුතු ලෙස දුක් වින්දේය. පසුදින උදෑසනම ඔහු ගෝණි රෙදි හැඳගෙන, අළු මත වැතිර, ඉක්මනින් ගොස් රදගුරු සෙෆිරිනස් ඉදිරියේ මුණින්තලා වී වැඳ වැටී කඳුළු සලමින් ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයේම පාමුල වැටුණේය. ඔහු අනුකම්පාවෙන් බැගෑපත්ව, තමාට ලැබුණු කසපහරවල ලකුණු පෙන්වූවද, ඔහු නැවත සහභාගිත්වයට පිළිගන්නා ලද්දේ මහත් සේ අකමැත්තකින් පසුවය.
මෙයට මම එම කතුවරයා විසින්ම එම පුද්ගලයින් පිළිබඳ සඳහන් කරන ලද තවත් උපුටා දැක්වීමක් එකතු කරමි:
ඔවුහු දිව්යමය ශුද්ධලියවිලි දූෂිත කිරීමට බිය නොවූහ. ඔවුහු පුරාණ ඇදහිල්ලේ රීතිය අවලංගු කර දැමූහ. ඔවුහු ක්රිස්තුස් වහන්සේ නොදැන සිටිති. ඔවුහු ශුද්ධලියවිල්ල නොසලකා හරිති. එහෙත් ඔවුන්ගේ අදේවවාදයට සහාය දීමට තර්කයක් සොයති. යමෙකු ශුද්ධලියවිල්ලෙන් ඡේදයක් ගෙන ඔවුන්ට අභියෝග කළහොත්, එය ඔවුන්ගේ තර්කයට සංයෝජන කළ හැකි හෝ විසංයෝජනීය තර්කයක් බවට පත් කළ හැකිද යන්න සොයා බැලීමට ඔවුහු එය පරීක්ෂා කර බලති. දෙවියන් වහන්සේගේ ශුද්ධලියවිල්ල අතහැර දමා, ඔවුහු “ජ්යාමිතිය” [පෘථිවියේ මිනුම්] අධ්යයනය කරති. මන්ද ඔවුන් පෘථිවියෙන් වන බැවිනුත්, පෘථිවිය ගැන කථා කරන බැවිනුත්, ඉහළින් එන්නා වූ තැනැන් වහන්සේ නොදන්නා බැවිනුත්ය. ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් යුක්ලිඩ්ගේ ජ්යාමිතිය අධ්යයනය කරන අතර ඇරිස්ටෝටල්ට සහ තියෝප්රේස්ටස්ට ගරු කරති. එසේම තවත් සමහර අය ගැලෙන්ට (Galen) නමස්කාර කරති. නොඇදහිලිවන්තයන්ගේ ශාස්ත්ර ඔවුන්ගේ මිථ්යාදෘෂ්ටිය සඳහා භාවිත කරමින්, ඔවුහු ශුද්ධලියවිල්ලේ සරල ඇදහිල්ල දූෂිත කර ඒවා නිවැරදි කර ඇති බව ප්රකාශ කරති.
මම ඔවුන්ට මඩ ගසන්නේ නැති බව, ඔවුන්ගේ ලේඛන සංසන්දනය කරන ඕනෑම කෙනෙකුට වටහාගත හැකිය. ඔවුන්ගේ ලියවිල් විශාල වශයෙන් වියවුල් බවක් ඇති කරන්නේය. මන්ද ඇස්ලීපියේඩස්ගේ ලියවිලි තියඩෝටස්ගේ ලියවිලි සමග එකඟ නොවේය. ඔවුන් වෙත බොහෝ අත්පිටපත් තිබේ. මන්ද ඔවුන්ගේ ගෝලයන් ඔවුන්ගේ “නිවැරදි කරන ලද” – සැබවින්ම දූෂිත වුවද – පෙළ පිටපත් කිරීමට ජ්වලිතව කටයුතු කළ බැවිනි. මේවා හර්මොෆිලස්ගේ ග්රන්ථ සමගද එකඟ නොවේ. එහෙත් ඇපලෝනියඩ්ස්ගේ ලියවිලි ඔහුගේම වෙනත් ලියවිලි එකිනෙක හා නොගැළපේ. පෙර ලියන ලද පිටපත් දෙවනුව ලියන ලද පිටපත්වලට වඩා බෙහෙවින් වෙනස්ය. ඒවා දෙවැනි දූෂණයට ලක් වූ ඒවාය. ශුද්ධලියවිලි ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් ලියැවුණු ලියවිලි බවට විශ්වාස නොකරන සහ නොඇදහිලිවන්තයන් හෝ තමන් ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේට වඩා ප්රඥාවන්ත යැයි සලකන සහ යක්ෂාවේශ වූවන් වන මෙම පිටපත් කරන්නන් මෙම පාපකාරී මුග්ධත්වය නොදැන සිටින්නට ඇත. ඔවුන්ට ඔවුන්ගේ අපරාධය ප්රතික්ෂේප කළ නොහැකිය: මෙම පිටපත් ඔවුන්ගේම අත් අකුරින් ලියා ඇත. ඔවුන්ට ඔවුන්ගේ ගුරුවරුන්ගෙන් මෙම ශුද්ධලියවිල්ල ලැබී නැති නිසා එම කොන්දේසිය සපුරන්නේ නැත. එසේම ඔවුන් විසින් පිටපත් කරන ලද පිටපත්වලට සම්බන්ධ මුල් පිටපත් ඔවුන්ට ඉදිරිපත් කළ නොහැකිය. ඇතැමුන් පාඨය සංශෝධනය කිරීම අනවශ්ය බව පවා සොයාගෙන ඇතත්, ව්යවස්ථාව සහ අනාගතවක්තෘවරුන් සරලවම ප්රතික්ෂේප කර ඇත. එසේ දුෂ්ට, අභක්තික ඉගැන්වීමක් භාවිත කරමින් විනාශයේ පහළම ගැඹුරට ඇද වැටී ඇත.
මේ කාරණා සම්බන්ධයෙන් මෙය ප්රමාණවත්ය.
කිතුනු දුක් වේදනා සහ තර්ක
අද ප්රංශය ලෙස හැඳින්වෙන ලියොන්ස්හි සිදු වූ දරුණු හිංසා පීඩා පිළිබඳ යුසේබියස්ගේ තේරුම්ගත හැකි විස්තරය හේතුවෙන්, වෙනත් ඕනෑම පොතකට වඩා මෙම Church History (සභා ඉතිහාසය) පොතට ප්රබල ලෙස බටහිර අවධානය ලැබී ඇත. මුල් කිතුනුවන් බොහෝ දුරට රෝමයේදී වේදසාක්ෂිකයින් ලෙස මරණයට පත් වූ බව සාමාන්යයෙන් උපකල්පනය කෙරේ. එහෙත් මෙය එම කාරණයෙන් බොහෝ දුරට වෙනස් වේ. උතුරු අප්රිකානු පළාත්වල—විශේෂයෙන්ම ඊජිප්තුවේ – එමෙන්ම පලස්තීනය, සිරියාව සහ සුළු ආසියාව වැනි රටවලට වඩා රෝම අධිරාජ්යය තුළ රෝමයේ සහ ඉතාලියේදී හිංසනයට ලක් වූ ක්රිස්තියානි අයගේ සංඛ්යාව ඉතා අඩුය. ගෝල් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, ලියොන්හි නෘත්ය ශාලාවේ බිහිසුණු දර්ශන සමාන වූයේ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ක්රීඩා පිටියේදී ඇති වූ බිහිසුණු සිදුවීම්වලට පමණි. වීර කාන්තාවන් සහ ළමයින් පවා කැපී පෙනෙන ලෙස ඇතුළත් වූ මෙම මිනිස් විනාශ කර කඩා බිඳ දැමීමේ ක්රියාවලට සම්බන්ධ වන තිරිසන් අමානුෂික තත්ත්වය වර්තමානයේදී සිතා ගැනීම පවා දුෂ්කරය. එහෙත් ග්ලැඩියේටර් සටන්වලින් සතුටට පත් විය හැකි ඕනෑම සමාජයක්, සැබෑ ලේ ගලා යන නාවික හමුදා සටන්වලට සරදම් කරනු ඇත. එසේම අවි නොගත් දෑතින් වන සතුන් සමග සටන් කරන සිරකරුවන් නරඹන අයට, ඔවුන්ගේ සිවිල් විනෝදාස්වාදය සඳහා ක්රිස්තියානි අයට පීඩා කිරීමේ ක්රීඩාව වැනි දෑ (ඔවුන්ට) විනෝදාස්වාදය සඳහා අමුතු සංස්කෘතියක් වනු ඇත.
බොහෝ මුල් ක්රිස්තියානි වේදසාක්ෂිකයින් තම ඇදහිල්ල පාවා දෙනු වෙනුවට වීරෝදාර ලෙස මරණයට මුහුණ දුන් බවද පුළුල් ලෙස උපකල්පනය කෙරේ. මානව දුර්වලතා නිසා මෙය යථාර්ථවාදීව කිරීම අසීරු වූවා පමණක් නොව, යුසේබියස් අවංක ලෙස මෙය අපට වෙනත් ආකාරයකින් පෙන්වයි. සටන් වැදුණු සභාව අවසානයේ ජයග්රහණය කළ ආකාරය පිළිබඳ “මහිමාන්විත කතාව” වාර්තා කිරීමට ඔහු දක්වන නැඹුරුව සැලකිල්ලට ගනිමින්, වධහිංසා සහ මරණය හමුවේ තම ඇදහිල්ල අත්හැරීමට තරම් බියට පත් වූවන් සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ සඳහන් කිරීම විශ්වාසදායක මෙන්ම ප්රශංසනීය වූවකි. කෙසේ වෙතත්, සැබවින්ම මරණය දක්වා විශ්වාසවන්තව සිටි අයගේ සංඛ්යාව සහ භීතියේ වධ හිංසා මධ්යයේ ඔවුන්ගේ සැබෑ වීරෝදාර ධෛර්යය එදා මෙන්ම අදත් පුදුම සහගතය. මේ අනුව, යුසේබියස් “ඔහු සම්පූර්ණත්වයට පත් විය”, “ඇය ඇගේ ජයග්රහණය දිනා ගත්තාය” හෝ “ඔහු ජයග්රාහකයාගේ කිරුළ ලබා ගත්තේය” වැනි වේදසාක්ෂික මරණ සඳහා වන ඔහුගේ පුනරාවර්තන වාක්ය ඛණ්ඩ උදෙසා සමහර විට සමාව දිය හැකිය.
සභාව සාමාන්ය වධ හිංසාවලට ලක් නොවූ දශක ගණනාවක් තුළ, ඇගේ ව්යාප්තිය සහ සාර්ථකත්වය අභ්යන්තර අභියෝග මගින් නොසන්සුන් විය. යුසේබියස් 6 පොතේ සඳහන් කරන පරිදි, බලහත්කාරයෙන් ඇදහිල්ලෙන් ඉවත් වූ අය සභාවෙන් බැහැර කිරීමට අවශ්ය වූ දැඩි භේදවාදී අය රෝමයේ සිටියහ. 5 පොත සාකච්ඡා කළේ මොන්ටානිස්ට්වාදීන්ගේ “ෆ්රිජියන් මිථ්යාදෘෂ්ටිය” පිළිබඳය. ඔවුහු පැහැදිලි ලෙසම ඔවුන්ගේ කාලයේ අන්තවාදී සහස්රවාදී චමත්කාරජනක අය වූ අතර, ප්රීතිමත් ලෙස අන්ය භාෂා කථනයේ නියැලී සිටියහ.
මෙම පිටුවලින් පෙන්නුම් කරන පරිදි, ක්රිස්තියානි ලෝකය තුළ (සහ ඉන් ඔබ්බට) අද පවතින බොහෝමයක් ගතානුගතික මධ්යස්ථ මතවාද, දේවධර්මවාදී අන්තවාදයන් සහ මිථ්යාදෘෂ්ටීන් පවා සියවස් දහඅටකට පෙර ප්රකාශ කරන ලද ඒවා වේ. සහශ්රවාදීන් සහ සහශ්රවාදී නොවන අය, චමත්කාරජනක සහ චමත්කාරජනක නොවන අය එදා මෙන්ම අදත් සභාවේ ලක්ෂණයක්ව පවතී.
1952දී, ශුද්ධලියවිල්ලේ Revised Standard Version (නව සංශෝධිත සම්මත අනුවාදය) ඉංග්රීසි අනුවාදයේ යෙසායා 7:14 පදය පරිවර්තනය කරන ලද ආකාරය පිළිබඳ විවාදයක් ඇති විය: “බලන්න, (KJV අනුවාදයේ “කන්යාව” වෙනුවට), ගැබ්ගෙන පුතෙකු බිහි කරු ඇත. උන් වහන්සේගේ නම එම්මානුවෙල් යයි කියනු ලබනවා ඇත.” පැහැදිලිවම එම විවාදය වසර එක්දහස් අටසියයක් පමණ පැරණිය. සම්පූර්ණ මිථ්යාදෘෂ්ටිය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, දෙවියන් වහන්සේ සමග හෝ දෙවියන් වහන්සේ වෙනුවට සොෆියා (ප්රඥාවට) නමස්කාර කිරීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටින වර්තමාන අති ස්ත්රීවාදී දේවධර්මයන් තුළ ඥානවාදය නැවත පරාවර්තනය වේ. පාස්කු උත්සවය සැමරීම සඳහා සුදුසු දිනය පිළිබඳ දෙවන සියවසේ ඇති වූ මතභේදය පවා තවමත් ක්රිස්තියානි ලෝකයේ නැගෙනහිර සහ බටහිර සභාව බෙදා ඇත. සමහර දේවල් කිසිදාක වෙනස් වන්නේ නැත.
රෝම අධිරාජ්යයේ ඉතිහාසයේ, මාකස් අවුරේලියස්ගේ පාලන සමයේ අවසාන වසර තුන හෝ හතර තුළ 177දී 5 වන පොත ආරම්භයේදී දක්වන ගෝල්හි වියානා සහ ලුග්ඩුනම් (ලියොන්ස්හි) පළාත්වල ඇති වූ පීඩාව මෙන්ම අප්රිකාවේ සෙයිලියම් (සි. 180) පළාතේ ඇති වූ දරුණු පීඩාවන් දැකගත හැකි විය. මේවා ප්රාදේශීය වශයෙන් සිදු වූ පිඩාවන් වන අතර, අධිරාජ්යය පුරා ව්යාප්ත වූ ඒවා නොවීය. මේවා මෙම ස්ථානවල සිටි කෝපාවිෂ්ඨ මැරයන් විසින් උසිගන්වන ලද ඒවා විය. කෙසේ වෙතත්, මෙම අධිරාජ්යයා රෝමයේදීම සිදු වූ ජස්ටින්ගේ ප්රාණ පරිත්යාගය වැළැක්වූයේ නැත. එසේම ගෝල්හි ආණ්ඩුකාරයා එහි සිටින ක්රිස්තියානීන් සම්බන්ධයෙන් තීන්දුවක් ඉල්ලා සිටි විට, මාකස් අවුරේලියස් ට්රාජන්ගේ භාෂාවට සමාන භාෂාවකින් එනම් ඔහුගේ තීන්දුවට සමාන වූ තීන්දුවක් ලබා දෙමින් පිළිතුරු දුන්නේය: ඇදහිල්ල අත්හැර ගිය අය නිදහස් කළ යුතුය. එහෙත් ඇදහිල්ලේ නොනැසී පවතින්නන් තිරිසනුන් වෙත දැමීමට හෝ ඔවුන් රෝම පුරවැසියන් නම් හිස ගසා දැමීමට කටයුතු කළ යුතුය. මාකස් අවුරේලියස් වෙනත් ආකාරයකින් ඩැනියුබ් දේශසීමාවේ යුද්ධයේ නියැලී සිටි අතර, අධිරාජ්යය පුරා පැතිර ගිය ආසාදනය වූ වසංගතය 180දී වින්ඩෝබෝනාහිදී (වියානා) සිදු වූ ඔහුගේ මරණයට හේතු විය.
කොමෝඩස් (180-192) වූ කලි මාකස් අවුරේලියස්ගේ නොවටිනා වූ පුත්රයා විය. යුසේබියස් මොහුගේ පාලන සමයේදී “අපගේ තත්වයන් යහපත් වූ අතර දෙවියන් වහන්සේගේ කරුණාවෙන් ලොව පුරා සභාවලට සාමයේ කාලයක් උදා විය” (5.21) යනුවෙන් පිළිගන්නා නමුත්, ඔහු පිරිහුණු සහ විනෝදයේ වහලෙකු වූ බව පෙනේ. ඔහුගේ සුඛවිහරණය සහ උන්මාදය අධිරාජ්යයාගේ අවධානය වෙනතකට යොමු කිරීමට හේතු වූ අතර, 192 අවසාන දිනයේදී ඔහුගේ ‘සටන් පුහුණුකරු විසින් ඔහු ගෙල සිරකර මරා දමන ලදී.
අධිරාජ්යයේ කිරුළ වෙන්දේසි කරන ලද අතර, ප්රේටෝරියානු ආරක්ෂක නිලධාරියා පත් විය. පසුව පර්ටිනැක්ස් මරා දමන ලද අතර, ඊටත් පසුව දිදියුස් ජුලියේනස් මරා දමන ලදී. මෙසේ දෙදෙනාම 193දී මරා දමන ලදී. ඩැනියුබ්හි සේනාංක දැන් ඔවුන්ගේ අණ දෙන නිලධාරියා ලෙස සෙවේරන් රාජවංශය ආරම්භ කළ සෙප්ටිමියස් සෙවේරස් (193-211) ප්රකාශ කළහ. උතුරු අප්රිකාවේ (ට්රයි-පොලි අසල) ලෙප්ටිස් මැග්නාහි උපත ලද, හොඳින් අධ්යාපනය ලැබූ සෙවේරස් ප්රාන්තවල තත්ත්වය වැඩිදියුණු කළ අතර ප්රේටෝරියානු ආරක්ෂක බලකාය මැඩපැවැත්වීය. ඔහුගේ මූල්ය, නෛතික සහ යුද ප්රතිසංස්කරණ රාජ්යය නැවත ශක්තිමත් කළේය. යුසේබියස් 5 වන පොත අවසන් කරන්නේ සෙවේරස්ගේ පාලන සමයේ නවවන වර්ෂයේදී පමණය (c. 202).